Είναι εφικτή η διπλωματία του κλίματος;

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί την ύστατη δοκιμασία για κάποιες χώρες, που καλούνται να αποδείξουν εάν είναι σε θέση, την ίδια στιγμή, να διαγκωνίζονται για την παγκόσμια κυριαρχία και να συνεργαστούν προκειμένου να σώσουν τον κόσμο. Εάν Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα δεν καταφέρουν να συνεργαστούν σε αυτό το θέμα, τότε δεν θα τα καταφέρουν σε κανένα. Από κοινού, άλλωστε, οι δύο χώρες ευθύνονται για την εκπομπή του 40% της συνολικής ποσότητας διοξειδίου στην ατμόσφαιρα. Ως εκ τούτου, πολλοί ανησυχούν ότι χωρίς μια σινοαμερικανική συνεργασία στο ζήτημα των εκπομπών, δεν μπορεί να συντελεστεί αξιοσημείωτη πρόοδος. Ολοι θα είμαστε καταδικασμένοι. Παρά το γεγονός ότι και οι δύο πλευρές γνωρίζουν πως πρέπει να δράσουν γρήγορα προκειμένου να αποτρέψουν μια κλιματική καταστροφή, οι τελευταίες ενδείξεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η συμβατική διπλωματία δεν αποδίδει.

Καθίσταται ολοένα πιο προφανές ότι μικρές ελπίδες υπάρχουν η μία πλευρά να πείσει την άλλη να βελτιώσει τις επιδόσεις της μέσω παραδοσιακών διπλωματικών καναλιών. Ειδικά η στρατηγική των ΗΠΑ έχει τρία προβλήματα.

Αρχικά, η διεθνής κοινότητα έχει περιλάβει στους δικούς της στρατηγικούς υπολογισμούς το σενάριο της επιστροφής του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία. Δεύτερον, η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν επιμένει ότι η κλιματική πολιτική μπορεί να διαχωριστεί από άλλα θέματα. Αντιθέτως, η Κίνα επιμένει ότι «η κλιματική συνεργασία δεν μπορεί να διαχωριστεί από το γενικότερο πλαίσιο των σχέσεων Κίνας και ΗΠΑ».

Το δε τρίτο πρόβλημα είναι το πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Πριν ακόμη από τα όσα συνέβησαν στο Αφγανιστάν, η αμερικανική ισχύς – τόσο η βίαιη όσο και η ήπια – είχε πάψει να είναι αυτό που ήταν. Ετσι, οι προτροπές των ΗΠΑ προς την Κίνα απλώς δεν έχουν πλέον το αποτέλεσμα που είχαν στο παρελθόν.

Η αλήθεια, λοιπόν, είναι ότι το κλειδί για μια ουσιαστική αλλαγή βρίσκεται αλλού. Η απάντηση που θα δώσει η ανθρωπότητα στην κλιματική αλλαγή θα επιτύχει ή θα αποτύχει στη βάση του εθνικού συμφέροντος. Το ερώτημα που τίθεται για τις επόμενες δεκαετίες είναι ποια χώρα – και ποιο σύστημα – θα αποκτήσει πρώτη τον μανδύα του πράσινου παγκόσμιου πολίτη. Ποιος θα είναι ο πρώτος που θα δρέψει τα οικονομικά οφέλη που φέρνουν οι πράσινες τεχνολογίες;

Ο αγώνας δρόμου για τις πράσινες τεχνολογίες θα αφορά καταρχήν τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Ωστόσο, το ένστικτο αυτοσυντήρησης θα καταστεί σύντομα υπολογίσιμος παράγοντας. Σε ποιο σημείο, άραγε, θα αρχίσουν οι λαοί να κατανοούν ότι η αδράνεια στο ζήτημα του κλίματος είναι κάτι που τους θέτει σε κίνδυνο; Πόσο άσχημες θα πρέπει να γίνουν οι συνθήκες προτού οι άνθρωποι αρχίσουν να απαιτούν ριζική αλλαγή, ακόμη και σε αυταρχικά καθεστώτα;

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που μετρά στο Πράσινο Μεγάλο Παιχνίδι είναι η χορογραφία. Η Κίνα έχει ανάγκη να δείξει ότι οι ανακοινώσεις που εκδίδει υπαγορεύονται αποκλειστικά από τους δικούς της όρους.

Η Κίνα, την ίδια στιγμή, έχει αναγνωρίσει τις οικονομικές ευκαιρίες που προσφέρονται. Η κινεζική οικονομία είναι σήμερα τόσο μεγάλη ώστε παράγει περισσότερες υποδομές για την ανανεώσιμη ενέργεια από ό,τι όλος ο υπόλοιπος κόσμος μαζί, περιορίζοντας έτσι το κόστος της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, όπως και άλλων πηγών.

Ταυτόχρονα, όμως, στην Κίνα αναλογεί το 53% της παγκοσμίως παραγόμενης ενέργειας από γαιάνθρακα, ενώ συνεχίζει να αυξάνει τη δυναμικότητά της.

Ολα αυτά τα ζητήματα αποτελούν ένα μέτωπο στον γενικότερο πολιτιστικό πόλεμο που εκτυλίσσεται στην Κίνα, όπου η κλιματική αλλαγή απορρίπτεται από τους εθνικιστές ως θεωρία της «ψευδοεπιστήμης της Δύσης», αλλά και ως συνωμοσία για να ανακοπεί η ανάπτυξη της χώρας.

Τελικά, περισσότερα μπορούν να επιτευχθούν εάν μειωθεί η καχυποψία και αυξηθεί η συνεργασία. Ομως, στον νέο κόσμο του σήμερα, η παλιά διπλωματία έχει πεθάνει.

Ο Τζον Κάμπφνερ είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και σχολιαστής, σύμβουλος του Βασιλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων Chatham House, του ανεξάρτητου ινστιτούτου πολιτικής με έδρα το Λονδίνο