ΗχοΔύναμα

Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ: Οκτώ Κοντσέρτα για τσέμπαλο, δίσκοι I & II, Francesco Corti, Il Pomo d’ Oro, Pentatone 2 CD

Ο Γκέοργκ Σελ έλεγε ένα ανέκδοτο για τον ήχο του τσέμπαλου το οποίο, αν και προκαλούσε πηγαίο γέλιο στους συνομιλητές του, δυστυχώς δεν μπορεί να αναπαραχθεί εδώ στην πληρότητά του, καθώς περιλαμβάνει σκελετούς που ερωτοτροπούν σε ένα χαλασμένο μεταλλικό κρεβάτι – όμως οι λεπτομέρειες δεν είναι για τύπωμα. Το ανέκδοτο έπιανε τόπο ακριβώς επειδή ήταν πολύ πειστικό: το τσέμπαλο είναι ένα πολύ περίεργο, ειδικά για τα αφτιά του μεταρομαντικού κόσμου, όργανο με φανατικούς μεν οπαδούς, αλλά με ακόμα φανατικότερους πολέμιους. Πάντως, από την εποχή που εισέβαλε το κίνημα των οργάνων εποχής στα μέσα της δεκαετίας του ’50 με πρωτεργάτη τον Μέλκους, το τσέμπαλο όχι απλώς αναβίωσε, αλλά κυριάρχησε και στις αίθουσες συναυλιών και στη δισκογραφία, όπως, φυσικά, και στα ωδεία Ευρώπης και Αμερικής. Και με τα χρόνια ξεπήδησαν αμέτρητοι μουσικοί που το υπηρέτησαν και μάλιστα με πολλούς διαφορετικούς «ήχους» έκαστος – αυτό είναι ένα επίσης στοιχείο της ιδιομορφίας του οργάνου: από τη φύση του, που προσδιορίστηκε πολύ έντονα από τα τεχνολογικά και κατασκευαστικά επίπεδα της εποχής του και από τη διαρκή εξέλιξή τους, το τσέμπαλο έχει παραδοθεί στις μέρες μας με πολλές, εξαιρετικά διακριτές μεταξύ τους ηχοχρωματικές και δυναμικές αποκλίσεις. Οπότε, στην πραγματικότητα, πρέπει κανείς να μιλά περισσότερο για μουσικούς και τσέμπαλα παρά μόνο για τα ίδια τα όργανα.

Ο Francesco Corti και το συγκρότημα Il Pomo d’ Oro, που δημιουργήθηκε την τελευταία δεκαετία, συνιστούν όχι μόνο ένα από τα πιο πρόσφατα, αλλά και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σχήματα αυτής της παράδοσης, που ήδη μετρά πίσω της επτά δεκαετίες. Και αυτοί οι δύο δίσκοι τους με τα Κοντσέρτα για τσέμπαλο του Μπαχ το αποδεικνύουν με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της ερμηνευτικής τους είναι ίσως το γεγονός ότι ενώ αξιοποιούν τον ήχο τους στα άκρα, το αποτέλεσμα, που είναι από κάθε άποψη συναρπαστικό, δεν είναι, την ίδια στιγμή και «φανατικό», όπως πολύ συχνά συμβαίνει στο πλαίσιο αυτής της τάσης. Δηλαδή, δεν επιβάλλει τον σημερινό ακροατή σε μια μορφή ασύμβατη με αυτόν… στριγγής ηχητικής ταλαιπωρίας στο όνομα μίας, εικαζόμενης ή μη, «καθαρότητας». Αυτό είναι αρκετά δύσκολο να το εξηγήσει κανείς γράφοντας, αλλά είναι βέβαιο ότι το καταλαβαίνει αμέσως όποιος το έχει υποστεί.

Εδώ δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η μουσική ρέει εξαιρετικά σε μια πολύ δυναμική ερμηνεία, γεμάτη ηλεκτρική ένταση, ταχύτητα και δυναμικές, αλλά χωρίς επί τούτου ακροβασίες για να αποδειχθεί κάτι. Με δυο λόγια, πρόκειται για μία από τις πιο συναρπαστικές εκδοχές των έργων σε αυτό το είδος ερμηνείας στο σύνολο της δισκογραφίας τους, η οποία είναι ήδη εκτενέστατη και, παράλληλα, περιλαμβάνει και σειρά από «διασκευές» ή «άλλες εκδοχές» κάποιων από τα έργα – η ιστορία των οποίων είναι πολύ μεγάλη. Πρόκειται άλλωστε, ουσιαστικά, για τα πρώτα σημαντικά του είδους τους. Τελικά, η ισορροπία που έχει επιτευχθεί εδώ είναι τέτοια που ίσως κάνει και πολλούς που θα τους εξέφραζε απόλυτα το προαναφερθέν ανέκδοτο του Σελ να το ξανασκεφτούν.