Ποίηση δωματίου

μύθος της Φαίδρας είναι ισχυρός και πραγματεύεται μια επιθυμία ενοχική και απαγορευμένη. Δύσκολο να μην αποτελέσει πηγή έμπνευσης και αφορμή για να βυθιστεί κανείς σε ψυχολογικούς και συναισθηματικούς λαβυρίνθους. Η επιλογή από τον Δημήτρη Καραντζά της συγκεκριμένης «Φαίδρας» της ρωσίδας ποιήτριας Μαρίνα Τσβετάγιεβα εκπέμπει εξαρχής ένα ισχυρό σήμα. Είναι μια επιλογή που υποδηλώνει βάθος, σκότος και αναζήτηση φωτός.

Γεννημένη στην Μόσχα το 1892, η Μαρίνα Τσβετάγιεβα, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες ποιητικές φωνές του 20ού αιώνα. Η πρώτη της ποιητική συλλογή εκδόθηκε το 1910. Παντρεύτηκε τον ποιητή Σεργκέι Εφρον και το 1922, δηλώνοντας την αντίθεσή της στην Οκτωβριανή Επανάσταση, εγκατέλειψε την πατρίδα της και έφυγε για το εξωτερικό, όπου έζησε ως το 1939. Επιστρέφοντας στη Σοβιετική Ενωση η κόρη της φυλακίστηκε, ο άντρας της εκτελέστηκε και η ίδια αυτοκτόνησε, το 1941… Ποιήτρια με βαθιές συναισθηματικές ρωγμές και λεπτές αποχρώσεις, λειτούργησε σαν γέφυρα ανάμεσα στον μοντερνισμό και τη λυρική ποίηση, κερδίζοντας μια θέση στο πάνθεον της παγκόσμιας ποίησης. Η «Φαίδρα» γράφτηκε το 1927: Στη δική της εκδοχή η ιστορία τοποθετείται στο παλάτι της Τροιζήνας και οι ήρωες είναι ουσιαστικά μοιρασμένοι σε δύο δίπολα, Ιππόλυτος – σύντροφος Ιππόλυτου και Φαίδρα – Τροφός, με την Τροφό να κυριαρχεί ως μορφή και επίδραση. Πέμπτο πρόσωπο ο Θησέας. Ποιητική αλληγορία που συνδιαλέγεται με τη φύση και το ένστικτο, το έργο της Τσβετάγιεβα δεν γράφτηκε για το θέατρο.

«Δεν τρέφω εκτίμηση για το θεάτρο, δεν με τραβάει το θεάτρο και δεν υπολογίζω το θέατρο…. Αλλά η πεμπτουσία της ποίησης είναι η πίστη στη λέξη…», έγραφε η ίδια και όπως σχολιάζει η Δήμητρα Κονδυλάκη, «στην πραγματικότητα, αντίθετα απ’ ό,τι δηλώνει έλκεται από το θεάτρο».

ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ. Για τον Δημήτρη Καραντζά η «Φαίδρα» της  Τσβετάγιεβα στάθηκε έμπνευση για μια σκηνική σύλληψη με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ξεκινώντας από το ίδιο το σκηνικό που «επιβάλλει» έναν τρόπο θέασης, ή άλλως, το μαύρο παραλληλόγραμμο παράθυρο που, αντί αυλαίας, μεσολαβεί ανάμεσα στο κοινό και τη σκηνή και καδράρει τη δράση. Κι εμείς, σαν να κοιτάμε από το παράθυρο μέσα στο «δωμάτιο», τους ήρωες σ’ αυτόν τον χώρο της φαντασίας, της ποίησης, της φύσης. Πέντε πρόσωπα, πέντε σώματα, πέντε ήρωες, άλλοτε ντυμένοι και άλλοτε γυμνοί, συγκροτούν ένα κουιντέτο επιθυμίας και απελπισίας, πόθου και φόβου, έρωτα και ελευθερίας. Την ίδια στιγμή, μπροστά στα μάτια μας, κομμάτι – κομμάτι συντίθεται μια κατασκευή, ένα ικεμπάνα (ikebana), ένα λουλούδι – δένδρο πάνω στο οποίο αντανκλάται, τελικά, όλη η αμφισημία της ύπαρξης και της ζωής μας: Ομορφιά κι ασχήμια, ζωή και θάνατος, ελπίδα και ματαίωση.

Η Αλεξία Καλτσίκη-Τροφός και η Στεφανία Γουλιώτη-Φαίδρα συνομιλούν μεταξύ τους αλλά και με το βαθύτερο εγώ τους, όπως και ο Μιχάλης Σαράντης-Ιππόλυτος μαζί με τον σκηνικό του σύντροφο (ο Νίκος Μάνεσης προσπαθεί να αναμετρηθεί με τα μεγάλα μεγέθη). Τέλος ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης-Θησέας, προσθέτει τον τελευταία κρίκο σ’ αυτή την τραγωδία όπου η εσωτερικότητα της ποίησης συναντά το θεατρικό σανίδι.

Ο Καραντζάς, με σκηνοθετικές κινήσεις ευλαβικά, σχεδόν, επιλεγμένες, κι έχοντας μια υποδειγματική ομάδα ηθοποιών, κάνει ένα ακόμα βήμα στην πορεία του.

Ενα ταλαντούχο κορίτσι
Οσοι παρακολουθήσαμε το περασμένο καλοκαίρι τον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου στην παράσταση του Αρη Μπινιάρη, σταθήκαμε με ένα πρωτόγνωρο αίσθημα απέναντι στην Ιώ και την ερμηνεία της Ηρούς Μπέζου. Ανεβασμένη πάνω στα ξυλοπόδαρά της, που έμοιαζαν με τα οστά ενός ψιλόλιγνου, ακαθόριστου και σχεδόν άφυλου όντος, άλωσε τον επιδαύρια σκηνή. Με κινήσεις βιωμένες, με ήχους εσωτερικούς, που παρέπεμπαν στον βαθύ της πόνο, αυτή η Ιώ συγκίνησε, παγιδεύοντας το μάτι του θεατή. Ενα πλάσμα ακαθόριστο μα τόσο ειλικρινές.
Οχι, δεν αποτελεί έκπληξη η παρουσία της – έχει ήδη δώσει δείγματα του υποκριτικού της ταλέντου. Απλώς η εμφάνισή της έμοιαζε να εκπέμπει ένα παραπάνω σήμα των δυνατοτήτων της. Η ιδέα του σκηνοθέτη Μπινιάρη βρήκε στο πρόσωπό της μια ολοκληρωμένη κατάθεση θεατρικής πράξης. Κι όπως φαίνεται αυτό το νέο κορίτσι, βραβείο Μελίνα Μερκούρη 2019, υπόσχεται πολλά για το μέλλον. Διόλου επαναπαυμένη στην οικογενειακή της παράδοση, η κόρη του Γιάννη Μπέζου και της Ναταλίας Τσαλίκη, αποδεικνύει με κάθε της κίνηση την ουσιαστική εμπλοκή της με το θέατρο. Αν εξαιρέσει κανείς τη μία και μοναδική συνεργασία με τον πατέρα της, στην «Αντιγόνη» του Ανουίγ, εννέα σχεδόν χρόνια πριν και μια μουσική τους συνεργασία στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, τίποτα δεν την ετεροπροσδιορίζει. Τώρα κάνει ένα ακόμα βήμα, γράφοντας και παρουσιάζοντας ένα δικό της θεατρικό έργο, τους «Ναυαγούς», το οποίο και συν-σκηνοθετεί με τον Γιάννη Παπαδόπουλο, στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης (Δευτερότριτα).
Αριστούχος του Εθνικού, με συμμετοχή σε θεατρικές ομάδες ηθοποιών της γενιάς της, η Ηρώ Μπέζου αποτελεί ένα από τα φωτεινά παραδείγματα της αυτονομίας που μπορεί να διατηρεί ένας ηθοποιός με καταγωγή από το συνάφι. Δεν είναι φυσικά η μόνη που έχει καταφέρει να ξεφύγει από τον χαρακτηρισμό της «κόρης», αλλά δεν είναι και πολλοί οι συνάδελφοί της που το διεκδίκησαν εξαρχής, με τρόπο σχεδόν αυτονόητο. Γιατί πολύ απλά κάποιοι άνθρωποι – κι αυτό ισχύει για όλα τα επαγγέλματα, ξέρουν πώς να κερδίζουν τη θέση τους. Χωρίς να αποποιηθούν αλλά ούτε και να εκμεταλλευτούν τίποτα. Εκτός από ταλέντο, σε ό,τι αφορά στο θέατρο, είναι θέμα χαρακτήρα αλλά και προσωπικής στάσης απέναντι στην ίδια τη ζωή.