Η έκρηξη {LF}της βίας, {LF}η ομερτά {LF}των «κυνηγών»

Το «Μασσαλία ’73» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σε μετάφραση Γιάννη Καυκιά) είναι το 13ο μυθιστόρημα της Dominique Manotti, μιας συγγραφέως με σχεδόν μυθικές διαστάσεις στον χώρο του κοινωνικού νουάρ μυθιστορήματος, με ευρύτατες πολιτικοκοινωνικές προεκτάσεις. Πολλά από τα βιβλία της έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες και το έργο της έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων το Μεγάλο Βραβείο Αστυνομικής Λογοτεχνίας, το 2011.

Ο τίτλος δίνει περιγραμματικά και το πλαίσιο της πλοκής. Βρισκόμαστε στη Μασσαλία, το καλοκαίρι του 1973. Η πραγματική ιστορία έχει αφετηρία μια σειρά από αποτροπιαστικές δολοφονίες με θύματα Αραβες, κυρίως Αλγερινούς. Μέσα σε έξι μήνες δολοφονούνται περισσότεροι από πενήντα μετανάστες. Είκοσι από αυτούς συναντούν τον θάνατο στους δρόμους και στα σκοτεινά νερά της Μασσαλίας, που αποτελεί το επίκεντρο της άγριας ρατσιστικής τρομοκρατίας. Η ατμόσφαιρα είναι λίαν επιβαρυμένη. Μόλις έντεκα χρόνια μετά το τέλος του σκληρού πολέμου της Αλγερίας, τα πράγματα όχι μόνο δεν ξεκαθαρίζουν, αλλά περιπλέκονται σε μεγάλο βαθμό. Οι δολοφόνοι της Οργάνωσης Μυστικός Στρατός (του διαβόητου OAS) αμνηστεύονται από το κράτος. Πολλοί εξ αυτών κατορθώνουν να ενσωματωθούν στον κρατικό μηχανισμό, η πλειοψηφία στην αστυνομία και τις δυνάμεις ασφαλείας. Την ίδια εποχή, πρωτοεμφανίζεται και το Εθνικό Μέτωπο. Ομάδες ρεβανσιστών προτρέπουν και υποκινούν βομβιστικές επιθέσεις με στόχο θεσμούς που αντιπροσωπεύουν το αλγερινό κράτος.

Αυτό είναι το σκηνικό που αντικρίζει ο εικοσιεπτάχρονος αστυνόμος Ντακέν όταν διορίζεται στην Εβεσέ, το αστυνομικό μέγαρο της Μασσαλίας, που αποτελεί κέντρο διαφθοράς, συγκάλυψης και κάθε τύπου αθέμιτων συναλλαγών. Εκεί όπου όλοι σχεδόν γνωρίζουν τα πάντα, αλλά σχεδόν κανείς δεν μιλάει για τίποτε. Η καθημερινότητα της Μασσαλίας είναι σκληρή. Οι επιθέσεις κατά των μεταναστών αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο. Οι βίαιες συμπεριφορές ρατσιστών δεν συγκινούν ιδιαίτερα. Κι όλα αυτά μέσα σε ένα μαγικό πέπλο ανοχής και συγκάλυψης από την αστυνομία, που κάποια στιγμή υπερβαίνει ακόμη και αυτόν τον συμβατικό υποστηρικτικό ρόλο και αναλαμβάνει τον ρόλο του πρωταγωνιστή.

Η αφορμή είναι η άγρια δολοφονία του δεκαεξάχρονου Αλγερινού Μαλέκ Κιντέρ. Εδώ, η αστυνομία δεν καλύπτει απλώς τους δολοφόνους, αλλά σχεδιάζει και εκτελεί το εφιαλτικό σχέδιο η ίδια. Επίλεκτα μέλη της Ασφάλειας της Μασσαλίας είναι αυτοί που σκηνοθετούν και παίζουν τον ρόλο του δολοφόνου. Και τελικά αυτή η εκτέλεση του νεαρού αγοριού θα είναι το γεγονός που θα πυροδοτήσει μια αλυσίδα εκρηκτικών εξελίξεων. Αρχικά, θα φέρει ως αποτέλεσμα μια σειρά απεργιακών κινητοποιήσεων, που θα απλωθούν από τη Μασσαλία μέχρι το Παρίσι και γενικότερα σε όλη τη γαλλική επικράτεια. Και στη συνέχεια θα φτάσει στο σημείο να απειλήσει μέχρι και την απαράβατη, ιδιότυπη «ομερτά» των ίδιων των αστυνομικών, καθώς κάποια στόματα θα ανοίξουν και πολλά ένοχα μυστικά θα βγουν στην επιφάνεια. Μέχρι πού όμως;

Η Dominique Manotti γράφει ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, στο οποίο έχει κατορθώσει να ενσωματώσει στοιχεία από αρκετά υποείδη του αστυνομικού μυθιστορήματος. Πρώτα απ’ όλα ας βάλουμε το police procedural. Η περιγραφή των αστυνομικών διαδικασιών γίνεται σε απόλυτα ρεαλιστική βάση. Οι ενέργειες της αστυνομίας πόλεων και της Ασφάλειας, που λειτουργούν μυστικά και ανεξάρτητα και πολλές φορές ανταγωνιστικά μεταξύ τους, αναφέρονται με κάθε λεπτομέρεια. Ο αγώνας των αστυνομικών της πρώτης να φέρουν στο φως τις παράνομες πράξεις των δεύτερων κι ο αντίστοιχος αγώνας των μελών της Ασφάλειας να ρίξουν ένα σκοτεινό πέπλο στις έρευνες για να συγκαλύψουν τη δική τους συμμετοχή θυμίζουν πίνακα φλαμανδικής τεχνοτροπίας, που ζωγραφίζεται με σκούρες μεν, ρεαλιστικές δε, πινελιές και μαεστρία μεγάλου ζωγράφου.

Οι χαρακτήρες

Πέραν όμως της ρεαλιστικής περιγραφής, μεγάλο βάρος αποδίδεται στη σκιαγράφηση των χαρακτήρων. Εντιμοι αστυνομικοί – ναι, υπάρχουν και τέτοιοι -, διεφθαρμένοι συνάδελφοί τους στην Ασφάλεια, που επεξεργάζονται ακραία φασιστικά σχέδια με στόχο τους μετανάστες, και στη μέση μια τρίτη κατηγορία αστυνομικών που κινεί τα νήματα με τελικό στόχο τη συγκάλυψη και την απενοχοποίηση των βρώμικων αστυνομικών. Αυτή ακριβώς η εικόνα των αστυνομικών κατά τη διάρκεια των ρατσιστικών ταραχών στη Μασσαλία του 1973 αποτελεί μια ανάγλυφη απεικόνιση της γαλλικής κοινωνίας τη συγκεκριμένη εποχή.

Η Manotti αποδίδει πιστά τη ζοφερή ατμόσφαιρα της Μασσαλίας. Ανελέητο κυνηγητό των μεταναστών, βίαιες δολοφονίες από ακραίες ομάδες, πολλές εκ των οποίων με την πλήρη και ενεργητική συμμετοχή των αστυνομικών της Ασφάλειας, συνεχείς κι επίμονες προσπάθειες συνενοχής και συγκάλυψης από διεφθαρμένους αστυνομικούς, αλλά και εκλεκτούς εκπροσώπους της Δικαιοσύνης. Κι απέναντί τους μια συγκινητική έως και απελπισμένη πάλη των μεταναστών, που συμπεριλαμβάνει απεργίες κι ίσως κάπου στο βάθος να ευαγγελίζεται μια γενικευμένη εξέγερση. Οσο για την τελική εξέλιξη των πραγμάτων, κι εδώ η Manotti, πιστή στη ρεαλιστική αναπαράσταση της εποχής, μας προσφέρει το αρμονικό φινάλε στην υπόθεση.

Είπαμε. Το «Μασσαλία ’73» είναι κάτι περισσότερο από ένα μυθιστόρημα. Εχει τη ρεαλιστικότητα και τη δύναμη ενός ντοκιμαντέρ, που μπορεί κάπου να φαίνεται σχεδόν τρομακτικό, αλλά δεν παύει να είναι απόλυτα αληθινό. Ενα εξαιρετικό πολιτικοκοινωνικό μυθιστόρημα σε αυθεντικά νουάρ ατμόσφαιρα, που αξίζει να διαβαστεί από πολλούς αναγνώστες. Η μετάφραση του Γιάννη Καυκιά κινείται, ως συνήθως, σε υψηλά επίπεδα και ταιριάζει τα μέγιστα με το ύφος της συγγραφέως.

{1BSYG}Dominique Manotti{1BSYG}{CR}{2BTIT}Μασσαλία ’73{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Γιάννης Καυκιάς{CR}Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σελ. 368{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 18 ευρ{4BTIM}ώ