Ο «προφήτης» Λέοναρντ Κοέν, ο Δαβίδ και ο Σαμψών

Λίγο πριν από τις 7 Νοεμβρίου, ημέρα που πριν από πέντε χρόνια ο Κοέν έφυγε από τη ζωή, θα κυκλοφορήσει το βιβλίο του Χάρι Φρίντμαν «Leonard Cohen: The Mystical Roots of Genius». Ο συγγραφέας του εξερευνά τις πολλές διαφορετικές πνευματικές πηγές και τη θρησκευτικότητα που ενσωματώθηκε στη φολκ μουσική και στην οποία στηρίχθηκε ο μουσικός γράφοντας τα αριστουργηματικά τραγούδια του «Hallelujah», «Suzanne» και «So Long, Marianne».

«Νομίζω ότι βλέπει τον εαυτό του λίγο σαν προφήτη. Προσπαθεί να ανεβάσει τη σκέψη των ανθρώπων. Η ροκ μουσική έχει να κάνει κυρίως με τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Νομίζω ότι εκείνος λέει: υπάρχουν πράγματα πέρα από αυτό, σκεφτείτε πιο βαθιά», τονίζει ο Φρίντμαν και προσθέτει ότι «οι στίχοι του Κοέν είναι γεμάτοι αναφορές στη Βίβλο, το Ταλμούδ και την Καμπάλα (μια εβραϊκή μυστικιστική παράδοση με τις ρίζες της στα τέλη του Μεσαίωνα) τις οποίες συνύφανε επιδέξια στα τραγούδια του πριν τα επανερμηνεύσει με εντελώς νέους ερωτικούς, πνευματικούς ή μυστικιστικούς τρόπους».

Στο «Hallelujah», για παράδειγμα, ο Κοέν αναφέρεται στη βιβλική ιστορία του βασιλιά Δαβίδ, ο οποίος δοκιμάζεται από τον Θεό όταν βλέπει τη Βηρσαβεέ στο λουτρό της. Αφού διέπραξε μοιχεία μαζί της, ο Δαβίδ σκοτώνει τον άντρα της. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά καταστροφών στο βασίλειο του Δαβίδ. Υπάρχουν εξεγέρσεις εναντίον του, ο γιος του σκοτώνεται, το βασίλειό του διχάζεται, λόγω των τρομερών πραγμάτων που έκανε.

Ωστόσο ο Δαβίδ είναι αυτός που, σύμφωνα με την αρχαία εβραϊκή παράδοση, συνέθεσε το Βιβλίο των Ψαλμών και επινόησε το «Αλληλούια» (Hallelujah), που σημαίνει «δοξάστε τον Θεό». Στο τραγούδι του Κοέν γίνεται μία αναφορά στον Σαμψών, ο οποίος χάνει τη δύναμή του όταν η ερωμένη του Δαλιδά κόβει τα μαλλιά του ενώ εκείνος κοιμόταν. Οπως και του Σαμψών, τα προβλήματα του Δαβίδ ξεκινούν όταν δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του με μια γυναίκα. «Νομίζω ότι ο Κοέν μιλά για τον εαυτό του στα τραγούδια του. Νομίζω ότι προσπαθεί να πει: η αγάπη μπορεί να είναι υπέροχη. Και η αγάπη μπορεί να είναι τρομερή. Μπορεί να πάει τρομερά στραβά και να καταστρέψει τη ζωή σου», παρατηρεί ο Φρίντμαν.

Ο Κοέν υπέφερε από κατάθλιψη και ο Φρίντμαν θεωρεί ότι ο τραγουδοποιός θα είχε ταυτιστεί έντονα με τον Δαβίδ. «Το βασίλειο του Δαβίδ καταστράφηκε. Και όμως τραγούδησε το “Αλληλούια”. Γιατί όταν δεν ξέρεις πώς να βγάλεις νόημα από οτιδήποτε, όταν έχεις αποτύχει, όταν τα πράγματα πάνε λάθος, το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να ψάλλεις το “Αλληλούια”. Είναι μια πολύ θρησκευτική ιδέα».

Σύμφωνα με την αναλυτική προσέγγιση του συγγραφέα ο Κοέν είδε τη θρησκευτική εικονογραφία ως κάτι που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει στους στίχους για να εκφράσει τον εαυτό του και τον μοναδικό, μυστικιστικό τρόπο του να βλέπει τον κόσμο. Γι’ αυτό αντλεί το λεξιλόγιό του από τους θρησκευτικούς μύθους και θρύλους. Στο τραγούδι του «Suzanne», ο Κοέν αναφέρεται τυχαία σε έναν αρχαίο χριστιανικό μύθο για τον Ιησού που κωπηλατεί και οδηγεί τον απόστολο Ανδρέα σε μια πόλη, όπου κάνει θαύματα και μεταστρέφει τους πάντες από τον κανιβαλισμό προς τον Χριστιανισμό. «Και αυτό υπάρχει σε έναν στίχο του “Suzanne”: Jesus was a sailor when he walked upon the water (ο Ιησούς ήταν ναύτης όταν περπάτησε πάνω στο νερό)».

Το «So Long, Marianne» είναι ένα από τα πρώτα τραγούδια που έγραψε ο Κοέν, το οποίο έχει ένα μυστικιστικό, πνευματικό στοιχείο, επισημαίνει ο Φρίντμαν. Σηματοδοτεί την αρχή της αναζήτησης του μουσικού για πνευματικά νοήματα. Τραγουδάει «Come over to the window, my little darling. Ι’ d like to try to read your palm» (έλα στο παράθυρο, μικρή μου αγάπη. Θα ήθελα να προσπαθήσω να διαβάσω την παλάμη σου). «Αυτή είναι ίσως η πρώτη φορά που αναφέρει τα παράθυρα, τα οποία – αργότερα στη δουλειά του – θα είναι μία σημαντική αλληγορία. Στο έργο του Κοέν, ένα παράθυρο είναι ο ελάχιστος χώρος ανάμεσα σε δύο κόσμους ή δύο καταστάσεις ύπαρξης. Οταν τραγουδά ότι χρησιμοποιεί το παράθυρο για να διαβάσει την παλάμη της εκφράζει κάτι για το πεπρωμένο, για το τι επιφυλάσσει το μέλλον».