Στο εδώλιο της ΕΕ αλλά με ισχυρούς συνηγόρους

Ενα βήμα πιο κοντά προς την πλήρη ρήξη στις σχέσεις τους έφτασαν χθες ΕΕ και Πολωνία, μετά τη «δίκη» που διεξήχθη στην Ολομέλεια της Ευρωβουλής, με κατηγορούμενο τον πρωθυπουργό της δεύτερης. Εκεί όπου ο Ματέους Μοραβιέτσκι και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αντάλλαξαν βαριές πολιτικές κατηγορίες, ενώ κορυφαία στελέχη του κοινοβουλίου, όπως ο πρόεδρος του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ, ισχυρίστηκαν ότι η στάση της κυβέρνησης της Βαρσοβίας «ισοδυναμεί πρακτικά με έξοδο από την ΕΕ».

Είχε προηγηθεί η τοποθέτηση του Μοραβιέτσκι, ο οποίος ουσιαστικά επανέλαβε όσα αναφέρει στην επιστολή του προς τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των υπόλοιπων 26, ξεκαθαρίζοντας ότι η χώρα του δεν προτίθεται να υποκύψει στον εκβιασμό και να κάνει πίσω.

Σημειώνεται ότι στην επιστολή του, ανάμεσα στα άλλα, προβάλλει το επιχείρημα ότι η Κομισιόν και άλλοι θεσμοί «κάνουν χρήση εξουσιών που δεν απορρέουν από τις Συνθήκες και επιβάλλουν τη θέλησή τους στα κράτη – μέλη».

Τρία σενάρια για κυρώσεις. Η Φον ντερ Λάιεν, από την πλευρά της, έκανε ευθεία αναφορά στην επιβολή κυρώσεων εις βάρος της Βαρσοβίας, ξεκαθαρίζοντας ότι «δεν μπορεί και δεν πρόκειται να γίνει ανεκτή η διακύβευση των κοινών μας αξιών». Παρουσίασε δε τρεις επιλογές για την τιμωρία της Πολωνίας: την κατάθεση προσφυγής ώστε να κριθεί παράνομη η πρόσφατη απόφαση του συνταγματικού της δικαστηρίου για υπεροχή της εθνικής νομοθεσίας έναντι της ευρωπαϊκής, το «πάγωμα» ορισμένων εκ των κοινοτικών κονδυλίων που προορίζονται για την Πολωνία (όπως των περίπου 36 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης) και, τέλος, την ενεργοποίηση του άρθρου 7 των Συνθηκών η οποία, θεωρητικά, μπορεί να οδηγήσει μέχρι και στην αναστολή του δικαιώματος ψήφου στα συμβούλια.

Ειδικά το τελευταίο σενάριο χαρακτηρίζεται από πολλούς ως «πυρηνική επιλογή», καθώς αποτελεί το ύστατο μέσο, το οποίο, ουσιαστικά, υποδεικνύει στο θιγόμενο κράτος – μέλος την πόρτα της εξόδου. Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι κάτι τέτοιο δεν είναι ούτε εύκολο ούτε επιθυμητό, τουλάχιστον με βάση τους συσχετισμούς που υπάρχουν στην ΕΕ.

Οσον αφορά την πρώτη πλευρά, είναι δεδομένο ότι το συγκεκριμένο άρθρο απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο για να διαπιστωθεί ότι ένα κράτος – μέλος έχει υποπέσει σε «σοβαρή και συστηματική παραβίαση των αξιών» της ΕΕ – έτσι ώστε στη συνέχεια, με τη διαδικασία της ενισχυμένης πλειοψηφίας, να αποφασίσει ποιες κυρώσεις θα του επιβάλει. Κάτι τέτοιο, ωστόσο, κάθε άλλο παρά σίγουρο είναι σήμερα.

Το «αγκάθι» της ομοφωνίας. Εκτός από την Ουγγαρία και τα άλλα δύο μέλη της Ομάδας του Βίσεγκραντ (Τσεχία και Σλοβακία), που δύσκολα θα συμφωνήσουν να… στήσουν στον τοίχο τους Πολωνούς, το ίδιο αναμένεται να κάνει η προεδρεύουσα για το τρέχον εξάμηνο Σλοβενία, όπως επίσης και η Λιθουανία, ο πρόεδρος της οποίας πήρε αποστάσεις από την επιβολή κυρώσεων εις βάρος της Πολωνίας, μετά τη χθεσινή συνάντηση με τον ομόλογό του.

Ακόμη, όμως, και στην περίπτωση που υποθέσουμε πως τους επόμενους μήνες θα αλλάξουν οι κυβερνήσεις σε όλες αυτές τις χώρες και στη θέση τους αναδειχτούν πιο φιλευρωπαϊκές, υπάρχει και το εμπόδιο των συσχετισμών. Η Γερμανία, για του λόγου το αληθές, αν και διεμήνυσε – διά στόματος του υπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μίκαελ Ροτ – ότι «δεν υπάρχουν περιθώρια συμβιβασμού» με τη Βαρσοβία στο συγκεκριμένο θέμα, το τελευταίο που θα ήθελε να συμβεί θα ήταν να δει τη γείτονά της να «αποβάλλεται» από την ΕΕ. Γι’ αυτό, άλλωστε, η Ανγκελα Μέρκελ έχει ταχθεί σαφώς υπέρ της εξάντλησης του διαλόγου και της εξεύρεσης λύσης χωρίς ρήξη.

Η Γαλλία, από την πλευρά της, μπορεί να υπεραμύνεται των «ευρωπαϊκών αρχών και αξιών», όμως βλέπει στην Πολωνία έναν πολύτιμο σύμμαχο σε αρκετά ζητήματα. Ενα από αυτά είναι, για παράδειγμα, η χρήση της ατομικής ενέργειας, όπως φάνηκε και από την κοινή επιστολή που υπέγραψαν την περασμένη εβδομάδα οι Γάλλοι με τους Πολωνούς και τις κυβερνήσεις άλλων επτά χωρών της Ανατολικής Ευρώπης.

Από την άλλη, βεβαίως, ούτε το Βερολίνο ούτε το Παρίσι μπορούν να ανεχτούν την ευθεία αμφισβήτηση των κανόνων της ΕΕ, καθώς κάτι τέτοιο θα άνοιγε την… όρεξη πολλών ακόμη εταίρων. Οπότε, το μπρα ντε φερ θα συνεχιστεί.