Ενα «αντι-μνημείο» που ελαφραίνει το βάρος της Ιστορίας

Από τις 18 Σεπτεμβρίου έως τις 3 Οκτωβρίου παριζιάνοι και οι επισκέπτες της γαλλικής πρωτεύουσας συνέρρεαν στην πλατεία Étoile για να δουν την, ίσως πιο διαφημισμένη, δημόσια εγκατάσταση σύγχρονης τέχνης: το τύλιγμα της Αψίδας του Θριάμβου με 25.000 τετραγωνικά μέτρα ανακυκλώσιμου ασημένιου υφάσματος από πολυπροπυλένιο, στερεωμένου με 3.000 μέτρα κόκκινο σκοινί, σε σχέδια των καλλιτεχνών Christo και Jeanne-Claude. Η αρχική ιδέα του έργου χρονολογείται μάλιστα από το 1961. O Christo οραματίστηκε να καλύψει – με έναν τρόπο που αποτελεί σήμα κατατεθέν της πρακτικής του – το ναπολεόντειο μνημείο αφιερωμένο στη διαιώνιση των θριάμβων του γαλλικού στρατού. Το «τύλιγμα» του μνημείου με το πτυχωτό, ασημόλευκο ύφασμα είναι μια χειρονομία που μας θυμίζει ότι οι στρατηγικές πρακτικές καλλιτεχνών της νεο-πρωτοπορίας, όπως η οικειοποίηση δημόσιων μνημείων, έχουν τη δύναμη να παρέμβουν στις κυρίαρχες αφηγήσεις μέσω της αποσταθεροποίησης του τρόπου που βιώνουμε στην καθημερινότητα τον χώρο και τον χρόνο.

Καλύπτοντας την αψίδα, ο Christo αντικατέστησε την ειρήνη με τον πόλεμο, απαρνήθηκε το αποικιακό παρελθόν ως αποδεκτή εθνική συνείδηση της Γαλλίας, «εξαφάνισε» με μια κίνηση τις βεβαιότητες για τη σημασία ιστορικών γεγονότων, έργων τέχνης ή συμβόλων και τις αντικατέστησε με μια μορφή «φαντάσματος», που αντιστέκεται στην κατεστημένη άποψη για την Ιστορία ως κάτι τετελεσμένο.

Δεν υπάρχει μάλλον καλύτερο παράδειγμα που να εκφράζει την αμφιθυμία της εποχής μας απέναντι στην ιστορία από το «εξαφανισμένο» μνημείο της Αψίδας του θριάμβου. Ενα αντι-μνημείο, που «ελαφραίνει» το «βάρος» της Ιστορίας, που αντιτίθεται στους συμβολισμούς αντίστοιχων διαχρονικών εμβλημάτων δύναμης και πατριωτισμού και που προτείνει ένα είδος αναπαράστασης προσβάσιμο σε όλους, συλλογικό, σχεσιακό και αισθητηριακό, που εγείρει τον δημόσιο διάλογο. Ενα έργο τέχνης που προκαλεί αντί να καθησυχάζει, μεταβάλλεται διαρκώς αντί να μένει στάσιμο. Είναι εφήμερο και απαιτεί την αλληλεπίδραση με τον θεατή, δεν είναι ουδέτερο αλλά κινητοποιεί αντιδράσεις, δεν αποδέχεται αλλά επιστρέφει το βλέμμα μας. Λειτουργεί έτσι, απόλυτα, επαναπροσδιορίζοντας τον τρόπο που ο χρόνος, ο τόπος και η μνήμη επιτελούνται σε κάθε «μνημειακό» (ή αντι-μνημειακό) πρόγραμμα.

Η Πολύνα Κοσμαδάκη είναι επιμελήτρια
Μοντέρνας και Σύγχρονης τέχνης στο Μουσείο Μπενάκη.