«Εντός, εκτός και επί τα αυτά»

Ευρωπαϊκή Ενωση και ευρωστρατός ή ΝΑΤΟ και οριστική εναπόθεση της ευθύνης στους Αμερικανούς; Είναι εφικτά, άραγε, και τα δύο ταυτόχρονα για τους Ευρωπαίους – στο γνωστό στυλ που περιγράφει το μαθηματικό θεώρημα του «εντός, εκτός και επί τα αυτά»; Ή μήπως, τελικά, δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα και όλη η συζήτηση γίνεται για λόγους πολιτικής και επικοινωνιακής σκοπιμότητας κάποιων;

Για αρχή, θα μπορούσαμε να αφαιρέσουμε το τρίτο ερώτημα από τη συζήτηση. Εάν δεν υπήρχε θέμα ουσίας, άλλωστε, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ δεν θα αναγκαζόταν να επανέρχεται διαρκώς και να προειδοποιεί – όπως έκανε και την περασμένη εβδομάδα – ότι «η διένεξη μεταξύ Γαλλίας και Ηνωμένων Πολιτειών δεν πρέπει να προκαλέσει ρήγμα στους κόλπους της Συμμαχίας», αλλά και να διαμηνύει πως «οποιαδήποτε προσπάθεια αποδυνάμωσης των διατλαντικών δεσμών με τη δημιουργία εναλλακτικών δομών, λέγοντας ότι μπορούμε να καταφέρουμε μόνοι μας, όχι μόνο θα αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ, αλλά θα διχάσει και την Ευρώπη».

Εάν, επίσης, τα όσα συμβαίνουν δεν απασχολούσαν την Ουάσιγκτον και την κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν, λίγες ημέρες μετά την κρίση που προκάλεσε η υπογραφή της συμφωνίας AUKUS, δεν θα έσπευδαν στην Ευρώπη ούτε ο υπουργός Εξωτερικών, Αντονι Μπλίνκεν, ούτε ο σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Λευκού Οίκου, Τζέικ Σάλιβαν. Αυτό ακριβώς συνέβη, όμως, με τον πρώτο να επισκέπτεται το Παρίσι και να προσπαθεί να διαβεβαιώσει τους Γάλλους και τον Εμανουέλ Μακρόν για το πόσο πολύτιμη είναι η συμμαχία τους και τον δεύτερο να μεταβαίνει στις Βρυξέλλες, για να συζητήσει το επίμαχο θέμα: Τις φιλοδοξίες, αλλά και τα όρια της ΕΕ και τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα, μάλιστα, με το ρεπορτάζ της «El Pais», ο Σάλιβαν μετέφερε ένα πολύ σημαντικό μήνυμα, που αποτυπώνει μια – μερική έστω – αλλαγή στάσης της αμερικανικής πλευράς. Επικαλούμενη διπλωματικές πηγές, συγκεκριμένα, η ισπανική εφημερίδα σημειώνει πως «ήταν η πρώτη φορά που η Ουάσιγκτον απομακρύνεται από την παραδοσιακή της θέση, σύμφωνα με την οποία η ανάπτυξη των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης συνιστά απειλή για τα συμφέροντά της σε επίπεδο στρατιωτικών βιομηχανιών. Η κυβέρνηση Μπάιντεν (…) έχει καταλήξει στο οριστικό συμπέρασμα πως χωρίς ισχυρούς ευρωπαίους συμμάχους που θα είναι πρόθυμοι να μάχονται στο ίδιο επίπεδο, η αποτελεσματικότητα του ΝΑΤΟ διαβρώνεται».

Αυτό σημαίνει, πρακτικά, ότι οι Ευρωπαίοι λαμβάνουν πλέον από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού ένα καθαρό σήμα, ότι όχι απλώς έχουν το πράσινο φως, αλλά οφείλουν να προχωρήσουν προς την ενίσχυση των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων και τη συγκρότηση των δικών τους δομών. Με μία, όμως, καθοριστική υποσημείωση: Οτι σε κάθε περίπτωση, αυτό δεν μπορεί και δεν θα επιτραπεί να γίνει εκτός των δομών του ΝΑΤΟ και, πολύ περισσότερο, ανταγωνιστικά προς αυτό. Κι αυτό είναι γεγονός ότι βρίσκει σύμφωνους πολλούς από τους «27» (των Γερμανών συμπεριλαμβανομένων), όπως και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, ο οποίος δήλωσε μετά την πρόσφατη σύνοδο κορυφής του Μπρντο: «Δεν τίθεται θέμα επιλογής ανάμεσα στην ΕΕ ή το ΝΑΤΟ, αλλά το πώς θα τα έχουμε και τα δύο».

Η αλήθεια, βεβαίως, είναι ότι οι «27» δεν θα μπορούσαν να σταθούν σήμερα στα πόδια τους, ακόμη και στη θεωρητική περίπτωση που αποφάσιζαν να ιδρύσουν την Ευρωπαϊκή Αμυντική Ενωση και να συγκροτήσουν τον περιβόητο ευρωστρατό. Μια ματιά, άλλωστε, στα όσα συνέβησαν πρόσφατα στο Αφγανιστάν, όπου η αποχώρηση των Αμερικανών τους προκάλεσε πανικό, αλλά και στα στοιχεία του γραφήματος που αποδεικνύουν ότι η ΕΕ παραμένει ένας στρατιωτικός «νάνος» σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Αυτό, ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν μειώνει την αξία των πολιτικών αποφάσεων που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες – με ορόσημο, όπως όλα δείχνουν, τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στη Μαδρίτη τον Ιούνιο του 2022. Εκεί, άλλωστε, αναμένεται να εγκριθεί μια κοινή διακήρυξη η οποία θα αποτυπώνει, ανάμεσα στα άλλα, το νέο πλαίσιο των σχέσεων της Συμμαχίας με την ΕΕ, τα κράτη-μέλη της οποίας αποτελούν άλλωστε τη συντριπτική πλειονότητα των εταίρων του ΝΑΤΟ.

Οπως είναι φανερό, πλέον, πολλά θα κριθούν από τις επιλογές της Γαλλίας και του Μακρόν, που τραβούν το κάρο της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης σε όλα τα επίπεδα – και στο στρατιωτικό. Ολοι θα θυμούνται, άλλωστε, ότι ο γάλλος πρόεδρος είχε αποκαλέσει «εγκεφαλικά νεκρό» το ΝΑΤΟ στο τέλος του 2019, ενώ πρόσφατα και μετά τα όσα συνέβησαν στο Αφγανιστάν και την υπογραφή της AUKUS, κάλεσε τους εταίρους του να πάψουν «να είναι αφελείς».

Παρ’ όλα αυτά, ούτε ο ίδιος είναι τόσο αφελής ώστε να ελπίζει ότι θα πετύχει ομοφωνία στα σχέδιά του. Ετσι, το πιθανότερο είναι ότι θα επιδιώξει τη συγκρότηση «συμμαχιών των προθύμων», που σταδιακά θα τολμούν να δοκιμάζουν την… τύχη τους και εκτός του ΝΑΤΟ. Με όσους κινδύνους αυτό συνεπάγεται.