Το χρήμα το περιφρονούν, ιδίως τα ψιλά

Λένε πως την αφορμή την έδωσε τον Φεβρουάριο του 2019 ο φιλελεύθερος δήμαρχος της Βαρσοβίας, ο Ράφαου Τσασκόφσκι, υπογράφοντας μια δήλωση υποστήριξης των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ και ανακοινώνοντας την πρόθεσή του να ακολουθήσει τις κατευθυντήριες γραμμές του ΠΟΥ όσον αφορά τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και την καταπολέμηση των διακρίσεων στα σχολεία της πόλης: ο ηγέτης του κυβερνώντος κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) και πραγματικός ισχυρός άνδρας της Πολωνίας Γιάροσλαβ Κατσίνσκι είχε τότε αντιδράσει έντονα αποκαλώντας τα ΛΟΑΤ+ δικαιώματα ένα «προϊόν εισαγωγής» που απειλεί την Πολωνία, ενώ πολλοί ακόμα πολιτικοί του PiS κατήγγειλαν μια προσπάθεια «σεξουαλικοποίησης» των παιδιών.

Με στήριξη από το PiS, που ήθελε να συσπειρώσει με αυτόν τον τρόπο τη βάση του ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2020, καθώς και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, κάπου 100 δήμοι και 5 βοεβοδάτα (επαρχίες) της Πολωνίας, περίπου το ένα τρίτο της χώρας, όλο το υπερσυντηρητικό νοτιοανατολικό της τμήμα, υιοθέτησαν τους επόμενους μήνες ψηφίσματα με τα οποία ανακηρύσσονταν ζώνες «ελεύθερες από ΛΟΑΤ». Στην περίπτωση του Κράσνικ, πάντως, μιας πόλης 32.000 ψυχών στο βοεβοδάτο του Λούμπλιν, την αφορμή δεν την έδωσε τόσο ο Τσασκόφσκι όσο ένα βίντεο στο Internet που έδειχνε «ακτιβιστές υπέρ του δικαιώματος στην άμβλωση να ουρλιάζουν σε χριστιανούς άνδρες στην Αργεντινή»: αυτό ήταν, κατά δήλωσή του, που ώθησε τον Γιαν Αλμπινιάκ, έναν δημοτικό σύμβουλο στο Κράσνικ, να συντάξει το επίμαχο ψήφισμα, κι ας μην είχε απολύτως καμία σχέση με τα ΛΟΑΤ+ ζητήματα ή την Πολωνία. Ο Αλμπινιάκ είδε στο βίντεο μια επιβεβαίωση ότι «έχουμε να κάνουμε με κάποιου είδους κακό εδώ και μπορούμε να δούμε εκδηλώσεις δαιμονικής συμπεριφοράς» σε ολόκληρο τον κόσμο, που «πρέπει να σταματήσουν».

Μιλώντας στους «New York Times», ο ίδιος είχε διαβεβαιώσει πως δεν έχει προσωπικά τίποτα με τους γκέι, απλώς ήθελε να πολεμήσει «ιδέες που διαταράσσουν τον φυσιολογικό, κανονικό τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας μας». Ο Αλμπινιάκ αναπαρήγαγε όλα τα γνωστά επιχειρήματα των ομοϊδεατών του: κανένα θέμα «με το τι κάνει ο καθένας στο κρεβάτι του», άλλωστε η Πολωνία αποποινικοποίησε την ομοφυλοφιλία το 1932, μεγάλο θέμα όμως με την «επιθετική ιδεολογία που προωθεί την ομοφυλοφιλία», γιατί ο αγώνας για τα γκέι δικαιώματα είναι μια «ξένη έννοια που εισήχθη στην Πολωνία από τις ΗΠΑ και τη Δυτική Ευρώπη» και απειλεί την «παραδοσιακή ετεροφυλόφιλη πολωνική οικογένεια». Μια ιδεολογία «πιο καταστροφική ακόμη και από τον κομμουνισμό» είχε χαρακτηρίσει την ίδια περίοδο, στην διάρκεια προεκλογικής του ομιλίας, την προώθηση των ΛΟΑΤ+ δικαιωμάτων ο πολωνός πρόεδρος Αντρέι Ντούντα. Για μια νεομαρξιστική «πανούκλα του ουράνιου τόξου» είχε μιλήσει ο αρχιεπίσκοπος της Κρακοβίας.

Τον Αύγουστο του 2020, η αρμόδια για την Ισότητα ευρωπαία επίτροπος προειδοποίησε πως τα πολωνικά ψηφίσματα περί «ελεύθερων από ΛΟΑΤ» ζωνών αντιβαίνουν τις ευρωπαϊκές αξίες και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Τον Σεπτέμβριο η πρόεδρος της Κομισιόν έγινε ακόμα πιο σαφής: «Θέλω να είμαι απολύτως ξεκάθαρη – οι ελεύθερες από ΛΟΑΤΚΙ ζώνες είναι ζώνες ελεύθερες από ανθρωπιά. Και δεν έχουν θέση στην Ενωσή μας». Κάποιες πολωνικές πόλεις άρχισαν να νιώθουν την πίεση χάνοντας τη χρηματοδότηση που συνεπαγόταν η συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα αδελφοποίησης πόλεων. Ειδικά το Κράσνικ έχασε επιπλέον 8,5 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία ήλπιζε να λάβει αρχής γενομένης από τη Νορβηγία για τη χρηματοδότηση αναπτυξιακών σχεδίων. Ο δήμαρχός του άρχισε να αναθεωρεί, δεν του άρεσε άλλωστε και πολύ το γεγονός ότι η πόλη του είχε γίνει διεθνώς «συνώνυμο της ομοφοβίας», αλλά το δημοτικό συμβούλιο ήταν ανένδοτο, δεν εννοούσε να υποκύψει σε «εκβιασμούς ξένων». Συμβολικές κινήσεις όπως η απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου να κηρύξει όλη την ΕΕ, και τα 27 κράτη-μέλη, «Ελεύθερη Ζώνη για ΛΟΑΤΚΙ» αντιμετωπίστηκαν με χλεύη.

Στις αρχές αυτού του Σεπτεμβρίου, όμως, αφού πρώτα εκκίνησε ακόμα μία διαδικασία επί παραβάσει σε βάρος της Πολωνίας, η Κομισιόν απέστειλε γραπτή προειδοποίηση στα πέντε πολωνικά βοεβοδάτα που είχαν ανακηρυχθεί ζώνες «ελεύθερες από ΛΟΑΤ» ότι αν δεν λάμβαναν άμεσα «διορθωτικά μέτρα», μπορούσαν να ξεχάσουν τα 126 εκατομμύρια ευρώ που θεωρητικά δικαιούνται από το πρόγραμμα REACT-EU, ένα πακέτο επιπλέον κονδυλίων από τα ταμεία συνοχής. Και σαν από θαύμα, μέσα σε μόλις μία εβδομάδα στα τέλη του μήνα, τέσσερα από τα πέντε βοεβοδάτα ανέκρουσαν πρύμναν, ανακαλώντας τα επίμαχα ψηφίσματα, η επαρχία των Κάτω Καρπαθίων μάλιστα το αντικατέστησε με ένα που την ανακηρύσσει «περιοχή πάγιας ανεκτικότητας».

Οι λέξεις δεν αλλάζουν βέβαια την πραγματικότητα, αυτή είναι μια πολύ πιο δύσκολη μάχη. Δείχνουν όμως τη δύναμη που έχει η ΕΕ να επαναφέρει στην ευρωπαϊκή τάξη, όταν το αποφασίζει, κράτη-μέλη που την αμφισβητούν προκλητικά – όπως έκανε για πολλοστή φορά η Πολωνία την περασμένη εβδομάδα αμφισβητώντας την υπεροχή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Ο μηχανισμός που εξαρτά την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από τον σεβασμό του κράτους δικαίου ήδη υπάρχει. Είναι καιρός να στηρίξει η Κομισιόν τις λεκτικές προειδοποιήσεις με έργα, το οφείλει στους δεκάδες χιλιάδες Πολωνούς που κατέβηκαν προχθές στους δρόμους φωνάζοντας «Μένουμε» – στην ΕΕ.