«Αυξάνεται {LF}στην Ευρώπη {LF}η βία κατά των δημοσιογράφων»

Γιατί και από ποιους απειλείται η ποιοτική δημοσιογραφία; Γιατί οδηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει μέτρα προστασίας για τους δημοσιογράφους; Πώς συνδέεται η αποδυνάμωση της δημοσιογραφίας με την κυριαρχία των ψηφιακών μέσων, αλλά και την υπονόμευση των δημοκρατικών θεσμών; Στη συνέντευξή του με «ΤΑ ΝΕΑ» ο Κριστόφ Ντελουάρ, γενικός διευθυντής των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα (RSF), από τις κορυφαίες ΜΚΟ παγκοσμίως για την υπεράσπιση και προώθηση της ελευθερίας της πληροφόρησης, δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά με αφορμή την πρόσφατη συμμετοχή του στο Athens Democracy Forum.

Η συζήτησή μας έγινε αφότου η Κομισιόν παρουσίασε συστάσεις προς τα κράτη – μέλη για να βελτιωθεί η προστασία των δημοσιογράφων. «Η βία κατά των δημοσιογράφων αυξάνεται στην Ευρώπη. Την αιματηρή επίθεση στο “Charlie Hebdo” το 2015 ακολούθησαν οι δολοφονίες ερευνητικών δημοσιογράφων. Της Δάφνης Καρουάνα Γκαλίζια στη Μάλτα πριν από τέσσερα χρόνια, έπειτα στη Σλοβακία του Γιαν Κούτσιακ και πιο πρόσφατα στην Ελλάδα του Γιώργου Καραϊβάζ και του Πίτερ ντε Φρις στην Ολλανδία. Η Ευρώπη δεν ήταν συνηθισμένη στη βία αυτή» τονίζει ο γάλλος επικεφαλής των RSF. Για την Ελλάδα ειδικότερα λέει ότι «οι έλληνες δημοσιογράφοι ταράχτηκαν από τη δολοφονία του Καραϊβάζ», υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι «υπήρχε βία κατά των δημοσιογράφων από τη Χρυσή Αυγή. Οι έλληνες δημοσιογράφοι μπορεί να βρεθούν σε κίνδυνο, κάτι που δεν ήταν εμφανές σε μια χώρα όπως η Ελλάδα».

Κατά την άποψή του, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που αποδυναμώνουν τη δημοσιογραφία. «Πρώτον, υπάρχουν πολιτικοί σε ορισμένες χώρες οι οποίοι με τις δηλώσεις τους συκοφαντούν, εκφοβίζουν τους δημοσιογράφους. Στη Σλοβακία, για παράδειγμα, ο πρώην πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίκο είχε χρησιμοποιήσει προσβλητικές εκφράσεις κατά των δημοσιογράφων στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου. Αυτό αποδυναμώνει την αντίσταση της κοινωνίας, ακόμη και της κυβέρνησης. Η δολοφονία του Κούτσιακ έγινε μετά. Στη Μάλτα, ως φαίνεται, οι άνθρωποι που έδωσαν εντολή για τη δολοφονία της δημοσιογράφου ήταν κοντά στον πρωθυπουργό» επισημαίνει, θυμίζοντας παράλληλα την «αρνητική επιρροή της περιόδου Τραμπ» προς την κατεύθυνση αυτή.

«Δεύτερον, η δημοσιογραφία αποδυναμώνεται εξαιτίας της εμφάνισης του ψηφιακού χώρου. Παλαιότερα υπήρχε ένα είδος προστασίας των δημοσιογράφων χάρη στον συμβολικό τους ρόλο. Σήμερα στον ψηφιακό χώρο οποιοσδήποτε, είτε μια εταιρεία, ένας επιχειρηματίας, μια θρησκευτική ομάδα, μια κυβέρνηση, είτε ένας ιδιώτης, μπορεί να επικοινωνήσει ό,τι θέλει χωρίς φίλτρο. Αντίθετα, οι δημοσιογράφοι δεν είναι άνθρωποι των δημόσιων σχέσεων, ερευνούν, επαληθεύουν, έχουν αντεπιχειρήματα. Στον ψηφιακό χώρο φαίνεται να βρίσκονται σε άμεσο ανταγωνισμό ως προς τη διαφήμιση, αλλά και τις ψευδείς ειδήσεις, τις φήμες, τις ύβρεις, την παραπληροφόρηση».

Με δεδομένη όμως τη συνεχή διείσδυση και κυριαρχία του ψηφιακού χώρου, πώς μπορεί να επαναπροσδιοριστεί για την κοινωνία η «αξία» των δημοσιογράφων; «Χρειαζόμαστε μια νέα συμφωνία για τη δημοσιογραφία, η οποία θα αφορά την ελευθερία του Τύπου, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των δημοσιογράφων, τον τρόπο λειτουργίας των νέων τεχνολογιών, ένα πρωτόκολλο και δράσεις για την προστασία των δημοσιογράφων. Πρέπει να διασφαλίσουμε αφενός την οικονομική βιωσιμότητα και αφετέρου τη δυνατότητα των δημοσιογράφων να δουλεύουν και να χαίρουν της εμπιστοσύνης των κοινωνιών. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους δημοσιογράφους, αλλά και τις κοινωνίες. Οι ψηφιακές πλατφόρμες παίρνουν αποφάσεις που δεν θα έπρεπε και ο τρόπος που λειτουργούν μπορεί να σκοτώσει τη δημοσιογραφία. Μπορεί να σκοτώσει δημοκρατίες» τονίζει κατηγορηματικά ο Ντελουάρ. Συνδέοντας, μάλιστα, εμμέσως τα λεγόμενά του με τη συμμετοχή του στο Φόρουμ Δημοκρατίας της Αθήνας, κάνει αναφορά στην αρχαία Πνύκα. «Στην αρχαία Πνύκα υπήρχαν κανόνες για τον δημόσιο διάλογο. Σήμερα έχουμε χάσει τους κανόνες».

Παραφράζοντας μια γαλλική έκφραση, ο Ντελουάρ λέει ότι «η κακή πληροφόρηση διώχνει την καθαρή» προκειμένου να δείξει ότι ο εχθρικός λόγος, η παραπληροφόρηση, μπορεί να επικρατήσει του δημοκρατικού λόγου, τονίζοντας την ανάγκη περιφρούρησης των δημοκρατικών αρχών στον ψηφιακό χώρο. «Οι δημοσιογράφοι πρέπει να θεωρούνται έμπιστα μέρη στον δημόσιο διάλογο, βάσει δικαιωμάτων, αλλά και υποχρεώσεων, διότι δεν είναι υπεράνω κριτικής, με στόχο το δικαίωμα όλων στην έγκυρη πληροφόρηση. Χρειαζόμαστε να δώσουμε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην ποιοτική δημοσιογραφία, στην πληροφορία που επαληθεύεται, σε αντίθεση με το τι συμβαίνει σήμερα που το πλεονέκτημα πηγαίνει σε αυτούς που διασπείρουν εχθρικό λόγο, ψευδείς ειδήσεις. Στους αλγόριθμους που χρησιμοποιούνται στον ψηφιακό χώρο και “επιλέγουν” πληροφορίες δεν υπάρχουν κριτήρια για την ακεραιότητα του περιεχομένου. Οι διαφημιστές δίνουν χρήματα βάσει του κοινού και όχι με βάση την ακεραιότητα και εγκυρότητα των μίντια. Θα πρέπει να δημιουργηθούν μηχανισμοί που δίνουν προτεραιότητα σε μίντια τα οποία ακολουθούν κανόνες και επαγγελματικές πρακτικές» τονίζει.

Κλείνουμε τη συζήτηση με αναφορά στους δημοσιογράφους στο Αφγανιστάν. «Πολλοί έφυγαν από τη χώρα, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία παραμένει στο Αφγανιστάν» λέει ο Ντελουάρ. «Κάποιοι διότι δεν κατάφεραν να φύγουν, κάποιοι διότι αποφάσισαν να μείνουν. Παρότι οι Ταλιμπάν δήλωσαν ότι θα διασφαλίσουν την προστασία των δημοσιογράφων, στην πραγματικότητα υπάρχει ένα συνεχώς αυξανόμενο σύστημα καταστολής. Δημοσιογράφοι ξυλοκοπούνται, υπόκεινται σε μαρτύρια, οι κανονισμοί καταπατούνται» λέει ο Ντελουάρ, υπογραμμίζοντας ότι η κατάσταση με τις γυναίκες δημοσιογράφους είναι χειρότερη. «Ενώ πριν από την αλλαγή καθεστώτος μέχρι τα μέσα Αυγούστου δούλευαν 700 γυναίκες δημοσιογράφοι στην Καμπούλ, πριν από λίγες ημέρες καταγράψαμε ότι μόλις 100 συνεχίζουν να δουλεύουν, οι υπόλοιπες είτε κρύφτηκαν είτε εμποδίζονται από τους Ταλιμπάν να εισέλθουν στα στούντιο ειδήσεων ή να κάνουν ρεπορτάζ. Τώρα υπάρχει μεγάλος βαθμός αυτολογοκρισίας από φόβο» συμπληρώνει, επισημαίνοντας ότι οι RSF, που είχαν δημιουργήσει κέντρο προστασίας γυναικών δημοσιογράφων, έχουν δώσει σε πάνω από 10 δυτικές κυβερνήσεις λίστα με ονόματα δημοσιογράφων, ώστε να υπάρξουν συγκεκριμένες δράσεις για να μπορέσουν να φύγουν από τη χώρα. «Είναι τραγικό διότι η χώρα ήταν πολύ επικίνδυνη για τους δημοσιογράφους. Υπήρχαν κατηγορίες έναντι του Διεθνούς Δικαστηρίου για δολοφονίες δημοσιογράφων. Η προηγούμενη κυβέρνηση είχε τη βούληση να βελτιωθεί η ασφάλειά τους. Η δουλειά αυτή εξαφανίστηκε από την έλευση των Ταλιμπάν».