Κεκλιμένη τελετουργία

Αμφισβήτηση, καταστροφή, ανατροπή, μεταμόρφωση, παρενδυσία, ελευθεριότητα, τρέλα: Η τραγωδία του Ευριπίδη «Βάκχες», που διδάχθηκε (το 405-406 π.Χ.) έναν χρόνο μετά τον θάνατο του ποιητή (407 π.Χ.), διαθέτει μια σειρά από ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Τοποθετείται χρονικά στο τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου και εκφράζει την απογοήτευση του ποιητή για την πτώση της Αθήνας. Με πρωταγωνιστή έναν θεό στην ανθρώπινή του διάσταση, ο ποιητής παρουσιάζει έναν κόσμο σε πλήρη διάλυση -οδηγώντας τον μύθο στην πιο ακραία συνθήκη: η μάνα-Αγαύη γίνεται Μαινάδα και κατασπαράσσει (εν αγνοία της και μέσα στην παραζάλη) τον γιο της-Πενθέα. Το παράλογο στην πλήρη εκδοχή του ή αλλιώς το τέλος της λογικής.

Αυτός ο Διόνυσος δεν είναι της χαράς και του κρασιού. Είναι του σκότους και της μανίας. Θνητός στην αρχή, δεν αποκαλύπτει παρά στο τέλος της τραγωδίας τη θεϊκή του υπόσταση, όταν Διόνυσος εμφανίζεται στη Θήβα. Στόχος του να επιβάλει τη λατρεία του μαζί με μια νέα θρησκεία. Και αν αρχικά αμφισβητείται, καταφέρνει να επιβληθεί, και μάλιστα με τρόπο σαρωτικό. Οι γυναίκες παρασύρονται και ενδίδουν στη λατρεία του, ακολουθώντας τον στον Κιθαιρώνα. Μόνο ο Πενθέας, γιος της Αγαύης και εγγονός του Κάδμου, τον αρνείται πεισματικά, τον αμφισβητεί και καταστρέφεται γιατί δεν θέλει να αλλάξει η τάξη που ως τώρα επικρατεί.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Με το τελετουργικό στοιχείο να καθορίζει το έργο και την παράσταση η Νικαίτη Κοντούρη πρότεινε μια καθαρή ανάγνωση της τραγωδίας, εκμεταλλευόμενη όλα τα στοιχεία που παρέχει ο ποιητής. Καθοριστικής σημασίας η επιλογή της μετάφρασης του Γιώργου Χειμωνά, ενός κειμένου βαθιά ποιητικού, πλούσιου σε νοήματα και εικόνες, με λόγο καθαρό και συναρπαστικό (είναι μια κατηγορία μόνος του ο Χειμωνάς μεταφραστής στο αρχαίο δράμα).

Επί σκηνής ένα κεκλιμένο επίπεδο με τη μορφή ενός σκαληνού τριγώνου απ’ όπου εφορμά ο Διόνυσος-Βάκχος ενώ συγχρόνως λειτουργεί και ως είσοδος και έξοδος για τα πρόσωπα και τον Χορό. Εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολλαπλά χρήσιμο το σκηνικό με την πρόσοψή του, όσο εξελίσσεται ο μύθος, να μετατρέπεται σε οθόνη προβολής, όπως το πανί στο θέατρο σκιών – με την αρωγή των φωτισμών. Μέσα σε αυτή την τελετουργία, με τη μουσική να δίνει τον ρυθμό και τον τόνο στον παραλογισμό και στην τρέλα, ο Χορός των Βακχών δεν καταφέρνει να ενταχθεί. Μοιάζει να μην έχει κουρδιστεί καλά, με αποτέλεσμα να στερεί τη βακχική διάσταση, την οποία ωστόσο προσφέρουν απλόχερα οι ερμηνείες.

Ο Διόνυσος του Ακη Σακελλαρίου δεσπόζει με την ακρίβεια της παρανοϊκής παρουσίας του, με το απόλυτο της σωματικής και εκφραστικής του δεινότητας. Ο Πενθέας του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου εκφράζει την αυθάδεια του ανένταχτου νέου, με τρόπο εσωτερικό. Ο Αγγελιαφόρος του Κωνσταντίνου Ασπιώτη προσδίδει με τρόπο καθαρό το σκότος της συγκυρίας. Η Ιωάννα Παππά ερμηνεύει μια ακαθόριστη -σκηνοθετικά – εκδοχή του Τειρεσία, επιβάλλοντας το πολυσήμαντο του μάντη. Η Κωνσταντίνα Τάκαλου πορεύεται στον δρόμο-γολγοθά της Αγαύης και ο Δημήτρης Πετρόπουλος δίνει στον δικό του Κάδμο το μέγεθος της τραγωδίας με την οποία συνδιαλέγεται.

Ελεγχόμενη επιστροφή

Με τους ελέγχους στην είσοδο να αποτελούν μια νέα πραγματικότητα, ανοίγουν σιγά-σιγά οι κλειστές θεατρικές αίθουσες. Η επιστροφή φαίνεται και είναι δυναμική αλλά συγχρόνως είναι και αυστηρά ελεγχόμενη. Ευτυχώς: Το πιστοποιητικό εμβολιασμού και η αστυνομική ταυτότητα προστέθηκαν πλάι στο εισιτήριο για να μπορέσει το κοινό να απολαύσει ξανά μια παράσταση. Χωρίς φόβο, με μια αίσθηση ασφάλειας. Κι όπως όλα δείχνουν η αρχή έγινε. Ο κατεξοχήν μήνας της νέας σεζόν, που δεν είναι άλλος από τον Οκτώβριο, ξεκίνησε με καλούς οιωνούς και μεγάλο αριθμό παραγωγών.

Αυτή η εντυπωσιακή και αισιόδοξη επανεκκίνηση έρχεται προφανώς ως αποτέλεσμα της πολύμηνης «στέρησης» και μαζί μιας ανάγκης επιστροφής στην κανονινότητα. Γιατί το θέατρο έχει καταφέρει να αποτελέσει κομμάτι της ρουτίνας του νεοέλληνα. Για τους περισσότερους μπορεί να αφορά σε 3-4 παραστάσεις τη σεζόν, αλλά για κάποιους άλλους, έστω λιγότερους, μηνιαία ή και δημινιαία συνήθεια. Και δεν αναφέρομαι για τους θεατρόφιλους – η στέρηση ήταν πραγματικά μεγάλη…

Δεν έχει μόνον το θέατρο την ανάγκη μας. Το έχουμε κι εμείς, κι ίσως πολύ παραπάνω. Δεν είναι μόνον οι ηθοποιοί και όλη η ομάδα των συνεργατών, συντελεστών και τεχνικών που στερήθηκε τη δουλειά της όλο αυτό το χρονικό διάστημα, αλλά κι εμείς οι θεατές, το κοινό. Φάνηκε άλλωστε από την υποδοχή που είχε το διαδικτυακό θέατρο.

Η φετινή δύσκολη, και εν μέρει μεταβατική χρονιά – από το καθόλου στο πολύ, ίσως να κρύβει το μυστικό μιας νέας σχέσης με το θέατρο, κάτι που θα φανεί τουλάχιστον τους πρώτους μήνες της σεζόν. Μιας σχέσης που θα μπει στη βάση μιας πιο αυστηρής επιλογής, αλλά γι’ αυτό και πιο ουσιαστικής. Τα υγιή σήματα που θα εκπέμψει η προσέλευση μπορεί να λειτουργήσουν προς όφελος της θεατρικής τέχνης. Αλλιώς επιλέγει κανείς χωρίς περιορισμούς και δεσμεύσεις κι αλλιώς με ελέγχους και πιστοποιητικά ανά χείρας.

Ολα μοιάζουν ανοιχτά φέτος κι αυτή η ελεγχόμενη επιστροφή – με την ευχή και την ελπίδα να είναι προσωρινή, δίνει στο καθιερωμένο τρίτο κουδούνι έναν ήχο διαφορετικό. Καλή σεζόν λοιπόν…