Αγχος για {LF}το τέλος {LF}του πλανήτη

Πού να αποδώσει κανείς την αίσθηση τέλους που κυριαρχεί τελευταία στις προηγμένες, δυτικές κοινωνίες; Και πρώτα απ’ όλα, ποιανού τέλους; Του πολιτισμού όπως τον ξέρουμε; Του ανθρωπίνου είδους; Της φύσης; Του πλανήτη; Μήπως του δυτικού πολιτισμού ή ειδικότερα της αμερικανικής ισχύος; Απάντηση σαφής δεν υπάρχει, και όλα αυτά μοιάζουν μπλεγμένα και αλληλεπικαλυπτόμενα – ειδικά στην εποχή του κορωνοϊού. Ωστόσο ένα κάποιο τέλος είναι πάντα μια κάποια λύση. Το βέβαιο: με αφορμή την αυξανόμενη φιλολογία περί την κλιματική κρίση, αλλά και την πύκνωση των ακραίων καιρικών φαινομένων, το τέλος του κόσμου ξαναήρθε στις όποιες συζητήσεις με ανανεωμένη ορμή, πιθανώς ισχυρότερη και βαθύτερη από την εσχατολογία στα πρώτα στάδια του οικολογικού κινήματος εκεί στα τέλη των 60s ή ακόμη με την αίσθηση επερχόμενου ολέθρου από την εξοπλιστική κούρσα των τότε υπερδυνάμεων ή από τις θεωρίες για την έλευση του πυρηνικού χειμώνα αμέσως μετά τον πόλεμο.

Ο οικολογικός χιλιασμός αποτέλεσε μια από τις συνιστώσες του πρώιμου περιβαλλοντικού κινήματος. Ακόμη και νοήμονες, μετριοπαθείς άνθρωποι μπορεί να σε πλησίαζαν μετά από μια ομιλία ή κάποια εκδήλωση και να σου έθεταν προβληματισμένοι το ερώτημα: «Λοιπόν, μήπως έφτασε το τέλος, ποια είναι η γνώμη σας;». Δύσκολο να εξισορροπήσεις τα πράγματα, παρά τις δόσεις αισιοδοξίας που επιχειρούσες να εγχύσεις στην αίθουσα υπό το σκεπτικό ότι οι παρούσες [τότε] τάσεις είναι αναστρέψιμες και ότι η συνειδητοποίηση των διακυβευμάτων οφείλει να γεννήσει την κατάλληλη αντίδραση/προσαρμογή [πολιτική, επιστημονική, κοινωνική ή όλα αυτά μαζί].

Πολλά επιτεύχθηκαν έκτοτε, η εικόνα του κόσμου άλλαξε, νέες δυνάμεις και νέες τεχνολογίες μπήκαν στο παιχνίδι, μάχες κερδήθηκαν και άλλες χάθηκαν, ενώ οι περιβαλλοντικές συνιστώσες αποτελούν πια τον ακρογωνιαίο λίθο ποικίλων στρατηγικών και πολιτικών. Και όμως, το άγχος του τέλους εισέβαλε ξανά στο προσκήνιο, ενώ η ίδια η οικολογική προβληματική είχε σχεδόν ξεχαστεί επί δεκαετίες σαν να είχε ανατεθεί πλήρως στις πολιτικές δυνάμεις και τους νεόκοπους διεθνείς θεσμούς. Το βιβλίο αυτό της Τζένι Οφιλ εξετάζει σε έναν βαθμό τις σχετικές εμμονές. Για να το κάνει, χρησιμοποιεί μια πειραματική γραφή με ποικίλες εγγραφές, τσιτάτα, ευφυολογήματα και στιγμιότυπα από τη ζωή της ηρωίδας, καθώς αυτή κινείται στον κόσμο του ύστερου φιλελευθερισμού και της προοδευτικής ανεκτικότητας, στις βορειοδυτικές εσχατιές των ΗΠΑ [στο Πόρτλαντ του Ορεγκον, αν δεν λαθεύω].

Παρά τον τίτλο του, το βιβλίο δεν ασχολείται και τόσο με τον καιρό καθαυτό αλλά μάλλον με τους καιρούς που διανύουμε. H Λίζι είναι βιβλιοθηκονόμος στο Πανεπιστήμιο απ’ όπου είχε αποφοιτήσει. Είναι μητέρα του Ιλάι, ενώ η σχέση με τον σύζυγό της μοιάζει τρυφερή και ισορροπημένη. Ωστόσο ο αδελφός της είναι η κύρια εμμονή της, καθώς κουβαλάει όλων των ειδών τα προβλήματα παλαιού και νέου τύπου – από οικονομικά μέχρι ποικίλες μορφές ψυχαναγκασμού και νεοναρκισσισμού. Υπάρχει επίσης μια θρησκευόμενη μητέρα που ζει στο άλλο άκρο της χώρας και χρειάζεται ομοίως στήριξη. Ως συμπλήρωμα στη δουλειά της, η Λίζι αναλαμβάνει βοηθός της παλιάς της αγαπημένης καθηγήτριας, παραγωγού μιας ραδιοφωνικής εκπομπής με τον ευφυή τίτλο «Ο κόσμος να χαλάσει». Ετσι η Λίζι βρίσκεται υποχρεωμένη να απαντά σε όλων των ειδών τα μέιλ που εκφράζουν ως επί το πλείστον μια διάχυτη ανησυχία για το τέλος του κόσμου – όποια από τις μορφές που λέγαμε στην αρχή κι αν πάρει αυτή.

Και τι δεν παρελαύνει… Στην ύστερη Αμερική μεγάλο μέρος του κοινού είναι ιδιαίτερα εκπαιδευμένο σε θέματα φύσης, παντοειδούς ρύπανσης, εξαφάνισης ειδών κ.ο.κ. Οπότε έχουμε εξειδικευμένες εγγραφές για φυτά, πουλιά ή έντομα που εμφανίζουν τρελές συμπεριφορές υπό τη συσσώρευση ρυπαντών στους ιστούς τους. Εχουμε όμως και λογιών λογιών ψυχολογικά ή και ψυχωσικά ζητήματα, φοβίες, μοναξιά, ανάγκη συμμετοχής στα κοινά, εκπαίδευση στην επιβίωση [πώς να ζήσετε σε μια κουφάλα δέντρου, πώς να φτιάξετε κερί με μια κονσέρβα τόνου, πώς να ανάψετε φωτιά στο δάσος ή τι είδη διατροφής να συσσωρεύσετε στο καταφύγιό σας]. Διάσπαρτη είναι και η φιλολογία για περιοχές του πλανήτη όπου μπορεί να καταφύγει κανείς αν το κακό πάει στο χειρότερο, πού να προστατεύσει τα παιδιά του ή τι να κάνει με τα ζώα, οικόσιτα ή άλλα.

Μυστικισμός νέου τύπου

Ομάδες και ομαδούλες υπεισέρχονται στην αφήγηση, καθοδηγούμενες από δασκάλους, γκουρού, ενδυναμωτές της προσωπικότητας και ψυχολόγους. Η επιβίωση συνδέεται με τον υγιεινιστικό ναρκισσισμό και έναν μυστικισμό νέου τύπου, στα όρια του ψυχικού αυνανισμού. Την έχουμε κι εμείς άλλωστε αυτή την «κουλτούρα του εαυτού», σε πλήρη ανάπτυξη. Ο συμπαθέστατος άντρας της Λίζι αποδεικνύεται οπαδός του καθ’ ημάς Αγίου Ορους ενώ μια έτοιμη προς χρήση γνώση διατυπώνεται εδώ κι εκεί, αξιοποιώντας ιδεοτυπικές εγγραφές αντλημένες από τη σοφία Ινδιάνων, Εσκιμώων και συχνά πυκνά της αρχαίων ημών προγόνων. Η μακρά αμερικανική παράδοση του κοινοτισμού έχει αποδομηθεί προς ποικίλες αεικίνητες μορφές κοινωνικών συνομαδώσεων – πρόσκαιρων, θνησιγενών και ετερόκλητων. Και όλα αυτά σε ένα πνεύμα ανεκτικό, πλήρες καλών προθέσεων, όπως φέρ’ ειπείν η μέριμνα για τους μετανάστες και βέβαια η ανησυχία για τη λαίλαπα της εποχής Ντόναλντ Τραμπ.

Τα όρια της αμερικανικής εποχής

Το βιβλίο είναι δομημένο σε σύντομες φράσεις και παραγράφους σαν ημερολογιακές εγγραφές. Διαθέτει χιούμορ και σαρκαστική διάθεση που συχνά μετατρέπεται σε έλλογο κυνισμό. Φερ’ ειπείν, αναφέρεται το ευφυολόγημα του νομπελίστα Σέργουντ Ρόουλαντ, χημικού της ατμόσφαιρας που ανακάλυψε την καταστροφική επίδραση των χλωριωμένων υδρογονανθράκων στη στιβάδα του όζοντος. Οταν λοιπόν τον ρωτά η γυναίκα του πώς πάει η δουλειά, της απαντά «η δουλειά πηγαίνει θαυμάσια, ίσως έχει έρθει το τέλος του κόσμου». Η Λίζι πάντως από τη μεριά της   φλερτάρει με έναν ενδιαφέροντα μπαρόβιο ενώ η υπόλοιπη οικογένεια έχει πάει για κάμπινγκ στην Καλιφόρνια, συνεχίζει να στηρίζει τον αδελφό της ακόμη και μετά τον γάμο, τη γέννηση του παιδιού και τον χωρισμό του, ενώ σταθερά αγαπά τον άντρα της και  επικοινωνεί ικανοποιητικά με τον γιο της. Οσο για το τέλος του κόσμου, αυτό μάλλον μπορεί να περιμένει καθώς με την ταπεινωτική ήττα των ιδεωδών της υπερδύναμης στο Αφγανιστάν και τα ποικίλα ψυχοκοινωνικά προβλήματα που αναφύονται επί δεκαετίες, το θέμα είναι  προεξαρχόντως το τέλος της αμερικανικής  εποχής. Που, για να είμαστε ειλικρινείς,  είναι και η δική μας.

{1BSYG}Τζένι Οφιλ{1BSYG}{CR}{2BTIT}Καιρός{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Κατερίνα Σχινά{CR}Εκδ. Στερέωμα, σελ. 191{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16,43 ευρ{4BTIM}ώ