Οι άλλοι νομπελίστες της αφρικανικής ηπείρου

Ο Αμπντουλραζάκ Γκούρνα είναι ο έκτος συγγραφέας από την Αφρική που κατακτά το Νομπέλ από τη θέσπισή του το 1901. Ο πρώτος εκπρόσωπος της υποσαχάριας αφρικανικής ηπείρου που κέρδισε το βραβείο ήταν ο Νιγηριανός Ουόλε Σογίνκα το 1986, καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας, που έγινε ευρέως γνωστός χάρη στα θεατρικά έργα του. Τα κείμενά του είναι ζωηρά, συχνά ενοχλητικά αλλά και ποιητικά, με πυκνή γραφή. Στα ελληνικά έχουν εκδοθεί τα «Ο άνθρωπος πέθανε» (εκδ. Ζάρβανος, 1983, μτφ. Πένυ Τσελέντη) και «Η Σαμαρκάνδη και άλλα ποιήματα» (εκδ. Γαβριηλίδης, μτφ. Ελένη Χατζή). Εκτός θεάτρου, έχει γράψει περίπου 20 έργα, κυρίως ποιήματα και μυθιστορήματα, με πιο σημαντικό το «The interpreters».

Το δεύτερο αφρικανικό Νομπέλ ήταν ο Αιγύπτιος Ναγκίμπ Μαχφούζ το 1988, «ο οποίος μέσα από έργα πλούσια σε αποχρώσεις, ρεαλιστικά και αμφιλεγόμενα, δημιούργησε μια αραβική αφηγηματική τέχνη που ισχύει για όλη την ανθρωπότητα». Με τα έργα του – τα περισσότερα εκ των οποίων κυκλοφόρησαν κυρίως από τον Ψυχογιό και λιγότερα από τον Καστανιώτη – συνέβαλε στην ανάπτυξη της αραβόφωνης λογοτεχνίας και στην ένταξή της στα σαλόνια της διεθνούς πολιτιστικής σκηνής.

Η επόμενη βράβευση ήταν της Νοτιοαφρικανής Ναντίν Γκόρντιμερ το 1991, η οποία μέσα από τα κείμενά της ανέπτυξε μεγάλη ακτιβιστική δράση εναντίον του απαρτχάιντ. Μετά την κατάργησή του, οι ιστορίες της συνέχισαν να έχουν φόντο την ελεύθερη Νότια Αφρική, πάντα στο κάδρο των περιορισμών της εποχής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα λογοτεχνικά της έργα – στα ελληνικά από τον Καστανιώτη – να δημιουργούν πλούσιες εικόνες για την ιστορική εξέλιξη της χώρας της.

To τέταρτο Νομπέλ απέσπασε ο επίσης Νοτιοαφρικανός Τ. Μ. Κουτσί το 2003, ο οποίος, σύμφωνα με το σκεπτικό της Επιτροπής, «σε αναρίθμητες μορφές απεικονίζει την εκπληκτική εμπλοκή του ξένου». Τα μυθιστορήματά του – στην αρχή από τη Νεφέλη, στη συνέχεια από τη Διήγηση και τελευταία από το Μεταίχμιο – χαρακτηρίζονται από την καλοδουλεμένη σύνθεσή τους, τους έντονους διαλόγους και την αναλυτική τους προσέγγιση. Ταυτόχρονα ωστόσο ασκούν κριτική στον σκληρό ορθολογισμό και στην καλλωπιστική ηθική του δυτικού πολιτισμού.

Η πέμπτη στη λίστα είναι η Βρετανίδα μεν Ντόρις Λέσινγκ, η οποία μεγάλωσε στη Ζιμπάμπουε, ώστε να διατηρεί διπλή υπηκοότητα και να συνδέσει το έργο της με την Αφρική. Κέρδισε το βραβείο το 2007 επειδή τα γραπτά της «για τη γυναικεία εμπειρία, με σκεπτικισμό, φωτιά και οραματική δύναμη, έχουν υποβάλει σε έλεγχο έναν διχασμένο πολιτισμό». Στην καριέρα της έγραψε περίπου 50 βιβλία διαφορετικών ειδών – τα περισσότερα στα ελληνικά από τον Οδυσσέα και τον Καστανιώτη. Η γραφή της χαρακτηρίζεται από διεισδυτικές μελέτες για τις συνθήκες ζωής στον 20ό αιώνα, τα πρότυπα συμπεριφοράς και τις ιστορικές εξελίξεις.