«Κούτζο συνέχεια δάκρυα κυλάει»

Ηταν 14 Δεκεμβρίου 1927 όταν η ανθρωπολόγος Ζόρα Νιλ Χέρστον πήρε το τρένο από τον σταθμό Πεν της Νέας Υόρκης με προορισμό το Μομπίλ, προκειμένου να πραγματοποιήσει μια σειρά συνεντεύξεων με τον τελευταίο αφρικανό επιζώντα από το τελευταίο αμερικανικό δουλεμπορικό καράβι – το «Κλοτίλντα». Το όνομά του ήταν Κοζόλα, όμως ήταν γνωστός ως Κούτζο Λούις. Είχε κρατηθεί ως σκλάβος για πεντέμισι χρόνια στο Πλατό-Μάγκαζιν Πόιντ της Αλαμπάμα, από το 1860 ως τη στιγμή που οι στρατιώτες των Βορείων τού είπαν πως είναι ελεύθερος. Πρόκειται για τον πρωταγωνιστή και αφηγητή στο βιβλίο «Barracoon» (από το όνομα της καλύβας όπου κρατούνταν οι σκλάβοι πριν μεταφερθούν στα πλοία), το οποίο κυκλοφόρησε σε πλήρη μορφή μόλις το 2018. Διαβάζοντας κάποιος την αφήγηση, όπου κυριαρχεί μάλιστα το ιδίωμα του Κοζόλα, «καταλαβαίνει αμέσως το πρόβλημα που είχαν μαζί του πολλοί μαύροι, χρόνια πιο πριν, ειδικά οι μαύροι διανοούμενοι και πολιτικοί ηγέτες. Καταγράφει ξεκάθαρα τις θηριωδίες στις οποίες επιδόθηκαν μεταξύ τους οι αφρικανικοί λαοί πολύ πριν οι αλυσοδεμένοι Αφρικανοί, τραυματισμένοι, άρρωστοι, αποπροσανατολισμένοι, πεινασμένοι, καταφθάσουν με τα καράβια σαν “μαύρο φορτίο” στην κολασμένη Δύση» γράφει στον πρόλογο η Αλις Γουόκερ. Από την ελληνική έκδοση, όπου συμπεριλαμβάνονται επίσης η κατατοπιστική εισαγωγή και το σημείωμα της επιμελήτριας Ντέμπορα Πλαντ, γλωσσάρι, επίμετρο και επιπλέον ιστορικό και λογοτεχνικό υλικό, το «Β» δημοσιεύει το απόσπασμα όπου η φυλή της Δαχομέης αιχμαλωτίζει τον Κοζόλα και άλλους ανθρώπους της φυλής του (σε πλάγιο λόγο η αφήγηση της Χέρστον).

Περίπου ξημέρωμα άνθρωποι ξυπνάνε από φασαρία ανθρώπων Δαχομέης, που σπάνε Μεγάλη Πύλη. Εγώ όχι ακόμα ξυπνήσει. Εγώ ακόμα κρεβάτι. Ακούει πύλη όταν σπάει. Ακούει κραυγή όταν στρατιώτες κόβει πύλη με τσεκούρι. Έτσι εγώ πετάγομαι από κρεβάτι και κοιτάει. Βλέπει πολλούς στρατιώτες με γαλλικό όπλο και μεγάλο μαχαίρι. Έχουν γυναίκες στρατιώτες και τρέχουν με μεγάλο μαχαίρι και κάνουν φασαρία. Πιάνουν ανθρώπους και κόβουν λαιμό έτσι, με μεγάλο μαχαίρι, και στρίβουν κεφάλι έτσι, και φεύγει από λαιμό. Θε μου, Θε μου! Βλέπει πολλοί σκοτώνονται τόσο γρήγορα! Γέροι προσπαθούν σκάσει από σπίτι, αλλά νεκροί σε πόρτα και γυναίκες στρατιώτες κόβει κεφάλι. Θε μου!».

Ο Κούτζο κλαίει με λυγμούς και σταυρώνει τα χέρια στο στήθος, με τα δάχτυλα να ακουμπάνε στους ώμους. Στόμα και μάτια διάπλατα ανοιχτά, λες και έβλεπε ακόμα μπροστά του το φρικιαστικό θέαμα. «Όλοι τρέχει πύλες, κρυφτεί σαβάνα, καταλαβαίνεις. Κάποιοι όχι φτάνει πύλες. Γυναίκες στρατιώτες πιάνει νέους και δένει από καρπό. Κανείς άντρας τόση δύναμη όσο γυναίκες στρατιώτες Δαχομέης. Κόβουν κεφάλι. Κόβουν σαγόνι όταν άλλος όχι νεκρός. Θε μου, Θε μου, Θε μου! Κάποιοι φουκαράδες όχι σαγόνι σε πρόσωπο! Εγώ τρέχει γρήγορα πύλη, αλλά

εκεί άντρες Δαχομέης. Τρέχει επόμενη πύλη, αλλά και εκεί. Γύρω πόλη, παντού. Οχτώ πύλες, παντού. Μια πύλη όχι κάποιος και Κούτζο πάει γρήγορα εκεί τρέξει σαβάνα. Αλλά κι εκεί άντρες Δαχομέης. Μόλις Κούτζο βγαίνει πύλη, πιάνει και δένει καρπό. Εγώ παρακάλια, αφήσει εμένα πάει πίσω μάμα μου, αλλά καμία σημασία σε λόγια μου. Δένει εμένα με άλλους. Ενώ πιάνει εμένα, βασιλιάς γης μου βγαίνει από πύλη και αρπάζουν. Βλέπουν βασιλιά, χαρά μεγάλη. Μετά, καταλαβαίνεις, πάνε σαβάνα, όπου βασιλιάς Δαχομέης περιμένει με αρχηγούς μέχρι καταστραφεί Τακόι, και όταν βλέπει βασιλιά μας, λέει πολεμιστές του “Φέρτε εκείνον που αλλάζει λέξεις” (διερμηνέα). Έρχεται εκείνος που αλλάζει λέξεις και του λέει “Ρώτα βασιλιά γιατί τα έβαλε με Λιοντάρι Δαχομέης;”. Άντρας αλλάζει λέξεις για βασιλιά μας. Ακιαόν ακούει. Μετά λέει βασιλιά Δαχομέης “Γιατί εσύ όχι πολεμάς σαν άντρας; Γιατί όχι έρθεις με φως μέρας, πολεμήσουμε πρόσωπο πρόσωπο;” Άντρας αλλάζει λέξεις για βασιλιά Δαχομέης. Μετά βασιλιάς Δαχομέης λέει “Μπες γραμμή πας Δαχομέη, και φυλές ξέρουν εγώ κατάκτησε και πουλήσει Ακιαόν σε μπαρακούν”. Ακιαόν λέει “Εγώ όχι πάει Δαχομέη. Εγώ βασιλιάς Τακόι, όπου πατέρας δικός μου και πατέρες δικοί του κυβερνούσαν πριν γεννηθώ. Εγώ έγινε άντρας και κυβερνά. Εγώ πεθάνει βασιλιάς, όχι σκλάβος”. Βασιλιάς Δαχομέης ρωτάει “Εσύ όχι πας Δαχομέη;”. Του λέει “Όχι φεύγει από γη που είναι βασιλιάς”. Βασιλιάς Δαχομέης όχι λέει άλλα. Κοιτάει στρατιώτη, δείχνει βασιλιά. Γυναίκα στρατιώτης πλησιάζει με ματσέτα και κόβει κεφάλι βασιλιά, πιάνει από χώμα και δίνει βασιλιά Δαχομέης. Όταν Κούτζο βλέπει βασιλιάς νεκρός, προσπαθεί σκάσει από στρατιώτες. Προσπαθεί φτάσει σαβάνα, αλλά στρατιώτες προλαβαίνει. Θε μου, Θε μου! Όταν Κούτζο σκέφτεται εκείνη

περίοδο, προσπαθεί όχι κλαίει. Μάτια Κούτζο έχει σταματήσει κλαίει, αλλά μέσα Κούτζο συνέχεια δάκρυα κυλάει. Όταν άντρες τραβάνε, Κούτζο φωνάζει όνομα μάμα. Όχι ξέρει πού είναι. Όχι έχει δει κανέναν από οικογένεια. Όχι ξέρει πού είναι. Κούτζο παρακαλάει αφήσει πάει βρει δικούς του. Στρατιώτες λένε όχι νοιάζει κλάματα. Βασιλιάς Δαχομέης ήρθε κυνηγήσει σκλάβους για πούλημα. Κούτζο δένουν μαζί με άλλοι.

Ήλιος μόλις έχει ανατείλει.Όλη μέρα εμείς βήμα. Ήλιος καίει! Βασιλιάς Δαχομέης σε φορείο του και αρχηγοί μαζί του σε φορεία. Φουκαράς Κούτζο περπατάει. Άντρες Δαχομέης δένει όλους σε σειρά, κανείς φεύγει. Σε χέρι κρατάνε κεφάλια σκοτωμένων από Τακόι. Μερικοί δύο, τρία κεφάλια, κουβαλάνε Δαχομέη. Κούτζο πολύ λυπημένο για σπίτι του, όχι πεινάει μέρα εκείνη, αλλά χαίρεται όταν πίνει νερό. Πριν πέσει ήλιος, εμείς φτάνει σε πόλη. Έχει κόκκινη σημαία σε σαβάνα. Βασιλιάς Δαχομέης στέλνει στρατιώτες με άντρα που αλλάζει λέξεις σε πόλη και αρχηγός φυλής έρχεται σε φορείο και μιλάει βασιλιά. Μετά κατεβάζει κόκκινη σημαία και ανεβάζει άσπρη σημαία. Τι λένε Κούτζο όχι ξέρει. Αλλά φέρνει βασιλιά δώρα, βολβοί γιαμ και καλαμπόκι. Στρατιώτες ανάβει φωτιά, ψήνει φαΐ και τρώει. Μετά εμείς συνεχίζει. Κάθε πόλη βασιλιάς στέλνει μήνυμα».

{1BSYG}Zora Neale Hurston{1BSYG}{CR}{2BTIT}Barracoon{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αντώνης Καλοκύρης{CR}Εκδ. Παπαδόπουλος, σελ. 214{CR}Κυκλοφορεί στις 4/1{3BEKD}0