«Να βγαίνεις στη σκηνή γυμνός, αποφασισμένος να ρισκάρεις»

Αν με κάτι εξίσου σημαντικό με όσα έχει κάνει στο θέατρο, στον κινηματογράφο και την τηλεόραση μπορεί να πιστωθεί ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης είναι ότι δεν θέλησε ή δεν φρόντισε να γίνει «σταρ» αλλά να παραμείνει για το κοινό του ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Αν υπογραμμίζουμε την έλλειψη αυτής της φιλοδοξίας είναι γιατί ο «σταρ», η έννοια του σταρ, συνιστά αφ’ εαυτής μια υπερβολή ή μια κατάχρηση καθώς γίνεται σχεδόν απαγορευτική προκειμένου να κατανοήσει κανείς ένα έργο ή τον ρόλο που υποδύεται ένας ηθοποιός, με τόσο μεγάλη εξωτερική ακτινοβολία, ώστε να διεκδικεί την επίμαχη ιδιότητα. Ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης με τις συνεχείς υψηλού επιπέδου υποκριτικές του επιδόσεις σε συνδυασμό με τον άνθρωπο που επιστρέφει πάντα στον τόπο της καταγωγής του, τη Μυτιλήνη, δημιουργεί ένα υποδειγματικό πρότυπο καλλιτέχνη, να υπάρχει μ’ έναν ιαματικό για την ψυχούλα μας τρόπο, μέσα στην πανθομολογούμενη βαρβαρότητα των σύγχρονων καιρών.

Ποιους θεωρείτε ως σταθμούς στην καριέρα σας, όχι μόνον σε σχέση με τους σκηνοθέτες που υπήρξαν δάσκαλοί σας αλλά σε σχέση και με συναδέλφους σας ηθοποιούς που ενδέχεται να έχουν φύγει από τη ζωή;

Σταθμοί στην καριέρα μου υπήρξαν όλες οι μεγάλες μου συναντήσεις στο θέατρο, οποιαδήποτε κι αν ήταν η περίοδος που πραγματοποιήθηκαν. Ολες μου οι αποσκευές, όλα αυτά που κουβαλάω, δηλαδή ό,τι με έχει φτάσει ως εδώ κι ό,τι ενδεχομένως θα με βοηθήσει να προχωρήσω στο μέλλον, είναι στην πραγματικότητα αυτές οι συναντήσεις. Αν μάλιστα με ρωτήσετε τι θα ήθελα να μου συμβεί από εδώ και πέρα, είναι ακριβώς να συναντηθώ με ανθρώπους που δεν έτυχε να συνεργαστώ μαζί τους ως τώρα, να δημιουργήσω καινούργιους σταθμούς. Με ανθρώπους που εκτιμώ πολύ και αισθάνομαι ότι η επαφή μαζί τους θα είναι σαν ν’ ανοίγει ένα καινούργιο παράθυρο. Η πρώτη, ωστόσο, μεγάλη συνάντηση για μένα ήταν ο Λεωνίδας Τριβιζάς. Μπήκα στη σχολή του και εκεί άρχισα να μυρίζω τη θεατρική πράξη. Ανέβηκα για πρώτη φορά στη σκηνή, σε σκηνοθεσία δική του, στη «Ζούγκλα των πόλεων» του Μπρεχτ, με τη συμπατριώτισσά μου Ντόρα Γιαννακοπούλου και τον Αντώνη Αντύπα. Η πρώτη μου δεκαετία στο θέατρο εξελίχθηκε όπως ακριβώς το είπα, κάθε συνάντησή μου να είναι κι ένα καινούργιο μάθημα, ένα καινούργιο σχολείο. Σπουδαίοι καλλιτέχνες είτε επρόκειτο για σκηνοθέτες είτε για ηθοποιούς – δεν τους ξεχωρίζω. Ενας από τους πρώτους ήταν ο Σταμάτης Φασουλής και, στη συνέχεια, η Μάγια Λυμπεροπούλου (που τη χάσαμε πρόσφατα), η Ξένια Καλογεροπούλου, ο Ανδρέας Βουτσινάς, ο Μίνως Βολανάκης, ο Ζυλ Ντασσέν. Μην ξεχάσω τον Βασίλη Διαμαντόπουλο που έπαιξα μαζί του στον «Εμπορο της Βενετίας» – το είχε ανεβάσει η Ξένια Καλογεροπούλου στο «Πόρτα» με σκηνοθεσία του Μίνου Βολανάκη και σκηνικά του Διονύση Φωτόπουλου.

Μια πλειάδα πραγματικά πολύ σημαντικών καλλιτεχνών, όμως θα επιμείνουμε σε σχέση και με άλλα ονόματα που θα μπορούσατε ν’ αναφέρετε.

Σταθμούς δεν θεωρώ μόνον όσους συνάντησα την πρώτη μου δεκαετία στο θέατρο, αλλά και όσους συνεργάστηκα μαζί τους και τη δεύτερη, και την τρίτη, και την τέταρτη δεκαετία που έκλεισε αισίως πριν από δύο χρόνια. Θα ήταν τρομερή παράλειψη να μην αναφέρω τους δασκάλους μου στη Δραματική Σχολή, τον Κώστα Καζάκο, την Εύα Κοταμανίδου, τον Κώστα Τσιάνο, ή τον Σταμάτη Φασουλή, που ήδη μνημόνευσα, και είναι ο άνθρωπος που μ’ έμαθε με τον μοναδικό του τρόπο να «αρθρώνω» σκηνικά. Με τον Κώστα Τσιάνο δουλέψαμε μαζί στην πρώτη του σκηνοθεσία στο Θεσσαλικό Θέατρο που ήταν «Οι προστάτες» του Μήτσου Ευθυμιάδη. Μια επίσης πολύ μεγάλη μου «συνάντηση», την πρώτη δεκαετία στο θέατρο, ήταν ο Τάσος Μπαντής. Ηταν αυτός που μ’ έμαθε πραγματικά τι σημαίνει «χτίζω έναν ρόλο». Θυμάμαι που μου έλεγε σ’ ένα σεμινάριο «δεν με νοιάζει αν θα κάνεις καλά τον ρόλο, με νοιάζει να μάθεις τι σημαίνει χτίζω έναν ρόλο».

Το 1995 συνάντησα τον Θοδωρή Πετρόπουλο, τον εξαίρετο αυτό σεναριογράφο – μεταφραστή. Ο Πετρόπουλος έγινε για μένα τα επόμενα χρόνια ο μέντοράς μου, ο άνθρωπος που οδήγησε τα βήματά μου από εκεί και πέρα. Με την επιλογή ρεπερτορίου και τις εξαιρετικές του μεταφράσεις, ζήσαμε μαζί μεγάλες επιτυχίες. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω τον Γιάννη Κακλέα, τον Θέμη Μουμουλίδη, τον Μάνο Καρατζογιάννη, για την εκτίμησή τους, την αγάπη τους και τις υπέροχες δουλειές που κάναμε μαζί.

Μπορείτε ν’ αναφερθείτε σ’ ένα απρόβλεπτο γεγονός που ενώ δεν το προέβλεπε καμιά παιδεία και καμιά αγωγή, στάθηκε για σας αποκαλυπτικό της έννοιας και της μαγείας του θεάτρου;

Η πρώτη παράσταση που είδα στη ζωή μου ήταν «Η αυλή των θαυμάτων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη από τον Ερασιτεχνικό Θίασο του Αναγνωστηρίου της Αγιάσου, στη Μυτιλήνη. Ηταν τη δεκαετία του ’60, δεν θυμάμαι συγκεκριμένη ημερομηνία, ήμουνα παιδάκι ακόμη. Θυμάμαι απλώς πως ζωντάνεψε ξαφνικά μπροστά μου ένας ολόκληρος κόσμος που αισθάνθηκα να με αιχμαλωτίζει για πάντα. Εγινε το παιχνίδι μου τα καλοκαίρια που πηγαίναμε για διακοπές σ’ ένα χωριό, στο Μεγαλοχώρι, στο σπίτι δύο φίλων που είχανε έναν πολύ ωραίο και μεγάλο κήπο, να στήνουμε μόνιμα μια σκηνή, με ξύλα και παραβάν, και να κάνουμε παραστάσεις. Και μάλιστα με εισιτήριο και θεατές, μη φανταστείτε, πεντάρες και δεκάρες για ν’ αγοράζουμε κανένα παγωτό. Είχα, θυμάμαι, την ευθύνη της οργάνωσης του όλου πράγματος και ήμουνα πολύ αυστηρός. Οταν όμως άρχισα να κάνω θέατρο, ιδιαίτερα τον πρώτο καιρό, έχασα τη χαρά, την απόλαυση που ένιωθα όταν το θέατρο ήταν, ενώ ήμουν παιδί, το αγαπημένο μου παιχνίδι. Εγινε μια διαδικασία που σήμαινε περισσότερη δουλειά, περίσκεψη, μάθηση. Οταν το συνειδητοποίησα και ενέταξα όλη αυτή τη διαδικασία μέσα στην αίσθηση του παιδικού μου παιχνιδιού, τότε τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πιο δημιουργικά. Με την ελευθερία δηλαδή που εκφράζεται ένα παιδί διασκεδάζοντας, καθώς στη σκηνή οφείλουμε να είμαστε σοβαροί, αφοσιωμένοι αλλά και παιδιά. Να περνάμε στο προσκήνιο με την αθωότητα ενός παιδιού και ν’ απολαμβάνουμε το παιχνίδι της σκηνικής πράξης επίσης με την αθωότητα ενός παιδιού. Γεγονός που σε κάνει να μην πετρώνεις, να αισθάνεσαι όταν βγαίνεις στη σκηνή πως δεν υπάρχει κανένα δίχτυ ασφαλείας και χρειάζεται να προσπαθείς κάθε μέρα προκειμένου να κερδίσεις την απόλαυση του παιχνιδιού. Ζεις τότε μια μεγάλη ελευθερία που έχει ως αποτέλεσμα πολύ συχνά, ενώ βγαίνεις από τη σκηνή, να ακούς τον εαυτό σου να λέει: «Τι ωραία που το είπα αυτό σήμερα». Οχι σπάνια ωστόσο αυτή η ευφορία μπορεί να εξελιχθεί σε παγίδα, γιατί αν προσπαθήσεις την επόμενη μέρα να επαναλάβεις σαν κασετόφωνο έναν ήχο ή μια κίνηση, όπως ακριβώς έγιναν την προηγουμένη, σίγουρα θ’ αποτύχεις. Θα πρόκειται για ένα στυπόχαρτο, δεν θα υπάρχει η ζωντάνια και ο παλμός της στιγμής που έγινε. Πρέπει να το ξεχνάς αυτό που έγινε ταυτόχρονα με τη στιγμή που λες «τι ωραία που ήτανε». Χρειάζεται να βγαίνεις στη σκηνή γυμνός και αποφασισμένος να ρισκάρεις, έστω και αποτυχαίνοντας καμιά φορά. Το ταξίδι κάθε μέρα είναι ένα καινούργιο ταξίδι.

Αν ο εγχώριος θεατρικός χάρτης θα μπορούσε να σχηματιστεί με αναφορά σε τρεις θεατρικούς συγγραφείς και σε τρεις σκηνοθέτες του εικοστού αιώνα, ποια θα ήταν για εσάς τα ονόματά τους;

Ο ένας, έτσι ή αλλιώς, όσον αφορά τους θεατρικούς συγγραφείς είναι ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο πατέρας του νεοελληνικού θεάτρου. Ο δεύτερος είναι ο Μάριος Ποντίκας και ο τρίτος είναι αναμφισβήτητα η Λούλα Αναγνωστάκη. Είναι κρίμα που περιοριζόμαστε σε τρεις γιατί υπάρχουν και άλλοι εξαίρετοι θεατρικοί συγγραφείς, όλοι έχουν βάλει το λιθαράκι τους για να ανεγερθεί το οικοδόμημα του νεοελληνικού θεάτρου. Θα ήταν άδικο λοιπόν να μην αναφέρουμε τον Δημήτρη Κεκαΐδη, τον Γιώργο Σκούρτη, αλλά και τον Δημήτρη Ψαθά, τον Αλέκο Σακελλάριο, τον Χρήστο Γιαννακόπουλο. Οσον αφορά τους σκηνοθέτες, για μένα τουλάχιστον, ο πρώτος τη τάξει είναι ο Μίνως Βολανάκης, ο δεύτερος ο Ανδρέας Βουτσινάς και ο τρίτος, για μένα, πάντα, ο Ζυλ Ντασσέν. Χωρίς ωστόσο να παραβλέπουμε νεότερους σκηνοθέτες που μας έχουν κάνει πλουσιότερους με τις σκηνοθεσίες τους. Αλλά οι τρεις που ανέφερα είναι μεγαθήρια που δεν γίνεται να συγκριθούν με οποιονδήποτε άλλον όσο καλός και αν είναι. Οπως καταλαβαίνετε μιλώ για σκηνοθέτες που τους γνώρισα γιατί συνεργάστηκα μαζί τους. Φυσικά ο Αλέξης Μινωτής υπήρξε ένας πολύ μεγάλος σταθμός και για μένα που δεν δούλεψα μαζί του, είχα όμως τη μεγάλη τύχη να τον δω στο θέατρο. Θυμάμαι πάντα την απόλαυση που μου χάρισε η παράσταση του «Ιωάννη Γαβριήλ Μπόργκμαν» αλλά και τόσων άλλων έργων στα οποία πρωταγωνίστησε. Καμιά φορά ανοίγω το YouTube όπου με το πάτημα ενός κουμπιού βλέπεις τον Μινωτή σ’ έναν μονόλογο του «Φιλοκτήτη». (Τώρα με την τεχνολογία έχεις την ευχέρεια να περιηγείσαι σε πράγματα που δεν θα μπορούσες ούτε να το φανταστείς παλιά ότι θα γινόταν να τα έχεις τόσο εύκολα στα χέρια σου.) Βλέπεις λοιπόν τον Μινωτή και μένεις ενεός μ’ έναν ηθοποιό της δεκαετίας του ’40, του ’50, του ’60, να είναι ο πιο μοντέρνος ηθοποιός που έχει περάσει από αυτή τη χώρα. Και μάλιστα μέσα σε μια δίνη συζητήσεων όσον αφορά τη μοντέρνα υποκριτική και τις μεταμοντέρνες αναγνώσεις. Δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο ο Μινωτής εκφέρει τον τραγικό λόγο, η αμεσότητά του και η απλότητά του που πολλαπλασιάζουν το βάρος και το κύρος των λεγομένων, σε κάνουν να αναρωτιέσαι για τη σημασία πολλών απόψεων που κυκλοφορούν ως προοδευτικές και πρωτοποριακές.

Πώς γίνεται ένας ηθοποιός να αντιμετωπίσει τη φθορά που συνεπάγεται η συμμετοχή του σε σίριαλ με την αφόρητη καθημερινότητα που τα χαρακτηρίζει στο σύνολό τους, ένας ηθοποιός που καλείται κάποια στιγμή να ενσαρκώσει ήρωες ενός υψηλού ποιητικού δραματολογίου;

Μάλλον αδυνατώ ν’ απαντήσω σ’ αυτή την ερώτηση. Ή μάλλον το μόνο που μπορώ να πω ότι η δουλειά μου και η ζωή μου μού επιβάλλουν να κάνω και τηλεόραση. Κι επιπλέον μου αρέσει η τηλεόραση όταν γίνεται σωστά και ωραία. Αλλωστε δουλειές που έχω κάνει στην τηλεόραση και μ’ έχουν κάνει γνωστό και αναγνωρίσιμο στο πλατύ κοινό, χρησίμευσαν ως ένα είδος διαβατηρίου για πολλά πράγματα που έκανα στο θέατρο. Βέβαια δεν είμαι ένας ηθοποιός που έχει κάνει στο θέατρο έργα με αποκλειστικό γνώμονα την ποιητική τους ιδιοσυστασία, ωστόσο τις δουλειές μου θα τις χαρακτήριζα πάντα ως σοβαρές. Ομως το ερώτημά σας δεν παύει να επανέρχεται ως ερώτημα και για μένα, πώς δηλαδή ένας θεατής που με έχει δει ως Αχιλλέα στα «Εγκλήματα» θα έρθει να με δει όταν κάνω τον πατέρα του Αμλετ στο έργο του Μάνου Ελευθερίου, ή όταν κάνω τον παιδαγωγό στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη; Ετσι η μόνη απάντηση που έχω να δώσω στο ερώτημα είναι η προσπάθειά μου να κάνω με όσο μεγαλύτερη σοβαρότητα και αφοσίωση γίνεται τη δουλειά μου είτε πρόκειται για μια κωμωδία, είτε για ένα έργο του ποιητικού δραματολογίου, είτε για ένα σίριαλ. Το στοίχημα κερδίζεται πάντα όταν ό,τι κάνεις το κάνεις σωστά και με πάθος.

Υπάρχει μια καταπληκτική φράση που έχει πει ο Αντονι Κουίν σε μια συνέντευξή του: «Λυπάμαι που κουράστηκα τόσο πολύ στη ζωή μου, όταν οι άνθρωποι που ήθελα να τους κάνω εντύπωση με όσα θα δημιουργούσα έχουν στο μεταξύ πεθάνει και οι συνομήλικοί μου είναι τόσο πια μεγάλοι ώστε τίποτε δεν τους κάνει πια εντύπωση». Πώς σχολιάζετε τη φράση αυτή;

Τι τρομερή αλήθεια παρατήρηση, που την αισθάνεσαι επίσης να αφορά τους πάντες. Οπως λέει και ο Φίλιπ Ροθ στον «Κανένα», «Τα γηρατειά δεν είναι θάνατος, είναι σφαγή». Πώς να το κάνουμε, το θέμα μας γενικότερα είναι οι απουσίες στη ζωή μας που γίνονται όλο και περισσότερες. Οι παππούδες μας, οι γονείς μας, οι φίλοι μας, οι άνθρωποι που αγαπήσαμε και πιστέψαμε σ’ αυτούς. Τώρα ως προς το ένα σκέλος της φράσης του Κουίν, θα τολμούσα να πω για τον εαυτό μου ότι προσπάθησα πολύ γρήγορα να μη μ’ ενδιαφέρει τι λένε οι άλλοι για μένα. Κι αυτό αισθάνομαι ότι υπήρξε ένα πολύ μεγάλο κέρδος. Αν με ενδιέφερε δηλαδή τι λέει για μένα η γειτόνισσα ή ακόμα και η μάνα μου, δεν θα είχα κάνει τίποτε ούτε στη ζωή μου ούτε στο θέατρο. Αυτή είναι η αλήθεια, αν και πάντα παλεύει κανείς να πάρει έναν έπαινο ή ένα γλυκό βλέμμα από ανθρώπους που αγαπάει, εκτιμάει και θαυμάζει. Ομως όταν οι άνθρωποι αυτοί χάνονται, δεν χανόμαστε κι εμείς. Αυτούς τους ανθρώπους τους κουβαλάμε μέσα ως τη στιγμή που θα φύγουμε κι εμείς οι ίδιοι. Ολοι οι απόντες είναι παρόντες όσο ζούμε.