Μηδέν άγαν, Αύγουστε{CR}

Ο μέγας Μίκης θέλησε να πεθάνει «σαν κομουνιστής» και όχι «ως κομουνιστής». Σωστά το είπε. Εξάλλου οι κομμουνιστές είναι – υποτίθεται – άθεοι και συνήθως ενταφιάζονται με πολιτική κηδεία και όχι με δεκάδες μητροπολίτες και ιερείς. Σκέψου δηλαδή, επεκτείνοντας την σχετική λογική να δηλώσεις ότι θέλεις να πεθάνεις «σαν σταλινικός», ή, «ως σταλινικός» – τότε ίσως προστεί της εξοδίου ακολουθίας μέχρι και ο πατριάρχης Αλεξανδρείας.

Τώρα γιατί ο μέγας Μίκης δήλωσε στο «iefimerida», πιο πρόσφατα απ’ την επιστολή που έστειλε στον Κουτσούμπα, πως θέλει «να τον θυμούνται ως μοναχικό αντι-εξουσιαστή» είναι άλλο θέμα. Και ίσως να είναι κι αυτό μια εκδήλωση της διαλεκτικής: θέση-αντίθεση-σύνθεση, δύο αρνήσεις, μία κατάφαση. Σε κάθε περίπτωση το πιο ουσιώδες το έχει πει η γιαγιά μου: «Ματαιότης. Αμα έρθει η ώρα, από το ποδάρι και στην τρύπα». Συχνά, όλα τα άλλα είναι εκδοχές κάποιου προθανάτιου ναρκισσισμού των θνητών, ή πίστης που θεωρεί ότι πολεμάει τον ιμπεριαλισμό (και τους ανεμόμυλους) και μετά θάνατον. Το «εγώ» μας επιθυμεί να λαμπρύνεται αενάως και, εάν επικαλείται τον υλισμό εν ζωή, στο βάθος είναι μεταφυσικό του θανατά και φιλοδοξεί να ζήσει με τα βουνά αλλά και μετά απ’ αυτά.

Ετσι κι αλλιώς όλα επιβιώνουν αρκετά χρόνια μετά τον θάνατό τους – ειδικά τον πολιτικό τους θάνατο. Το είδαμε και στη ΔΕΘ: ο ληξιπρόθεσμος που φιλοδωρήθηκε με το προσωνύμιο «γαλοπούλα εν αναμονή Χριστουγέννων», αντί να το ξεχάσει, έστω λόγω συμφέροντος, ή καλού γούστου, μας το ξαναθύμισε, όπως μας ξαναθύμισε και το 2015. Σαν να μη συνέβη τίποτε. Πάλι τα ίδια και τα ίδια, ξανά το παλιό, μεταχειρισμένο ανέκδοτο. Ισως θέλει να απέλθει κι αυτός απ’ την αρένα «σαν ιδεολόγος», παρότι δεν είναι Μίκης ούτε κατά διάνοια. Εξάλλου τι πιο εύκολο από το να «είσαι», ή να δηλώνεις «κομουνιστής» (στις φλου και άπειρες ποικιλίες και νοθείες του), να είσαι, ή να δηλώνεις «δεξιός», «σοσιαλδημοκράτης», οπαδός του Λεβέντη, ή του Βαρουφάκη, της Φώφης, του Βελόπουλου, ή του Σώρρα. Μέχρι και ο Ακης Πάνου έκανε ανάλογη δήλωση: «Είμαι φασίστας, περνάω φάση». Ή, ο Καλοκύρης: «Είμαι ρεαλιστής, οπαδός της Ρεάλ Μαδρίτης».

Ενώ το να δηλώνεις «αριστερός» είναι πάντα πιο αόριστο, άρα πιο επωφελές. Και δημόσιες σχέσεις δημιουργείς, και εύκολο ακροατήριο βρίσκεις, και παρ’ αξίαν αποδοχή, και παρέες, και εν γένει στήριξη έχεις, είτε ταλαντούχος, είτε ατάλαντος. Συν ότι πιστεύεις πως αίφνης έγινες ιδιοφυής, ουμανιστής, και δίκαιος των εθνών. Πάντως, επιβιώνεις κουτσά – στραβά. Και δουλειά σού δίνουνε, αρκεί να παίζεις κάθε τόσο την κασέτα με τα κλισέ του «οράματος». Κι αν στριμωχτείς από καμιά ερώτηση επικαλείσαι την «Ουτοπία». Ποιος μπορεί να σε κατηγορήσει τότε; Η Ουτοπία σε ξελασπώνει σε κάθε περίπτωση. Είναι πρετ-α-πορτέ. Μέχρι και οι Ναζί πίστεψαν σε μιαν Ουτοπία (χιλιόχρονο Ράιχ), αλλά εκείνη ήταν κακιά Ουτοπία – διότι έχει πολλές απ’ αυτές και σε κάθε εποχή τα γούστα αλλάζουν, κυρίως λόγω της αδυσώπητης παρέμβασης της πραγματικότητας. Υπάρχει, βέβαια και η Φρουτοπία. Η φρουκτόζη της ιδεολογίας, πάντα. Αλλοι, κάποτε, ήταν Νεστοριανοί, Μονοφυσίτες, Αρχειομαρξιστές, Εικονοκλάστες, ή, κλάστες εν γένει. Οπως λέει κι ο Σαρτρ «ο καθένας από εμάς είναι ένα μάταιο πάθος».

Αλλοι πολέμησαν τον Δεκέμβρη, άλλοι ήταν της 17 Νοέμβρη, έτεροι της 4ης Αυγούστου, της 21ης Απριλίου, της 2ας Μάη κι άλλοι ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι. Πάλι καλά που οι μήνες είναι μόνο δώδεκα. Κι όλα είναι σχετικά. Στον Μαραθώνα πολέμησε ο Αισχύλος, αλλά εκεί υπήρξε δήμαρχος και ο Ψινάκης που μπορεί να γράψει στο τάφο του (ζωή να ‘χει ο άνθρωπος) κατά το αισχύλειο πρότυπο: «Αγωνίστηκα στον Μαραθώνα». Τι Λωζάννη, τι Κοζάνη. Τι Φλόριντα, τι Φλώρινα.

Κι άλλοι έπεσαν ένδοξα στην ΕΡΤ, όπου υπάρχει και το περιώνυμο μνημείο – στον περίβολο. Ετεροι αλλού. Ανδρών επιφανειακών πάσα γη τάφος. Ενίοτε και μπάφος – ιδίως αν πεθάνεις στο καράβι και σε ρίξουν στον γιαλό, να σε φάνε τα μαύρα τα ψάρια και το αλμυρό νερό. Το ζητούμενο είναι να γίνεις ήρωας, ακόμα και αν πας από μαγκάλι, ή από ψησταριά – όπως πριν από λίγα χρόνια. Εχουμε ανάγκη από ήρωες, που προχωρούν στα σκοτεινά, αρκεί να είναι δικοί μας, του μαγαζιού, που έλεγε και ο Παπάς. Εχουμε ανάγκη από μάρτυρες, οσιομάρτυρες και ψευδομάρτυρες, ιδίως προστατευόμενους, με κουκούλα.

Το θέμα είναι ότι αν από ορισμένους αφαιρέσεις την ιδεολογία, την ίδια στιγμή παύουν να υπάρχουν. Δεν είναι σαν τον Μίκη. Ζούνε, βέβαια, κανονικά, αλλά πλέον χωρίς υπόσταση. Μένουν χωρίς αποδοχή, χωρίς φίλους, χωρίς σχέσεις, χωρίς άποψη, χωρίς τίποτε. Ορφανοί στους πέντε δρόμους – οπότε εδώ χρειάζεται και κάποια συγκατάβαση, πέραν του ότι θα αυξηθεί ξαφνικά και η ανεργία. Κι άμα είσαι, πλέον, χωρίς ιδεολογία, δεν ξέρεις και τι να γράψεις στον τάφο σου – είναι ένα βαθιά υπαρξιακό ζήτημα. Εκτός αν γράψεις την αβανταδόρικη λέξη «Ουτοπία» που καλύπτει τους πάντες και είναι Unisex.

Κι άραγε τι θα έγραφε στο τάφο του ο παππούς που πολέμησε ένα κάρο χρόνια στον Πρώτο Παγκόσμιο, στη Μικρασία, στον Δεύτερο Παγκόσμιο, και στον Εμφύλιο; Ισως να ανέφερε μόνο πως αγάπησε πολύ τα σκυλιά: πήγαινε στο κυνήγι και προηγουμένως έβαφε επιμελώς τα νύχια της σκύλας του με κόκκινη όζα για να μη φθείρονται απ’ τις πέτρες και τα βράχια.

Φεύγοντας, το πιο πρέπον είναι να γράψει κανείς ένα αυτοσαρκαστικό επιτάφιο επίγραμμα, αποφεύγοντας την αλαζονεία και το σύνδρομο μεγαλείου, κάτι σαν τον Σιμωνίδη τον Κείο που έγραψε για τον σατιρικό ποιητή Τιμοκρέοντα τον Ρόδιο:

Αφού πολλά έφαγα και πολλά ήπια και πολύ κακολόγησα τους ανθρώπους, κείμαι τώρα εδώ.

(Πολλά φαγών και πολλά πιών και πολλά κάκ’ ειπών ανθρώπους, κείμαι.

Τιμοκρέων ο Ρόδιος.)