Ηχοδύναμα

Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ: The complete Wilhelm Furtwangler on record, WARNER, 55 CD

Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για τη «μεγάλη επιστροφή» : Ο μοναδικός, ασύγκριτος Φουρτβένγκλερ της παλιάς ΕΜΙ, νυν WARNER, επιστρέφει έπειτα από καιρό σε μία νέα έκδοση και μάλιστα όλος με νέα ηχητική επεξεργασία. Τα όσια και τα ιερά της δισκογραφίας του 20ού αιώνα είναι πάλι εδώ. Και ακούγονται καλύτερα από ποτέ, όσο κι αν το στούντιο στο Ανεσί της Γαλλίας, που έχει κάνει τα remasterings, έχει γίνει συχνά στόχος κριτικής σε σύγκριση με άλλα της Αγγλίας ή της Γερμανίας. Κριτικής, όμως, άδικης.

Ο Φουρτβένγκλερ υπήρξε κολοσσός της μουσικής. Ομοιός του δεν εμφανίστηκε. Ούτε από μακριά. Αντίθετα, εμφανίστηκαν, από τον θάνατό του και έπειτα στα μέσα της δεκαετίας του ’50, ουκ ολίγοι επίδοξοι μιμητές του, που σήμερα έχουν πέσει στη λήθη. Εκείνο που τον κάνει εντελώς μοναδικό δεν είναι απλώς ότι πρόκειται για έναν πολύ μεγάλο μαέστρο σε επίπεδο στο οποίο ελάχιστοι μετέχουν. Είναι το πώς «διαβάζει» τη μουσική: με μία δύναμη πρωτεϊκή, χωρίς όρια, δύναμη εκρηκτική, που, όταν την κατανοήσει κανείς νιώθει ενστικτωδώς την ανάγκη να καλυφθεί από τα πυρά και τα θραύσματα. Δεν πρόκειται για μαέστρο, αλλά για βόμβα βάθους, αισθήματος, γνώσης, ελευθερίας, ενίοτε και κάποιας αυθαιρεσίας (όχι πάντως όσης συχνά λέγεται). Τελικά, βόμβα, μουσικής και όχι μόνον, ουσίας: δεν είναι απλώς μουσική. Είναι μία αμιγώς υπαρξιακή εμπειρία, σχεδόν θρησκευτικής έντασης. Το ρεπερτόριο του Φουρτβένγκλερ ουσιαστικά σταμάτησε εν πολλοίς στον 19ο αιώνα. Σε γενικές γραμμές, μοιάζει σαν ο 20ός, στη μουσική όπως και στην ερμηνευτική της, να μην υπήρξε γι’ αυτόν ποτέ. Επίσης, το ρεπερτόριό του «στενεύει» ακόμα περισσότερο από την επιμονή του να επιστρέφει διαρκώς σε έναν κύκλο συνθετών και έργων, που, σε γενικές γραμμές, αν και φτάνει κάποτε μέχρι τον Μπαχ, ουσιαστικά έχει ως περίμετρο τον Μότσαρτ, τον Μπετόβεν, τον Σούμπερτ, τον Μπρούκνερ και τον Μπραμς. Και, φυσικά, τον Βάγκνερ – σε εντελώς ξεχωριστή θέση. Ολα τα άλλα, είναι κατά βάση σε δεύτερο πλάνο.

Οι ηχογραφήσεις του Φουρτβένγκλερ υπήρξαν πάντοτε ένας πραγματικός εφιάλτης για τους καταλογογράφους τους, για τις εταιρείες, αλλά και για τους συλλέκτες τους. Δεν συμπαθούσε το στούντιο, έγραφε πολύ συχνά ζωντανά και σε προβληματικές συνθήκες, ιδίως για ραδιοφωνικές μεταδόσεις, ενώ τα ζητήματα δικαιωμάτων ήταν επί χρόνια περίπου άλυτος γρίφος. Που, πάντως, όλα αυτά, ουδέποτε αποθάρρυναν τελικά τις πολλαπλές εκδόσεις τους που, πρέπει να σημειωθεί, οι μακράν ποιοτικότερες όλων γίνονται στην Ιαπωνία. Με την εξαίρεση της συγκλονιστικής σειράς της ίδιας της Φιλαρμονικής του Βερολίνου για τα χρόνια του Πολέμου, αλλά και τη συναρπαστική της AUDITE για την περίοδο αμέσως μετά, πάλι στο Βερολίνο.

Με δεδομένα τα παραπάνω πάντως, αυτές οι ηχογραφήσεις της παλιάς ΕΜΙ θεωρούνται δικαίως η ραχοκοκαλιά της δισκογραφίας του. Ομως, η WARNER, που δίνει τώρα μία εξαιρετική έκδοση, έχει υποπέσει και σε ένα, προφανώς συνειδητό, ατόπημα: κάνει λόγο για «πλήρη Φουρτβένγκλερ σε δίσκους» (αυτή είναι η έννοια του τίτλου). Ενώ γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο. Ομως, το εμπορικό αυτό ατόπημα είναι ασήμαντο δίπλα στην άνευ όρων και ορίων αξία αυτής της έκδοσης.