Βουβοί στόχοι

έρος μιας τριλογίας όπου ανήκουν οι τραγωδίες «Υψιπύλη» (ένα τμήμα της αποκαλύφθηκε σε πάπυρο) και «Αντιόπη» (έχουν διασωθεί λίγα αποσπάσματα), οι «Φοίνισσες» του Ευριπίδη (διδάχθηκαν μεταξύ του 411 και 408 π.Χ.) διαθέτουν τα δικά τους χαρακτηριστικά. Μπορεί στο επίκεντρο να βρίσκεται ουσιαστικά η αντιπαράθεση του Ετεοκλή με τον Πολυνείκη, μισό αιώνα μετά το «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου, ωστόσο η θεματολογία αγγίζει κι άλλα έργα του αρχαίου δράματος: «Αντιγόνη», «Οιδίπους Τύραννος» και «Οιδίπους επί Κολωνώ» έχουν τη θέση τους μέσα στις «Φοίνισσες». Είναι, κατά κάποιον τρόπο, μια τραγωδία που περιλαμβάνει νύξεις (σαν περίληψη;) και άλλων έργων του θηβαϊκού κύκλου και του οίκου των Λαβδακιδών.

Εξ ου και στο επίπεδο των ηρώων συναντάται όλη η οικογένεια: Ιοκάστη, Οιδίπους, Κρέων, Ετεοκλής και Πολυνείκης, Αντιγόνη καθώς και Τειρεσίας, Παιδαγωγός, Αγγελιαφόρος, ενώ προστίθεται ο Μενοικέας, γιος του Κρέοντα. Στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, ο σκηνοθέτης Γιάννης Μόσχος, που υπογράφει και τη δραματουργική προσαρμογή των «Φοινισσών», προσέθεσε τη Σφίγγα – πρόσωπο βουβό, ως υπενθύμιση του μύθου και της τραγωδίας που συνέθλιψε την οικογένεια.

Σε αυτή την τραγωδία του εσωτερικού διχασμού και ενδοοικογενειακού σπαραγμού με τις ξεκάθαρες πολιτικές προεκτάσεις τίθενται, κρίνονται και καταστρατηγούνται μεγάλες αξίες της πατρίδας, της ζωής και της ύπαρξης. Η διαδρομή των ηρώων έχει ήδη χαραχθεί: Ο Οιδίπους, κι ας εμφανίζεται στο τέλος των «Φοινισσών», έχει ήδη βγάλει τα μάτια του και ετοιμάζεται να πάρει τον δρόμο της εξορίας, η Ιοκάστη προσπαθεί, χωρίς αποτέλεσμα, να συμφιλιώσει τους γιους της, ο Κρέων θυσιάζει τον γιο του Μενοικέα, ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης σκοτώνονται ο ένας από το χέρι του άλλου, ο Κρέων δηλώνει ότι δεν θα θάψει τον Πολυνείκη. Η Αντιγόνη είναι έτοιμη να κάνει το καθήκον της, κόντρα στις βουλές του θείου της, που έχει πλέον αναλάβει την εξουσία.

Οσο για τις γυναίκες από τη Φοινίκη, τις Φοίνισσες, σκλάβες-σύμβολα τόπων εξωτικών, πηγαίνουν προς τους Δελφούς και σχολιάζουν όλα όσα συναντούν στον δρόμο τους.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ. Ο Γιάννης Μόσχος, στην πρώτη του αναμέτρηση με το αρχαίο δράμα, θέλησε να βάλει την υπογραφή του όχι μόνον στη σκηνοθεσία αλλά και στη δραματουργική επεξεργασία του κειμένου. Με εξαίρεση την προσθήκη της Σφίγγας, που δεν φάνηκε να λειτουργεί μέσα στην εξέλιξη του μύθου, οι παρεμβάσεις του ενσωματώθηκαν στο ευριπίδειο κείμενο. Με τους ρόλους να αποτελούν μέρος του Χορού, από όπου αποκόβονται για να επιστρέψουν, φάνηκε η πρωτοβουλία του να δώσει χώρο στις γυναίκες της Φοινίκης (οι οποίες και έχουν αναλάβει το εισαγωγικό κομμάτι της τραγωδίας αντί της Ιοκάστης).

Με την κινηματογραφική διάσταση των εστιασμένων στα πρόσωπα προβολών αποδόθηκε η ένταση, σχεδόν σασπένς της εξέλιξης. Ωστόσο η μουσική του Θοδωρή Οικονόμου αναδείχθηκε πρωταγωνιστής, καθορίζοντας πλοκή και δράση. Τα κοστούμια δεν φάνηκε να λειτουργούν στο ύφος της παράστασης, με την όψη τους να μην παραπέμπει στην αισθητική που αποπνέει διαχρονικά η δουλειά της Ιωάννας Τσάμη. Ο θίασος των αξιόλογων ηθοποιών, έκαστος με το προσωπικό του στίγμα, συνέβαλε στο δυναμικό αποτέλεσμα της παράστασης. Μιας παράστασης που δεν ανέδειξε τον στόχο της πρωτοτυπίας που είχε φανεί να διεκδικεί.