Ο Μίκης και οι ρίζες της Κρήτης

Ποια σχέση έχει ο καταδικασθείς εις θάνατον από τους Γερμανούς καπετάνιος του ΕΛΑΣ Αθήνας Μίκης Θεοδωράκης με τον επαναστάτη και λυράρη Θεοδωρομανώλη, με τον οπλαρχηγό της Κυδωνίας κατά την Επανάσταση του 1821 Ιωάννη Χάλη και με έναν βαρκάρη – που τον χειμώνα έκανε τον παπουτσή – στον Τσεσμέ; Είναι όλοι τους κλαδιά του ίδιου γενεαλογικού δέντρου, εκείνου του Μίκη Θεοδωράκη, με ρίζες βαθιά απλωμένες στην Κρήτη, αλλά και στην απέναντι μικρασιατική ακτή. Ρίζες που βρίσκονται στο χώμα που υποδέχτηκε τη σορό του κορυφαίου έλληνα συνθέτη και οι οποίες επηρέασαν τη διαμόρφωση της ταυτότητάς του. Κι είναι εκείνες που μεταξύ άλλων παρουσιάζονται στο βιβλίο «Ο Μίκης Θεοδωράκης και η Κρήτη» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης – Πυξίδα της Πόλης και την Κοινωφελή Επιχείρηση Πολιτισμού και Περιβάλλοντος Δήμου Χανίων – Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου, με υπεύθυνο έκδοσης τον Ματθαίο Φραντζεσκάκη.

Την άρρηκτη σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την Κρήτη καταγράφει ο πρόεδρος του Παγκρήτιου Συλλόγου Φίλων Μίκη Θεοδωράκη και ένας από τους σημαντικότερους έλληνες μελετητές του έργου του, Γιώργος Αγοραστάκης, στο πρώτο από τα δύο κείμενα που υπογράφει στο βιβλίο και από τα τέσσερα συνολικά που περιλαμβάνονται στην εν λόγω έκδοση. Σχέση που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της μουσικής προσωπικότητας του συνθέτη. «Την κρητική μουσική την ήξερε από παιδί στο σπίτι του, μιας και ο πατέρας τραγουδούσε μαντινάδες και ριζίτικα και το απέδειξε με το έργο του Το πανηγύρι της Ασή-Γωνιάς που έγραψε το 1946, πριν έρθει στην Κρήτη και πριν ακούσει την ενόργανη κρητική μουσική» επισημαίνει ο Γιώργος Αγοραστάκης.

Και ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης έλεγε για τη σχέση του με τη μουσική παράδοση της Κρήτης: «Από τον καιρό που πάτησα το πόδι μου στην πατρική γη, την Κρήτη, συνέβησαν τόσα και τόσα γεγονότα πραγματικά και φανταστικά, που ήταν σαν να είχα ζήσει μια ολόκληρη ζωή (…) Καθημερινά μεγάλωνε μέσα μου η δίψα να ζήσω και να μεγαλουργήσω. Ημουνα είκοσι τεσσάρων χρονών, διαμορφωμένος ψυχικά και πνευματικά, ώστε να είναι δύσκολο να δεχτώ νέες επιρροές. Οι παλιοί και σύγχρονοι μύθοι της Κρήτης είχαν για μένα μεγάλη δόση θεατρικότητας και αυτό με γοήτευε, όχι όμως σαν ηθοποιό, αλλά σαν θεατή. Νομίζω ότι η έντονη επαφή μου με τις ρίζες της Κρήτης με έκανε οριστικά ελεύθερο. Ομως τότε ήταν για μένα πολύ νωρίς να συνειδητοποιήσω αυτή την αλήθεια, γιατί το μυαλό μου, χαλασμένο από τις δεσπόζουσες ιδεολογίες, με εμπόδιζε να ακούσω τη φωνή της ψυχής…».

Ο «ΖΟΡΜΠΑΣ». Το δεύτερο κείμενο του Γιώργου Αγοραστάκη, που εκτός των άλλων έχει επιμεληθεί την έκδοση, αποτελεί «μια μελέτη πάνω στο πλέον εμβληματικό έργο του νεοελληνικού πολιτισμού, με παγκόσμια απήχηση, τον “Ζορμπά” και τα διαφορετικά πρόσωπα που αυτός παρουσιάζει ως φυσική παρουσία, ως ήρωας του Καζαντζάκη, ως κινηματογραφικός ήρωας και τέλος ως ο Μουσικός Ζορμπάς του Μίκη Θεοδωράκη, εκεί όπου ο ήρωας μετατρέπεται από τον συνθέτη στον φορέα ενός κρητικού κι ελληνικού ύμνου στη χαρά της ζωής», όπως σημειώνει στον πρόλογο του βιβλίου η Αθανασία Ζώτου.

Η Κρήτη και η ελληνικότητα στο μουσικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη βρίσκονται στο επίκεντρο της μελέτης της δρος Μουσικολογίας Τατιάνας Παπαγεωργίου, η οποία μεταξύ άλλων επισημαίνει: «Ο Θεοδωράκης πρωτίστως στοχεύει να ανακαλύψει, να αποκωδικοποιήσει και στη συνέχεια να μεταλαμπαδεύσει τα “συστατικά” του ελληνικού πνεύματος και της ελληνικής ψυχής, όπως διατηρήθηκαν σε αυτή την κληρονομιά από γενιά σε γενιά μέσα στους αιώνες…» θεωρώντας ότι «η μουσική αποτελεί ένα ισχυρό διαχρονικό μέσο για την προώθηση και τη διαχρονική επιβίωση του πνεύματος του ελληνικού πολιτισμού».

Τέλος, όλα τα κείμενα με την υπογραφή του Μίκη Θεοδωράκη, πολιτικά, μουσικά και λογοτεχνικά, μπαίνουν στο μικροσκόπιο του ομότιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ερατοσθένη Καψωμένου, ο οποίος διαπιστώνει ότι «το έργο του Μίκη Θεοδωράκη στο πεδίο της Τέχνης, της Λογοτεχνίας, της Πολιτικής και του Πολιτισμού είναι ένα έργο οικουμενικής εμβέλειας» και ότι «γίνεται κυριολεκτικά μια ζωντανή συνείδηση της Ρωμιοσύνης».

info

Συλλογικό έργο «Ο Μίκης Θεοδωράκης και η Κρήτη», εκδ. ΠΕΚ – Πυξίδα της Πόλης και ΚΕΠΠΕΔΗΧ – ΚΑΜ, σελ. 191, τιμή 15,90 ευρώ