Σύγχρονοι τραγωδοί

ε την τραγωδία του Σοφοκλή «Οιδίπους τύραννος» να αποτελεί σημείο εκκίνησης και κατά παραγγελία έμπνευσης, ο Τόμας Οστερμάιερ ζήτησε από τη Μάγια Τσάντε (Maja Zade) να υλοποιήσει την ανάθεση που του έγινε: Η Κατερίνα Ευαγγελάτου, καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, είχε καλέσει τον γερμανό σκηνοθέτη και διευθυντή της βερολινέζικης Σαουμπίνε να κάνει μια παράσταση στο αρχαίο θέατρο του Πολυκλείτου. Το αποτέλεσμα που γέννησε το νέο θεατρικό έργο «Οιδίποδας» παρουσιάστηκε το τριήμερο 3-5 Σεπτεμβρίου.

Η Τσάντε μετέφερε την τραγωδία στη σημερινή εποχή, με μια οικογένεια Γερμανών που κάνει διακοπές στην Ελλάδα. Επέλεξε τρία πρόσωπα από τον σοφόκλειο μύθο, τον Οιδίποδα, την Ιοκάστη και τον Κρέοντα. Ο νεαρός Μίχαελ είναι παντρεμένος με την ώριμη Κριστίνα, έγκυο στο παιδί του, και ο Ρόμπερτ είναι ο αδελφός της. Το τέταρτο πρόσωπο θέλησε η συγγραφέας να είναι γυναίκα. Επινόησε μια φίλη της Κριστίνα-Ιοκάστης, την Τερέζα, παίζοντας με τα χαρακτηριστικά (και το όνομα) του Τειρεσία, αλλά και των άλλων χαρακτήρων του πρωτοτύπου (βοσκός, αγγελιαφόρος).

Η υπόθεση αφορά μια οικογένεια και μια επιχείρηση-αυτοκρατορία που έχουν στήσει τα μέλη της. Μέσα από μια σειρά γεγονότων και συγκυριών, με τους ήρωες να εκφράζουν το παλιό (Ρόμπερτ) και το καινούργιο (Μίχαελ), με το παρελθόν να επιστρέφει απειλητικό και ανατρεπτικό, το έργο ξεδιπλώνει την τραγική του διάσταση. Παραγεμισμένο, ίσως, από μια θεματολογία της εποχής μας – από τη μόλυνση του περιβάλλοντος και το οικολογικό ζήτημα ως την ενδοοικογενειακή βία, ακόμα και τον βιασμό – προσπαθεί να ακολουθήσει τις εξελίξεις της τραγωδίας του Σοφοκλή. Συχνά τρέχει πίσω τους, καταφέρνοντας ωστόσο να ολοκληρώσει την ιστορία της.

Μια ιστορία για την οποία ο Οστερμάιερ ζήτησε ουσιαστικά από την Τσάντε να αντικαταστήσει το θεολογικό και μοιρολατρικό κομμάτι του έργου με την εν δυνάμει ανατροπή των ιδεών και των πεποιθήσεων του ανθρώπου. Γιατί δεν τον ενδιέφερε η «μοίρα» αλλά η «συνείδηση».

Ως σύγχρονο έργο δωματίου, θέτει εξαρχής τις παραμέτρους του: Ενα ζευγάρι ετοιμάζεται να παντρευτεί – η γυναίκα είναι έγκυος, ο μέλλων σύζυγος που εργάζεται στην οικογενειακή επιχείρηση είναι πολύ νεότερος.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Με τις φωτεινές γραμμές από νέον να καθορίζουν τον σκηνικό χώρο και να «κλείνουν» τον «Οιδίποδα» σε τέσσερις τοίχους, η παράσταση τοποθετείται μέσα σε μια κουζίνα. Η μεγάλη οθόνη, στα δεξιά, προβάλλει τα πρόσωπα σε μεγέθυνση και με λεπτομέρειες, καθώς και κάποια τοπία. Τίποτα δεν προμηνύει αυτό που είναι να έρθει. Σιγά σιγά ξεδιπλώνεται ο μύθος, με τον σκηνοθέτη να χειρίζεται τα πρόσωπα και τις καταστάσεις με το διπλό αίσθημα της γνώσης και της άγνοιας. Είναι ενδιαφέρον: Το κοινό ξέρει την «υπόθεση» και οι δημιουργοί της παράστασης ξέρουν ότι ξέρουμε, ωστόσο η εξέλιξη προκαλεί ακόμα και σασπένς για το τι θα γίνει παρακάτω…

Τέσσερις ηθοποιοί, τέσσερις δυνατές παρουσίες, τέσσερις εξαιρετικές ερμηνείες αποτελούν, ωστόσο, το καθοριστικό στοιχείο του συγκεκριμένου «Οιδίποδα»: Με διακυμάνσεις και σαφή εσωτερική εξέλιξη οι ήρωες βιώνουν τη απόλυτη ανατροπή. Διόλου τυχαία, από τη στιγμή της αναγνώρισης οι ήρωες βγαίνουν από τους «τέσσερις τοίχους» και κινούνται στη γυμνή, από σκηνικό, ορχήστρα της Επιδαύρου, με την Κριστίνα-Ιοκάστη να ανεβαίνει ακόμα και στις κερκίδες. Αφού ο Μίχαελ-Οιδίπους αυτοκτονήσει, πέφτοντας από το παράθυρο στα βράχια, η έγκυος μέλλουσα γυναίκα του επιλέγει να ζήσει…

Το θέατρο της γειτονιάς

Χωρίς να βασίζομαι στη γνώση, πιστεύω ότι το ανοιχτό θέατρο της γειτονιάς πρέπει να είναι ελληνικό και δη αθηναϊκό-αττικό φαινόμενο. Κάθε καλοκαίρι σκέφτομαι ότι από τη Ραφήνα και τα Βριλήσσια ως το Αιγάλεω και την Πετρούπολη, περνώντας από το κέντρο, κάπου παίζεται μια παράσταση ή δίνεται μια συναυλία. Με ταβάνι τον έναστρο ουρανό.

Θέατρα μικρά ή μεγαλύτερα, καλαίσθητα ή όχι, με παροχές για τους καλλιτέχνες αλλά και χωρίς, με δυσκολία στο πάρκινγκ ή με διευκολύνσεις στη στάθμευση είναι εκεί και περιμένουν το κοινό. Αλλοτε σε ξύλινους πάγκους κι άλλοτε σε πλαστικά καθίσματα, ενίοτε σε χτισμένες κερκίδες – που είναι και το καλύτερο – το κοινό πηγαίνει για να παρακολουθήσει ένα πολιτιστικό γεγονός. Εχει ένα θέατρο στη γειτονιά του, σχεδόν…

Δεν είναι λίγο αυτό. Οχι ότι δεν οφείλουν οι δήμοι να συντηρούν τους χώρους. Οχι ότι δεν οφείλουν να φροντίζουν τις συνθήκες για τους καλλιτέχνες και το κοινό. Είναι αλήθεια ότι δεν λειτουργούν όλοι οι χώροι προς όφελος των θεατρικών παραστάσεων (κυρίως) που φιλοξενούν ούτε ισχυρίζομαι ότι είναι όλα ωραία και καλά στα ανοιχτά θέατρα της γειτονιάς…

Αλλά υπάρχουν, τα έχουμε και μπορούμε, να θέλουμε να κάνουμε καλύτερες τις συνθήκες.

Τα σκεφτόμουν όλα αυτά με αφορμή μια παράσταση που παρακολούθησα, πρόσφατα, στο θέατρο του Κολωνού (φωτογραφία), όπου διεξάγεται ως το τέλος Σεπτεμβρίου (28/9) το Φεστιβάλ του ΟΠΑΝΔΑ (Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων) υπό την προεδρία της Αννας Ροκοφύλλου. Να σημειωθεί ότι τα έσοδα θα διατεθούν στην αντιμετώπιση των συνεπειών των πυρκαγιών.

Με το πετρόκτιστο κοίλον του θεάτρου να αγκαλιάζεται από τη φύση του λόφου του Κολωνού, σε μια περιοχή τόσο μα τόσο κοντά στο κέντρο της πρωτεύουσας, το Φεστιβάλ φιλοξενεί ποικίλες εκδηλώσεις. Θεατρικές ή μουσικές παραστάσεις αλλά και συναυλίες που καλύπτουν μια ευρύτατη γκάμα, δίνουν συστηματικά το παρών. Και το κοινό ανταποκρίνεται γιατί πολύ απλά, το έχει ανάγκη.