Ταυτότητες, έρωτας, μνήμη

Η γεννημένη το 1963 Τζάκλιν Γούντσον έχει γράψει πολλά βιβλία για παιδιά και νεαρούς αναγνώστες που όλα τους διαθέτουν μια ιδιαίτερη ποιότητα γραφής και φωτισμού των θεματικών τους. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το ότι έχει τιμηθεί με πολλά και σημαντικότατα βραβεία της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας – ανάμεσά τους και το πλέον πρόσφατο (2020) Hans Christian Andersen Award.

Αναντίρρητα τα μυθιστορήματά της για νεαρούς ενήλικους αναγνώστες είναι και εκείνα που σηματοδοτούν το συγγραφικό της όραμα. Ενα όραμα που το ολοκλήρωσε το 2016 όταν κυκλοφόρησε και το πρώτο της μυθιστόρημα για ενήλικους, το «Ενα άλλο Μπρούκλιν». Με αυτό το μυθιστόρημα τη γνώρισε και το ελληνικό κοινό το 2019, καθώς το συγκεκριμένο βιβλίο μεταφράστηκε στη γλώσσα μας και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις.

Ο ίδιος εκδοτικός οίκος υπογράφει την έκδοση μέσα στο 2021 και του δεύτερου «ενήλικου» μυθιστορήματός της, «Κάτι αστραφτερό», ενώ παράλληλα μπορούμε πλέον να γνωρίσουμε – εν μέρει έστω – και το άλλο πρόσωπο αυτής της τολμηρής ως προς τη χρήση της γλώσσας και της μαχητικής σε θέματα αντιρατσισμού και σεξουαλικής ελευθερίας γυναίκας, καθώς οι εκδόσεις Πατάκη φρόντισαν να υπάρχει στα βιβλιοπωλεία μας το cross over μυθιστόρημά της «Αν έρθεις σαν τον άνεμο» (πρώτη έκδοση στην Αμερική το 1998).

Εχει ενδιαφέρον να διαβάσει κανείς παράλληλα τα δύο αυτά μυθιστορήματα για να μπορέσει από τη μια να διαπιστώσει τα στοιχεία εκείνα που συνοδεύουν τη συγγραφική πορεία της Γούντσον από το 1998 έως το 2021 και από την άλλη να επισημάνει τις ομοιότητες όσο και τις διαφορές που χαρακτηρίζουν αυτά τα δύο – ελαφρώς – διαφορετικά είδη μυθιστορηματικής σύνθεσης.

Η ίδια η Γούντσον έχει δηλώσει ότι μόνιμα την ενδιαφέρει να ανιχνεύει τις εκφάνσεις των πρώτων ερωτικών σκιρτημάτων κατά την περίοδο της εφηβείας και της πρώτης νεότητας, το πώς αυτές καθορίζουν τη μορφή της ενηλικίωσης. Και ότι επίσης μόνιμα αναζητά τρόπους να καταγράφει το πώς εκφράζεται η εγκληματική ανοησία της ρατσιστικής συμπεριφοράς, δίπλα στην ανάδειξη της αξιοπρέπειας των ανθρώπων που το δέρμα τους έχει σκούρες αποχρώσεις.

Αυτά όλα τα τοποθετεί με κέντρο την οικογένεια, αλλά με σαφήνεια επίσης υπενθυμίζει πως η κάθε οικογένεια αποτελεί βασικό κύτταρο μιας κοινωνικής ενότητας.

Στο cross over «Αν έρθεις σαν τον άνεμο» δυο έφηβοι – εκείνη λευκή, αυτός μαύρος – που ανήκουν στη μεσοαστική τάξη ερωτεύονται και εκείνο που βασικά τους ενώνει είναι οι φυλετικές ιδιαιτερότητες που ο καθένας τους έχει, αλλά την ίδια στιγμή αυτές είναι που θα κάνουν τις οικογένειές τους να σταθούν με σκωπτική όσο και αντιθετική στάση απέναντι σ’ αυτόν τον δεσμό. Η οικογενειακή αντίθεση πολύ γρήγορα θα καλυφθεί από την ακόμα περισσότερο προκατειλημμένα αρνητική στάση της κοινωνίας, αυτή που θα φέρει και το σκληρό όσο και άδικο τέλος.

Στο «ενήλικο» «Κάτι αστραφτερό» οι φυλετικές διαφορές παρουσιάζονται λιγότερο έντονες, μα πολύ περισσότερο χωμένες βαθιά στη συνείδηση των μελών δύο οικογενειών με καθαρώς έγχρωμα μέλη. Εδώ οι όποιες αντιδράσεις της κοινότητας των λευκών παραμένουν εκτός των οικογενειακών εστιών, αλλά ακόμα κι έτσι καθορίζουν τη μια μετά την άλλη γενιά. Από τη σφαγή της Τάλσα του 1921 έως τις σημερινές κοινωνικές εντάσεις ανάμεσα σε λευκούς και μαύρους, ο προσδιορισμός της έγχρωμης ταυτότητας αντανακλάται στο κάτοπτρο του ρατσισμού και μέσα από αυτό η Γούντσον, με μαεστρία και λεπτομερή ευαισθησία, περιγράφει θέματα όπως αυτά των σχέσεων παιδιών με γονείς, της ανάγκης μιας αυτοπροσδιοριζόμενης θηλυκής ανεξάρτητης ταυτότητας και πάνω απ’ όλα – και για μία ακόμα φορά – του σημαντικού ρόλου που θα παίξουν στο μέλλον του κάθε ατόμου τα βιώματα της εφηβικής περιόδου.

Η πολυφωνική αφήγηση

Στα κοινά στοιχεία που καθόρισαν την υλοποίηση αυτών των δύο μυθιστορημάτων, θα πρέπει ακόμα να σημειώσουμε την πολυφωνικότητα της αφήγησης. Στο «ενήλικο» μυθιστόρημα έξι πρόσωπα διαδέχονται το ένα το άλλο και αλληλοσυμπληρώνουν τις εσωτερικές σχέσεις των μελών της οικογένειας, ενώ οι δυο νεαροί πρωταγωνιστές του cross over είναι εκείνοι που θα περιγράψουν τον έρωτά τους – το παρόν και το μέλλον του.

Η τεχνική αυτή της πολυφωνικότητας απαιτεί να διατηρούνται στις επιμέρους αφηγήσεις οι διαφορετικές προσωπικότητες των αφηγητών, την ίδια στιγμή που με αυτόν τον τρόπο θα κυκλώνεται το περιγραφόμενο θέμα.

Η Γούντσον το πετυχαίνει απόλυτα και αξίζει κανείς να αξιολογήσει θετικότατα τη συνεχή ύπαρξη αυτής της συγγραφικής ικανότητας από το 1998 έως σήμερα.

Σαφέστατα – κι αυτό αξίζει να σημειωθεί – υπάρχουν κάποιες διαφορές στα δύο έργα. Είναι αυτές που χαρακτηρίζουν γενικώς το ένα είδος λογοτεχνίας από το άλλο. Αλλά αυτές οι διαφορές εντοπίζονται στις γλωσσικές εκφράσεις. Κι έτσι πρέπει να γίνεται, ακριβώς όπως κάτι τέτοιο συμβαίνει και στον τρόπο που θα εκφραστούν – για το ίδιο πάντα υπαρξιακό τους πρόβλημα – ένας έφηβος και ένας ενήλικος.

Μα η λογοτεχνία πρέπει να ακολουθεί την ψυχοσύνθεση των ηρώων της και με τον δικό τους τρόπο να επιχειρεί να την περιγράφει. Η Τζάκλιν Γούντσον έχει τον δικό της κώδικα γραφής όπως και τον δικό της τρόπο να κρίνει τα γεγονότα. Με δυο λόγια, θα τη χαρακτήριζα ως μια ιδιότυπη συνύπαρξη της αισθαντικότητας μιας Μόρισον και της μαχητικότητας μιας Αγγέλου.

Μια τέτοια γραφή – έντονα αμερικανική – στήνει πολλές παγίδες στον μεταφραστή της. Θεωρώ πως τόσο η Αννα Μαραγκάκη όσο και η Αργυρώ Πιπίνη κατάφεραν να βρουν μεταφραστικές λύσεις έτσι ώστε και το όλο ύφος της Γούντσον να μην προδώσουν, αλλά και να προσφέρουν στον αναγνώστη των ελληνικών εκδόσεων μια σαφέστατη και πλήρη επαφή με τον κόσμο αυτής της δυναμικής και μαχητικής γυναίκας που έρχεται να σφραγίσει με το έργο της τη νέα γενιά των μαύρων αμερικανών συγγραφέων.

{1BSYG}Τζάκλιν Γούντσον{1BSYG}{CR}{2BTIT}Αν έρθεις σαν τον άνεμο{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αργυρώ Πιπίνη{CR}Εκδ. Πατάκη, σελ. 192{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 9,90 ευρ{4BTIM}ώ

{1BSYG}Jacqueline Woodson{1BSYG}{CR}{2BTIT}Κάτι αστραφτερό{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αννα Μαραγκάκη{CR}Εκδ.Πόλις, {LF}σελ. 208{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 14 ευρ{4BTIM}ώ