Το ύστατο χαίρε στον παγκόσμιο Ελληνα

Ηταν μια Οδύσσεια που μέτρησε 96 χρόνια. Αρκετά ώστε να κλείσει μέσα της την προσωπική περιπέτεια ενός ανθρώπου που ήταν γεμάτος από μουσική, αλλά και των ομοτέχνων του, που έμαθαν δίπλα του και του επέστρεψαν ερεθίσματα ζωής. Παράλληλα με αυτούς, την περιπέτεια μιας χώρας που έμαθε να τραγουδάει τους πόθους, τις ελπίδες, τα πάθη, ακόμη και το μαρτύριό της. Με τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι έζησε την πρώτη μουσική μυθολογία που καταργούσε τα σύνορα και έδειχνε τις δυνατότητές της.

Στις 7.30 σήμερα το πρωί ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση για την τελευταία επιθυμία του κορυφαίου μουσικοσυνθέτη, καθώς η σορός του αναμένεται στο λιμάνι της Σούδας με το πλοίο της γραμμής. Το φθαρτό σώμα επιστρέφει στη γη του πατέρα του, μόνιμη αναφορά στη ζωή και στο έργο του Θεοδωράκη. Επιστρέφει στον Γαλατά Χανίων, εκεί όπου για πρώτη φορά ο γεννημένος στη Χίο συνθέτης έφτασε το 1949, μετά την απόλυση από τη Μακρόνησο, για να περάσει τις πρώτες κρίσεις υγείας – «επιληπτικές, θα λέγαμε» είχε εξομολογηθεί ο ίδιος – αλλά και να γράψει το διαχρονικό «Χάθηκα», σε στίχους του αγαπημένου αδερφού του Γιάννη.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Χθες ήταν η στιγμή του μεγάλου ακροατηρίου: των χιλιάδων ανθρώπων που έσπευσαν στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών – εν μέσω πανδημικής κρίσης, όπως θα θυμούνται ύστερα από χρόνια – για το προσωπικό ύστατο χαίρε. Οι εικόνες ήταν μια αδιάψευστη μαρτυρία για την απήχηση του κορυφαίου μουσικού σε όλες τις ηλικίες, γεγονός που έθιξε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου στον επικήδειό της κατά την τελετή αποχαιρετισμού: «Μαζί με τους μεγαλύτερους, τον αποχαιρετούν και οι νεότερες γενιές, τα παιδιά και οι έφηβοι. Γιατί και οι νέοι μας συγκινούνται όταν τραγουδούν το “Ενα το χελιδόνι” στα σχολειά τους, παρασυρμένοι από τον εγερτήριο άνεμο που διαπερνά τους στίχους και τη μουσική. Εκείνο τον σχεδόν μεταφυσικό άνεμο – ζωοδότη μιας εποχής οδύνης αλλά και ανάτασης, αγώνων και μεγάλων οραμάτων». Η ίδια αναφέρθηκε με συγκινητικό και καίριο τρόπο στην αισθητική κατάθεση του μουσικοσυνθέτη: «Δημιούργησε ένα ιδιαίτερο μουσικό σύμπαν, μέσα από τον πλούσιο συγκερασμό δημοτικής παράδοσης και βυζαντινού μέλους, λαϊκού τραγουδιού και σύγχρονων αρμονικών κατακτήσεων, θέλοντας να εκφράσει, καθώς έγραφε το 1972, “την απέραντη ευαισθησία και το ένθεο πάθος του λαού μας”. Εβαλε τους στίχους των ποιητών μας στο στόμα του καθενός από εμάς και τους έκανε κοινό μας κτήμα, σε τέτοιο, μάλιστα, βαθμό “ώστε ακούγοντας ένα τραγούδι, να μην μπορείς να φανταστείς τη μουσική με άλλο κείμενο, ούτε όμως και το ποίημα με διαφορετική μουσική”, όπως σημείωνε ο ίδιος».

Ο Δ. ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΑΣ. Αν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας επέμεινε στις αφηγήσεις του Μίκη Θεοδωράκη και έκλεισε τον επικήδειο με έναν στίχο του Μανόλη Αναγνωστάκη – «ένα άνθος φυτρωμένο στην ώριμη μνήμη όλων μας» από το «Οταν μια άνοιξη…» -, ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας άντλησε στίχους από τραγούδια του κορυφαίου μουσικοσυνθέτη, καθώς και μεγάλων ποιητών, σε έναν επικήδειο που τοποθετούσε τον Μίκη Θεοδωράκη στην πολιτική και πολιτιστική ιστορία του τόπου. «”Οι αγώνες και η μουσική είναι τόσο δεμένα πια μέσα μου, ώστε δεν μπορώ να φανταστώ ούτε αγώνες χωρίς τραγούδι, ούτε τραγούδι χωρίς αγώνα”, έλεγες. Σ’ όλη τη ζωή σου με το ένα χέρι κρατούσες το τουφέκι και με το άλλο τις παρτιτούρες σου. Και αυτό δεν είναι αλληγορία. Μέχρι και στη Μακρόνησο, σ’ αυτόν τον εφιαλτικό τόπο των μαρτυρίων, εσύ έγραφες μουσική…». Στη χαρακτηριστική αποστροφή του τέλους ανέφερε: «Δεν σε αποχαιρετούμε, σύντροφε Μίκη, γιατί εσύ δεν έφυγες. Μέσα στις φλέβες μας είσαι. Θα ‘σαι για πάντα μέσα σ’ όλα εκείνα που γι’ αυτά πολέμησες, θα ‘σαι για πάντα σ’ όλους τους ποταμούς του κόσμου. Κι όταν “θα πάρουν τα όνειρα εκδίκηση” και γύρω μας θα λάμπει η λιόλουστη ζωή, θα είσαι κι εσύ, τρανός, όπως πάντα, στις μεγάλες στιγμές, παρών. Γιατί το έργο σου έγινε ελπιδοφόρος αναγεννητικός “ανάκουστος κελαηδισμός” για τον ελληνικό λαό, για όλους τους λαούς, στη σύγχρονη ιστορική εποχή της ανατολής της νέας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο».

Δίπλα στο φέρετρο βρισκόταν η οικογένεια του Μίκη Θεοδωράκη (με ηχηρή προφανώς την απουσία της Μαργαρίτας Θεοδωράκη, η οποία, σύμφωνα με όσα μάθαμε ταξίδευε για τα Χανιά), ενώ στον Μητροπολιτικό Ναό βρέθηκαν ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Πρόεδρος της Βουλής Κώστας Τασούλας, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξης Τσίπρας, η πρόεδρος του ΚΙΝΑΛ Φώφη Γεννηματά, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και, μεταξύ άλλων, η Μαρία Φαραντούρη, ο Βασίλης Βασιλικός, ο Γιώργος και η Αννα Νταλάρα, η Αλέκα Παπαρήγa, ο Παύλος Γερουλάνος, ο Γιώργος Λιάνης, ο Κώστας Λαλιώτης, ο Κυριάκος Βελόπουλος, ο Γιώργος Παπανδρέου, ο Κώστας Μπακογιάννης, η Μαριάννα Βαρδινογιάννη, πρέσβεις ξένων χωρών. Ιδιαίτερη στιγμή ήταν η άφιξη στη Μητρόπολη του τούρκου συνθέτη Ζουλφί Λιβανελί μαζί με τη φινλανδή ερμηνεύτρια Αρια Σαγιονμά.