Ευφυής έμπνευση

Τη δική του πρόταση, ολοκληρωμένη, εξαιρετικά δομημένη και σκηνικά αποτυπωμένη – υλοποιημένη, καταθέτει με την «Ελένη» του Ευριπίδη ο Βασίλης Παπαβασιλείου. Αυτός ο ευφυής σκηνοθέτης επιλέγει να κινηθεί στην κόψη της πρόκλησης και του ρίσκου και να μη φοβηθεί την αναμέτρηση με την υπερβολή. Οταν όμως ξέρεις πώς να μετατρέψεις την έμπνευση σε άποψη, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι απολαυστικό. Αυτό είναι λοιπόν η «Ελένη» του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.

Αυτή η σχεδόν «ανένταχτη» τραγωδία, που προβληματίζει τόσο από πλευράς περιεχομένου όσο κι από πλευράς είδους (τραγωδία, κωμωδία, ιλαροτραγωδία, τραγικωμωδία, παρωδία;), γράφτηκε το 412 π.Χ. Με τον αρχαίο ποιητή να θέτει ερωτήματα πάνω στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση, πάνω στο είναι και το φαίνεσθαι. Με κεντρικό πρόσωπο την Ελένη, γυναίκα μισητή, εξαιτίας της οποίας προκλήθηκαν πόλεμοι και καταστροφές. Με αντιπολεμικά μηνύματα και σχόλια που διαπερνούν το έργο, την ίδια στιγμή που η ειρωνεία και το κωμικό στοιχείο κάνουν την εμφάνισή τους. Με πλήρη τελικά αντιστροφή του θύτη σε θύμα, αλλά και με τη διάθεση, όπως αποδεικνύεται στην εξέλιξη του μύθου, να παρουσιαστεί η Ελένη ως μια γυναίκα δυναμική – και όχι ένα αντικείμενο πόθου και μόνο.

Στο έργο του Ευριπίδη η ηρωίδα δεν πήγε ποτέ στην Τροία, αλλά το είδωλό της. Την ίδια την έκλεψε ο Ερμής με παρότρυνση της Ηρας και την πήγε στην Αίγυπτο, ώστε να την έχει υπό την προστασία του ο βασιλιάς Πρωτέας. Οταν εκείνος πέθανε, ο γιος του Θεοκλύμενος θέλησε να την παντρευτεί. Ικέτισσα στον τάφο του Πρωτέα, θα συναντήσει «τυχαία» τον Μενέλαο κι εκείνη θα οργανώσει με τέχνασμα και μηχανορραφίες τη φυγή τους…

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Μέσα στο σκηνικό, φτιαγμένο από μικρούς τόπους σε γήινα χρώματα – από τους φοίνικες της Αιγύπτου ως τον τάφο του Πρωτέα -, κινείται, σχεδόν γλιστρά, ο θίασος της «Ελένης» με τα πλουμιστά κοστούμια (Ελένη, Θεονόη, Χορός) ή και τα λιτά (Μενέλαος) σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα προσέγγιση του Αγγελου Μέντη. Στο βάθος δεξιά η ορχήστρα, ντυμένη σαν σε βαριετέ, συμμετέχει όχι μόνο μουσικά (η υπογραφή του Αγγελου Τριανταφύλλου). Κάπου εκεί, ανάμεσα στην επιθεώρηση, το βαριέτε αλλά και τη λαϊκή πίστα, κάπου ανάμεσα στη γελοιότητα και την υπερβολή, την ειρωνεία και την αυτοϋπονόμευση, ξετυλίγεται η ιστορία μιας γυναίκας που τελικά δεν ήταν – στην ευριπίδεια εκδοχή τουλάχιστον – μοιραία. Ολο αυτό αποδόθηκε με απόλυτη ακρίβεια και συνάμα ελευθερία, με τον πολυμελή Χορό των γυναικών – γοητευτικές, πονηρές αλλά και καλοκάγαθες «Ελένες» – να αλώνει τη σκηνή.

Η Εμιλυ Κολιανδρή άφησε να ξετυλιχθεί το κωμικό της τάλαντο και έπλασε την Ελένη με πρωτότυπα υλικά πλάι στον Μενέλαο του Θέμη Πάνου, που κυριάρχησε με την ερμηνεία του – και την περιβολή του! Η Θεονόη της Αγορίτσας Οικονόμου, πλήρως ενταγμένη στο κλίμα της παράστασης, ξεχώρισε με την πληθωρικότητά της. Και μαζί με τον υπόλοιπο θίασο δικαίωσαν την έμπνευση του σκηνοθέτη. Χωρίς καμία σοβαροφάνεια, χωρίς προκαταλήψεις και ταμπού ο Βασίλης Παπαβασιλείου αντιμετώπισε την ιλαρότητα της συγκεκριμένης «τραγωδίας» με φαντασία και σοβαρότητα. Απολαυστικό το αποτέλεσμα.

Φοβάται το θέατρο το φθινόπωρο;

Το καλοκαίρι με τις περιοδείες και τις παραστάσεις του στα ανοιχτά θέατρα έδειξε να μη φοβάται τίποτα: Δεκάδες οι θίασοι που βγήκαν στο σεργιάνι για να καλύψουν το μεγάλο κενό των μηνών που προηγήθηκαν. Ο κορωνοϊός και η πανδημία άφησαν έντονο το στίγμα τους πάνω στο θεατρικό μας γίγνεσθαι. Από τους κλάδους που επλήγησαν περισσότερο, καλλιτέχνες και τεχνικοί του χώρου αντιμετώπισαν τους θερινούς μήνες με θάρρος. Μεγάλες παραγωγές, θίασοι με σημαντικούς ηθοποιούς ξεχύθηκαν σε όλη την Ελλάδα – άλλοι με αφετηρία την Επίδαυρο κι άλλοι όχι. Και το κοινό τίμησε με την παρουσία του τις παραστάσεις και τις δουλειές τους και ο καθένας πήρε το μερτικό του. Με μάσκες και την τήρηση όλων των υγειονομικών μέτρων, το θέατρο απέδειξε ότι, παρά την «μποέμικη» νοοτροπία που του αποδίδουν, ξέρει να κάνει σοβαρά τη δουλειά του. Χωρίς εκπτώσεις και με τη διάθεση να προσφέρει αυτό που ξέρει να κάνει καλά.

Σιγά σιγά όμως το θεατρικό καλοκαίρι, που συνεχίζεται και μέσα στον Σεπτέμβριο, τελειώνει. Οι ανοιχτοί χώροι θα δώσουν τη θέση τους στις κλειστές αίθουσες. Κι εκεί αρχίζει η αγωνία. Πώς θα λειτουργήσει το τοπίο, ποια μέτρα θα ληφθούν;

Δεν είναι λίγες οι παραστάσεις που ετοιμάζονται, ήδη, για πρεμιέρα τον Οκτώβριο ή και στα τέλη του τρέχοντος μηνός. Ωστόσο δεν είναι ακόμα σαφές το πλαίσιο λειτουργίας του θεάτρου τη χειμερινή περίοδο που οσονούπω αρχίζει. Γι’ αυτό και πρέπει σύντομα να οριστικοποιηθεί.

Πιστοποιητικά εμβολιασμού ή (πρόσφατης) νόσησης, τεστ και self-test, μάσκες, χωρητικότητες: όλα είναι ανοικτά στο τραπέζι και το σκηνικό μοιάζει να μην ολοκληρώνεται. Σαν να πρέπει μόνο του το θέατρο να τα καταφέρει και να αυτο-οργανωθεί. Και είναι σίγουρο πως θα το κάνει, γιατί και την όρεξη έχει και την αποφασιστικότητα. Αλλά η πολιτεία οφείλει να στρέψει το βλέμμα της πάνω του και να πάρει πρωτοβουλίες. Δεν χρειάζεται να περιμένει το… τρίτο κουδούνι. Εκτός κι αν θέλει να τσεκάρει κατά πόσο το θέατρο φοβάται το φθινόπωρο. Ή μήπως συμβαίνει το αντίστροφο και η πολιτεία δεν έχει ακόμα προετοιμαστεί;