Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Φιντέλιο, Lise Davidsen, Christian Elsner,
Marek Janowski, Φιλαρμονική της Δρέσδης, ΡΕΝΤΑΤΟΝΕ, 2 SACD

Αν ο Μότσαρτ άφησε πίσω του τουλάχιστον τρία οπερικά αριστουργήματα και αρκετές άλλες σημαντικές όπερες, ο Μπετόβεν, έπειτα από πολλή προσπάθεια, άφησε το μοναδικό του έργο του είδους: τον «Φιντέλιο». Για τον Μπετόβεν η όπερα ήταν κάτι πολύ διαφορετικό τόσο απ’ ό,τι υπήρξε για τους αμέσως προηγούμενους μεγάλους συνθέτες του κλασικισμού, όσο και απ’ ό,τι η ενασχόλησή του με οποιοδήποτε άλλο είδος μουσικής με το οποίο εκείνος καταπιάστηκε. Τον «δυσκόλεψε» δυσανάλογα πολύ τόσο σε σχέση με το τελικό αποτέλεσμα, όσο και με κάθε σύγκριση με το υπόλοιπο έργο του. Ομως, ο «Φιντέλιο», η μοναδική όπερα του Μπετόβεν, έχει τη δική του εξίσου μοναδική θέση στην εργογραφία. Εκεί είναι εμφανής τόσο η ιδιοφυΐα του συνθέτη, όσο και η, κατά βάθος, αδιαφορία του να καταπιαστεί με την παραγωγή του είδους, όπως άλλωστε – και αυτό δεν είναι τυχαίο – έπειτα από αυτόν και ο Μπραμς. Στον κόσμο του Μπετόβεν, η μουσική του δεν νοηματοδοτείται από το να αφηγηθεί μια ιστορία, εν προκειμένω αγάπης, αφοσίωσης, πίστης και ελευθερίας, αλλά από την ίδια την εσωτερικότητα της μουσικής. Δεν έχει ανάγκη την πλοκή ενός δράματος για να οικοδομήσει εκείνα που επιθυμεί, όπως για μία και μόνη φορά έκανε με τον «Φιντέλιο», που πάντοτε αντιμετωπίζεται από τους πιο σημαντικούς αρχιμουσικούς με ιδιαίτερο τρόπο, όπως συμβαίνει και εδώ.

Ο Μάρεκ Γιανόφσκι έχει γράψει ιστορία στην όπερα. Μπορεί να μην είναι ένας από τους «σουπερστάρ» της μουσικής, αλλά αυτό όχι απλώς δεν επηρεάζει αρνητικά την αξία του ως μαέστρου, αλλά, αντιθέτως, εν προκειμένω, είναι δείγμα της. Η πρώτη βαγκνερική τετραλογία του είναι σημείο αναφοράς στη δισκογραφία, όπως σιγά σιγά γίνεται και η μεταγενέστερη δεύτερη. Αλλά και καθετί που κάνει στην όπερα, τα τελευταία ειδικά χρόνια, έχει εντελώς ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως πρόσφατα μια εξαιρετική ανάγνωση του αριστουργήματος του Βέμπερ. Και τώρα φτάνει στον «Φιντέλιο» με εκπληκτική καθαρότητα και ωριμότητα, δίνοντας μια ηχογράφηση που πιθανότατα είναι η πιο ενδιαφέρουσα των τελευταίων αρκετών ετών και που, όπως τα πάντα σήμερα, έχει και αυτή επηρεαστεί από την πανδημία – αν και, εν προκειμένω, θετικά: εκείνο που είχε σχεδιαστεί ως σειρά συναυλιών του έργου σε μορφή concertante κατέληξε, λόγω των ακυρώσεων, σε αυτή την ηχογράφηση. Ενας «Φιντέλιο» βαθύς, γλυκός, ήρεμος και ανθρώπινος, με δυνάμεις γεμάτες φυσικότητα στην απόδοση, γνήσια στοχαστικός, όπου το φωνητικό καστ, η χορωδία και η ορχήστρα γίνονται πραγματικά ένα και υπηρετούν το έργο – όχι τους εαυτούς τους, όπως πολύ συχνά συμβαίνει στον κόσμο της όπερας. Μπορεί κανείς να πει ότι αν κάποιος θέλει να γνωρίσει για πρώτη φορά αυτό το σπουδαίο έργο, ίσως έχει εδώ ένα από τα καλύτερα διαθέσιμα εργαλεία για να το πράξει. Αλλά και όποιος το γνωρίζει καλά, θα το δει με μια πολύ φρέσκια ματιά που το κύριο χαρακτηριστικό της είναι πως γεννά την αίσθηση ότι υπηρετεί στον υπέρτατο βαθμό την ουσία όλων όσα θέλησε ο συνθέτης να πει με αυτό το έργο.