«Συναντήσεις» με τον Μίκη

Δεν μου άρεσε και δεν μου αρέσει, όταν αποχωρεί μία μεγάλη προσωπικότητα, οι αναφορές «εις μνήμην» να γίνονται μέσα από ιδιωτικά βιώματα, τυχαίες συναντήσεις, αποσπασματικές σχέσεις με τον εκλιπόντα. Εκτός αν πρόκειται, όπως τώρα, για τον Μίκη Θεοδωράκη. Ο Μίκης δεν ήταν ένας. Ηταν τα εκατομμύρια των Ελλήνων. Δεν τον έκανε όμως αυτό τόσο μεγάλο. Το αντίθετο συνέβαινε. Επειδή ήταν τόσο μεγάλος, τόσο σπουδαίος μπορούσε να είναι «πολλοί», ένας για τον καθένα από εμάς, κατά κάποιον τρόπο να διασπάται και αυτό, αντί να τον διαιρεί, να τον πολλαπλασιάζει. Οι περισσότεροι, όλοι σχεδόν οι Ελληνες, αν ψάξουμε, θα βρούμε λίγο Μίκη μέσα μας.

Να θυμηθώ λοιπόν κι εγώ τρεις «συναντήσεις» μαζί του. Σε εισαγωγικά η λέξη διότι δεν είναι όλες φυσικές, πρόσωπο με πρόσωπο δηλαδή. Αλλά όταν συναντάς το έργο του Μίκη και αυτό σε συναρπάζει, είναι σαν να συνομιλείς με τον ίδιο. Μικρό παιδί ήμουν λοιπόν όταν πρωτάκουσα τραγούδι του Θεοδωράκη. Προ χούντας βέβαια, όταν τα ραδιόφωνα και τα τζουκ μποξ στις ταβέρνες πλημμύριζαν από τις μελωδίες του. Μου άρεσε το «Μαργαρίτα Μαργαρώ» γιατί ήξερα ότι το είχε γράψει για την κόρη του και, κάθε φορά που το άκουγα, νόμιζα ότι μου το τραγουδούσε ο δικός μου μπαμπάς, το αγαπημένο μου όμως ήταν το «Στο παραθύρι στεκόσουν». Το είχα, ας πούμε, χορογραφήσει με την έννοια ότι, με τις πρώτες νότες, άρχιζα το χοροπήδημα. Με το σημερινό μου λεξιλόγιο, θα έλεγα ότι ήταν ένα τραγούδι ξεσηκωτικό. Γι’ αυτό και έπαθα σοκ όταν έμαθα ότι επρόκειτο για μοιρολόι από τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου. Αυτό έμαθα στην πρώτη μου «συνάντηση» με τον Θεοδωράκη. Οτι ο θρήνος μπορεί να είναι θριαμβικός, με έναν τρόπο πανηγυρικός, μια έξαρση ψυχής, ένα «ψήλωμα» που δεν έχει σχέση με κοπετό.

Στο Καραϊσκάκη

Στη δεύτερη «συνάντηση» τον είδα έστω και από μακριά. Ηταν στο στάδιο Καραϊσκάκη σε εκείνη τη θρυλική συναυλία μετά την πτώση της χούντας. Πρωτοεφηβάκι εγώ, εκβίασα τη μεγαλύτερη αδελφή μου να με πάρει μαζί της κι έτσι βρέθηκα να στριμώχνομαι ανάμεσα σε άλλες γενιές και αλλότρια βιώματα. Ωστόσο, η ανάταση που ένιωσα εκεί μέσα ήταν εμπειρία από αυτές που οι Αμερικάνοι λένε ότι συμβαίνουν once in a lifetime. Είχα πάρει μαζί μου κιάλια και ζούμαρα σε εκείνον. Διηύθυνε την ορχήστρα και ο τρόπος που κουνούσε τα χέρια του έμοιαζε με «ανεστραμμένο» μπαλέτο. Ο Μπιθικώτσης δωρικός, στεγνός, να τραγουδά ακίνητος και ο Θεοδωράκης να «εκτελεί» αυτήν την εντυπωσιακή «χορογραφία χεριών» που έμοιαζε με πέταγμα αητού και αρχαγγέλου. Πώς μπορεί να ξεχάσει ένα παιδί ένα τέτοιο βράδυ;

Στην κηδεία του Τσίρκα

Λίγα χρόνια αργότερα, 19χρονη πια, μόλις είχα αρχίσει να εργάζομαι στη δισκογραφική εταιρεία Lyra του Αλέκου Πατσιφά (τι ευλογία κι αυτή!). Ο Γιώργος Θεοδωράκης, γιος του Μίκη, ήθελε να κάνει έναν δίσκο με ηλεκτρονική μουσική – θυμάμαι και τον τίτλο, «Επιφανούς 1», δηλαδή η διεύθυνση του σπιτιού του συνθέτη. Ο Πατσιφάς που θεωρούσε αυτήν την παραγωγή εύκολη, την ανέθεσε σε εμένα, θα έπρεπε ωστόσο να βρεθώ με τον Μίκη για κάποια διαδικαστικά αφού η ηχογράφηση θα γινόταν στο εντός της οικίας του στούντιο. Την ημέρα της συνάντησης όμως ήταν η κηδεία του Στρατή Τσίρκα. Μου είπε λοιπόν στο τηλέφωνο να περάσει να με πάρει από το γραφείο, να τον συνοδεύσω στην κηδεία και μετά να πάμε στο σπίτι όπου θα μας περίμενε ο Γιώργος.

Και κάπως έτσι, βρέθηκα, νιάνιαρο εγώ, δίπλα στον Θεοδωράκη στην κηδεία ενός συγγραφέα που ήταν για μένα μύθος – τότε ήταν που άκουσα για πρώτη φορά και το όνομα του Τίτου Πατρίκιου ο οποίος είχε βγάλει τον επικήδειο. Γιατί η γενναιοδωρία του Μίκη Θεοδωράκη, η διάθεσή του να σκορπίσει γύρω του σαν αστερόσκονη τη μεγαλοσύνη του, ήταν μοναδική.