Είπαν για τον Μίκη

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

«Ποταμός σπανίων μελωδιών»

[…]Ποιοι είναι αυτοί που ξέρουνε τη μουσική του σημασία μέσα στον χώρο μας; Κι ακόμα ότι ο Θεοδωράκης δεν έγραψε μόνο τον «Ζορμπά» ή το «Πέντε-πέντε-δέκα..» με τα οποία πολλοί νομίζουν πως εκεί τελειώνει η προσφορά του. Ούτε πάλι οι άλλοι, οι περισσότεροι, που ερμηνεύουν τη μεγαλοσύνη του γιατί τους καθηλώνει στα γήπεδα με τις ώρες και τους κινητοποιεί εσωτερικά.

Δεν είναι μόνο αυτό. Ο Θεοδωράκης είναι βαθειά και πλατειά μουσικός και λειτουργεί παράλληλα σ’άλλες λιγότερο γνωστές στιγμές, με ακρίβεια και με συνείδηση των πηγών του και των στόχων του, με ευαισθησία και με τεχνική απαράμιλλη. Αυτές είναι οι στιγμές που τον τοποθετούν στο μέλλον, σίγουρα και παντοτινά.

Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι ένας ποταμός σπανίων μελωδιών που έχει βαθιές τις ρίζες του στον αραβικό χώρο κι όχι μόνο στην Κρήτη. Από την Κρήτη πήρε την επική μεγαλοστομία και λεβεντιά που σφραγίζει τους ρυθμούς του. Απ’τα νησιά του Αιγαίου τη χάρη του και τη λεπτεπίλεπτη δεξιοτεχνία του. Κι από τη βόρεια Ελλάδα τους βαθείς αναστεναγμούς της μουσικής του.

Όσοι θέλησαν να τον μιμηθούν το μόνο που κατάφεραν ήταν να φτιάξουν μια μονότονη μπροσούρα που προκαλούσε αθεράπευτη πλήξη και ανία στον ακροατή.

Η επανάσταση χωρίς ταλέντο είναι για να κοιμάσαι ασφαλώς κι όχι για να λιθοβολείς

(Απόσπασμα από ραδιοφωνική εκπομπή του συνθέτη στο Τρίτο Πρόγραμμα την περίοδο 1978-1979. Πηγή: www.musicpaper.gr. Επιμέλεια: Μάνος Ορφανουδάκης)

Θάνος Μικρούτσικος

«Χωρίς τον Μίκη η ελληνική μουσική θα ήταν άλλη»

Είμαι παιδί του Μίκη Θεοδωράκη. Μην πάει ο νους σας στο κακό — εννοώ, πνευματικό παιδί του Μίκη Θεοδωράκη. Kαι έπαιζα όλα του τα τραγούδια στο πιάνο από δώδεκα δεκατριών χρονών. Το 1965 στην οδό Πειραιώς, στη Νεολαία Λαμπράκη, ήμουν σε απόσταση αναπνοής όταν έγραφε ή τον «Πέτρουλα» ή το «Χρυσοπράσινο Φύλλο» – δεν μπορώ να θυμηθώ ακριβώς, αλλά ήμουν σε δύο μέτρα απόσταση. Kαι τον παρακολουθούσα με δέος. Το 1967 έπαιζα πιάνο – η παρθενική μου εμφάνιση – συνοδεύοντας την Καίτη Χωματά, την πιο δημοφιλή τραγουδίστρια του Νέου Κύματος. Μαζί με τον Διονύση Σαββόπουλο ήμασταν τρεις νέοι άνθρωποι σε μια μπουάτ της εποχής, την «Παράγκα». Μια μέρα μάς ζήτησαν να προετοιμάσουμε κάποια τραγούδια του Μίκη γιατί θα έρθει να μας ακούσει. Είχαν μόλις κυκλοφορήσει τα τραγούδια του «Μαουτχάουζεν», με τη νεαρότατη τότε Μαρία Φαραντούρη, που είναι σήμερα μαζί μας. Έγιναν οι πρόβες και με πολλή αγωνία και τρακ τα παίξαμε παρουσία του Μίκη Θεοδωράκη.

Ο Μίκης, μετά το τέλος της παράστασης ήρθε σ’ ένα είδος καμαρινιού που ήμασταν όλοι μαζί, με κοίταξε, με αγκάλιασε απ’ τους ώμους και μου είπε: «Βρε παιδί μου, εσύ πολύ ωραία τα έπαιξες στο πιάνο, είσαι καταπληκτικός πιανίστας». Έκανα να κοιμηθώ τρεις μέρες. Γιατί εμείς τότε ονοματίζαμε τους Μύθους μας [….]

Το λάθος που κάνουν αρκετοί μουσικολόγοι και κριτικοί είναι το εξής: Λένε «Ο Μίκης είναι μέγας τραγουδοποιός, που μέχρι το ’60 κι απ’ το ’80 και μετά έγραψε και κάποια συμφωνικά έργα. Κι επειδή είχε αυτή τη διακοπή των είκοσι χρόνων, δεν υπάρχει μια συνθετική συνέχεια, όπως για παράδειγμα στον Στραβίνσκυ ή στον Σοστακόβιτς». Υπονοούν επίσης ότι ο συμφωνικός Μίκης είναι συντηρητικός αφού ποτέ δεν αποδέχτηκε τον μοντερνισμό ή τον μεταμοντερνισμό. Είναι μέγα λάθος στη μουσική να βάζεις πρόσωπα και πράγματα σε προϋπάρχοντα κουτάκια. Οι μεγάλες προσωπικότητες ανοίγουν καινούριες σελίδες και καινούριους δρόμους. Τα βολικά κουτάκια δε χωράνε πρόσωπα όπως ο Μίκης Θεοδωράκης κι έτσι δεν μπορείς να μιλήσεις με σιγουριά ότι εδώ έχουμε τραγούδι, εκεί συμφωνία, από δω όπερα κι από κει μπαλέτο. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι απ’ το «Δυο γιους είχες μανούλα μου» μέχρι την περίφημη «Αντιγόνη» που παίχτηκε στο Κόβεν Γκάρντεν το 1959, ή απ’ το «Άνοιξε λίγο το παράθυρο» -ένα από τα αριστουργηματικότερα τραγούδια της ελληνικής μουσικής- μέχρι την 3η Συμφωνία ή τις όπερές του υπάρχει μια αδιάσπαστη ενότητα. Και μόνο έτσι πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα έργα του…Χωρίς τον Μίκη Θεοδωράκη η ελληνική μουσική θα ήταν άλλη. Και αυτό, νομίζω, καθιστά τον Μίκη μοναδική περίπτωση στην ελληνική τέχνη και στον πολιτισμό μας»

(«Ο συμφωνικός Θεοδωράκης», από την Κασσιανή ως τη Λυσιστράτη, εκδ.Πατάκης 2008. Από την ομιλία του Θ. Μικρούτσικου στο «Παλλάς», 25/9/2007).