Μονότονος θυμός

Στον μεσαίο, και πιο ψηλό, από τους τρεις σκληρούς πέτρινους στύλους, που αποτελούν το σκηνικό, θα δεθεί ο Προμηθέας, στην παράσταση της αισχύλειας τραγωδίας που σκηνοθετεί ο Αρης Μπνιάρης. Υπακούοντας στη διαταγή του Δία, ο Ηφαιστος θα τον οδηγήσει εκεί, όπου αλυσοδεμένος θα τιμωρηθεί για την πράξη του: Εδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους, αμφισβητώντας την εξουσία του Δία, και με την πράξη του αυτή «ανέτρεψε» την τάξη.

Το έργο ανήκει σε μια χαμένη τριλογία, συναποτελούμενη από τον «Προμηθέα πυρφόρο» που προηγείται και τον «Προμηθέα λυόμενο» που, λογικά, έπεται – αν και αυτό αμφισβητείται από σχετικό αρχαίο σχόλιο. Χρονολογείται ως ένα από τα τελευταία του Αισχύλου, που παίχθηκε μετά από το «Επτά επί Θήβας» και κοντά στην «Ορέστεια». Πραγματεύεται, διαχρονικά, την αντίσταση του ανθρώπου απέναντι σε κάθε μορφή επιβολής, βίας και εξουσίας, εμπεριέχοντας συγχρόνως την απελπισία και την ελπίδα.

Στη δεύτερη κάθοδό του στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου («Πέρσες») ο Αρης Μπινιάρης καταπιάνεται με την τέταρτη αρχαία τραγωδία («Βάκχες» & «Ηλέκτρα» σε κλειστούς χώρους), συνεχίζοντας την έρευνά του πάνω στο είδος. Μια έρευνα που επιδιώκει, βασιζόμενη στη ρυθμικότητα του κειμένου να μεταβολίσει, σωματικά και φωνητικά, τον ήχο και τον ρυθμό του ποιητικού λόγου σε θεατρική δράση. Οι ήχοι από ένα βιολοντσέλο – ζωντανά στη σκηνή, δίνουν τον αρχικό τόνο του ρυθμού που στη συνέχεια εξελίσσεται μουσικά και διέπει την παράσταση, καθορίζοντας (και) τα Χορικά. Ακολουθώντας ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, σε ένα έργο που το χαρακτηρίζει η στατικότητα και παρά τις κινήσεις του αλυσοδεμένου Προμηθέα-Στάνκογλου, η παράσταση, χωρίς εξάρσεις και σκαμπανεβάσματα, κινείται μονότονα. Από την αρχή ως το τέλος περιορίστηκε στην ίδια ένταση – την ένταση κυρίως του Προμηθέα.

ΟΙ ΔΥΟ ΠΟΛΟΙ. Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό σύμπαν ο σκηνοθέτης επέλεξε να υπογραμμίσει τους δύο πόλους της τραγωδίας: Ξεκινώντας από την όψη – τα κοστούμια, τα χρώματα, αλλά και το μακιγιάζ, και φτάνοντας ως τον ρυθμό και την εκφορά του λόγου, οι «καλοί» (γήινα χρώματα και ενσυναίσθηση) και οι «κακοί» (κλίμα ταινιών με σούπερ ήρωες, μηχανικές κινήσεις και λίγη αισθητική Μπομπ Ουίλσον) μοιάζουν εξαρχής διαχωρισμένοι. Αυτός όμως ο διαχωρισμός, οδηγεί σε μια μετέωρη ανομοιογένεια.

Ο Γιάννης Στάνκογλου ερμήνευσε με πάθος τον Προμηθέα βασιζόμενος κυρίως στον θυμό του. Για να καταλήξει στη φράση «Το μέλλον δεν ανήκει στη βία. Το μέλλον δεν ανήκει στη δύναμη. Στη λογική ανήκει το μέλλον…». Μεγάλη στιγμή της παράστασης η σκιά του πάνω στα δένδρα, ψηλά στο ύψος του άνω διαζώματος, από τον Αλέκο Αναστασίου (φωτισμοί).

Ενδιαφέρουσα η ερμηνεία του Δαυίδ Μαλτέζε που απέδωσε την απόγνωση του Ηφαιστου. Εξαιρετικός ο Αλέκος Συσσοβίτης με μια ειρωνεία κι ένα περιπαικτικό ύφος, υποστήριξε τον δικό του Ποσειδώνα. Οσο για την Ηρώ Μπέζου στον ρόλο της Ιούς, κατάφερε όχι μόνο να υπηρετήσει μια εξαιρετική ιδέα του σκηνοθέτη αλλά και να την απογειώσει: Πάνω στα ξυλοπόδαρα, υποστήριξε με κάθε μέλος του σώματός της, αυτό το κακοποιημένο από τον Δία πλάσμα που ο ίδιος μετέτρεψε σε αγελάδα.

Η Επίδαυρος έρχεται στην Αθήνα
Εκτός από τον σύγχρονο «Οιδίποδα» που σκηνοθετεί ο Τόμας Οστερμάιερ και κάνει παγκόσμια πρεμιέρα την Παρασκευή στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, όλες οι υπόλοιπες παραστάσεις ήρθαν-έρχονται στην Αττική και φυσικά στην Αθήνα. Μεγάλος ο αριθμός των φετινών επιδαύριων παραγωγών, μια που αυτός ήταν και ο μόνος τρόπος να καλυφθεί το περσινό κενό (λόγω πανδημίας), που ξεκίνησαν το εντός των τειχών ταξίδι τους. Με στόχο να μπορέσει να τις παρακολουθήσει όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό, οι θεατρικές δουλειές που παίχτηκαν στο αρχαίο θέατρο του Πολυκλείτου, κάνουν τον συνήθη γύρο τους.
Η ποικιλία μεγάλη: Γνωστοί πρωταγωνιστές, ενδιαφέροντες σκηνοθέτες, έργα που δεν παίζονται συχνά, ερμηνείες έκπληξη, πρωτότυποι και όχι μόνον θίασοι και συνδυασμοί. Από όλα διαθέτει η θεατρική βεντάλια. «Ιππείς» (φωτογραφία) και «Φοίνισσες» από το Εθνικό Θέατρο, «Ελένη» από το ΚΘΒΕ (που ακυρώθηκε όμως στην Επίδαυρο, λόγω των πυρκαγιών), «Ορέστης», «Ιφιγένεια εν Ταύροις», «Προμηθέας Δεσμώτης» και «Βάκχες» ελεύθερων παραγωγών και συμπαραγωγών – και με ΔΗΠΕΘΕ, «Βάτραχοι» και «Ιχνευτές», επιλογή και παραγωγή του Φεστιβάλ.
Σε ανοιχτές σκηνές, λιγότερο ή περισσότερο κατάλληλες, με μικρές ή μεγαλύτερες δυνατότητες, οι παραστάσεις αυτές θα ξαναστηθούν εκεί όπου το πρόγραμμα ορίζει. Με μια διαφορά: Σχεδιάστηκαν για την Επίδαυρο κι αυτό μοιραία επηρεάζει την υπόλοιπη περιοδεία τους. Κανένας άλλος χώρος δεν διαθέτει τις διαστάσεις και τις προδιαγραφές του αρχαίου αργολικού θεάτρου, κι αυτό είτε το θέλουμε είτε όχι, επηρεάζει συχνά τη θέαση. Το σκηνικό αναγκάζεται να συρρικνωθεί, ο Χορός να αναπροσαρμόσει την κινησιολογική του παρουσία, οι ηθοποιοί να ανταπεξέλθουν στο μέγεθος της σκηνής που καλούνται να παίξουν τους ρόλους τους. Δύσκολη δουλειά για συντελεστές –ξεκινώντας από τον σκηνογράφο και καταλήγοντας, φυσικά, στον σκηνοθέτη.
Λίγα θέατρα στην Αττική διαθέτουν έναν ικανοποιητικό συνδυασμό σκηνής και πλατείας, έναν φυσικό χώρο που να επιτρέψει στην παράσταση να αναδείξει το (όποιο) μεγαλείο της. Ωστόσο η αττική περιοδεία – έχει ήδη προηγηθεί η ανά την Ελλάδα αντίστοιχη – είναι και η μόνη που παρέχει τη δυνατότητα στο κοινό που δεν κατέβηκε Επίδαυρο, να δει τις καλοκαιρινές φεστιβαλικές παραγωγές. Γι’ αυτό και θα έπρεπε οι δήμοι, στην αρμοδιότητα των οποίων βρίσκονται τα συγκεκριμένα θέατρα, να φροντίσουν, τουλάχιστον, τις συνθήκες πίσω από τη σκηνή.