H αρχιτεκτονική των εύφλεκτων υλικών

Δεν θα αναφερθώ σήμερα στη μεγάλη μου απογοήτευση για τις πολυσυζητημένες αδεξιότητες συντονισμού των πυροσβεστικών δυνάμεων και τις μεγάλες καταστροφές από τις πρόσφατες πυρκαγιές. Το ότι σώθηκαν ζωές είναι μια στοιχειώδης υποχρέωση της πολιτείας, ανησυχώ όμως για τη ζωή και το μέλλον όλων αυτών των απλών ανθρώπων που βίωσαν την καταστροφή ενός παρθένου δασικού πλούτου, μιας οικιακής οικονομίας και ενός γεωργικο-κτηνοτροφικού πολιτισμού, πηγή ζωής μικροτουριστικών εγκαταστάσεων, ειδικά στη Βόρεια Εύβοια. Μια χαρισματική περιοχή όπου επί μία δεκαετία περιπλανήθηκα και κατέγραψα μοναδικές αρχετυπικές κατασκευές, καλύβες και μαντριά, σπάνια δείγματα μιας ιδιάζουσας ανώνυμης αρχιτεκτονικής, με αναφορές στους προϊστορικούς χρόνους, που σήμερα θρηνώ την απώλειά τους.

Γράφτηκαν και ειπώθηκαν πολλά, ακούστηκαν υπερδραματοποιημένες δημοσιογραφικές αναφορές, δόθηκαν υποσχέσεις. Ηρθε η στιγμή να αντιμετωπίσουμε με ψυχραιμία και με αυστηρές προτεραιότητες τα προβλήματα που προέκυψαν, σε σχέση με την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία, με στόχο μια ριζική αναθεώρηση, αποφεύγοντας τα ίδια λάθη, που πρέπει να τα επισημάνουμε και να τα αναλύσουμε με σοβαρότητα, ο καθένας από τη δική του σκοπιά και την όποια εξειδίκευσή του.

Είναι γεγονός ότι, παρά τους αυστηρούς κανονισμούς και τις δυνατότητες από τα επιτεύγματα της τεχνολογίας, τα θέματα της πυροπροστασίας στην Ελλάδα αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα στην αρχιτεκτονική των μεγάλων έργων, αλλά με μια ανείπωτη επιπολαιότητα και εμμονές σε παραδοσιακές επιλογές, στα ιδιωτικά έργα και κυρίως στις κατοικίες, όπου δεν λαμβάνονται υπόψη. Εχω μετανιώσει, που ως αρχιτέκτονας, προσηλωμένος άλλοτε στο πνεύμα της περιοχής ή των ιδιοκτητών και άλλοτε αναγκασμένος από τους όρους δόμησης, έχω σχεδιάσει στο παρελθόν σε κατοικίες εύφλεκτες ξύλινες στέγες, ακόμη και σε πευκόφυτες περιοχές, έστω και αν παράλληλα εγκαταστήσαμε σύγχρονα συστήματα πυρόσβεσης. Επέλεξα τους κλασικούς τρόπους κατασκευής με δοκούς από καστανιές από το Αγιο Ορος για τα ζευκτά, ξυλεία πεύκου για τα πετσώματα, θερμομονωτικές πλάκες από εξηλασμένη πολυστερίνη και διπλά ασφαλτόπανα με βάση το πετρέλαιο, όλα εξαιρετικά εύφλεκτα, έστω και κάτω από τα βυζαντινά κεραμίδια και τώρα ανησυχώ. Αναστατώνομαι όταν συνειδητοποιώ ότι όσο οι πυρκαγιές πυκνώνουν, οι αγαπημένες μας ξύλινες στέγες, αυτό το εύφλεκτο αρχιτεκτονικό στοιχείο, αποτελούν τη βασική αιτία πλήρους καταστροφής των κτιρίων, όταν αναφλέγονται εύκολα και τελικά κατακρημνίζονται στο εσωτερικό τους και κατακαίουν τα πάντα.

Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι τα σπίτια μας με τις ξύλινες στέγες είναι εν δυνάμει έτοιμα να καταστραφούν από πυρκαγιά και να αναζητήσουμε επίμονα λύσεις για την εξασφάλιση τρόπων καλύτερης δυνατής πυροπροστασίας και πρόληψης. Ακόμα και για τις γνωστές πλέον εξωτερικές θερμοπροσόψεις, υπάρχει θέμα όπου οι βιομηχανίες αντί να βελτιώσουν την πυραντοχή του υλικού προσπαθούν να μειώσουν τις απαιτήσεις του κανονισμού πυροπροστασίας.

Πρέπει να αλλάξουν τα πράγματα και με τα Δασαρχεία, που δεν σου επιτρέπουν να κόψεις ούτε ένα πεύκο, ακόμη και αν ακουμπά στην στέγη του σπιτιού σου, αντί να επιβάλουν την άμεση απομάκρυνσή τους.

ΤΑ ΛΑΘΗ. Αναλογίζομαι σήμερα, μετά τις τόσες καταστροφές, τις πλημμύρες, τις πυρκαγιές, τους θυελλώδεις ανέμους και τους σεισμούς, πόσα λάθη εξακολουθούμε να κάνουμε στην αρχιτεκτονική των κτιρίων και πόσα πράγματα πρέπει να αλλάξουν ενόψει των επερχόμενων καταστροφών λόγω της κλιματικής αλλαγής. Εκτός από την υποχρεωτική ασφάλιση των κτιρίων, απαιτούνται νέες τεχνικές οδηγίες και σχολαστική υλοποίηση σοβαρών επικαιροποιημένων με κριτήρια πυροπροστασίας, αρχιτεκτονικών, στατικών και ηλεκτρομηχανολογικών μελετών. Αυτή είναι η βασική συμβουλή που θα μπορούσα να δώσω, τόσο για τις νέες όσο και για τις υφιστάμενες οικοδομές. Πρόκειται στην ουσία για ένα θέμα «ατομικής ευθύνης». Αυτό όμως που κυρίως με απασχολεί, είναι ότι οι περισσότερες κατασκευές πραγματοποιούνται από τους ιδιοκτήτες με μικροεργολάβους, που συχνά νομίζουν ότι γνωρίζουν τα πάντα καλύτερα. Και έτσι γίνονται λάθη, καταστροφικά και επικίνδυνα, που επιβεβαιώνονται και εκ του αποτελέσματος, όταν στις μεγάλες καταστροφές κάποια κτίρια αντέχουν και κάποια καταστρέφονται.

Αλλά και στα μεγάλα κτίρια διεθνώς υπάρχουν σοβαρά λάθη. Το 2017 στο Λονδίνο, στον γνωστό 24ώροφο grenfell tower, 72 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, όταν η φωτιά, από ένα διαμέρισμα εξαπλώθηκε αστραπιαία σε όλους τους ορόφους και από τα εύφλεκτα εξωτερικά πάνελ επένδυσης του κτιρίου, που ήταν από το γνωστό υλικό τύπου «Alucobond»(σάντουιτς φύλλων αλουμινίου με πολυαιθυλένιο στο εσωτερικό), υλικό που χρησιμοποιείται κατά κόρον ακόμη και σε ιδιωτικά νοσοκομεία της Αθήνας. Σήμερα σε όλα τα κτίρια στο Λονδίνο γίνεται εξονυχιστικός έλεγχος για το κατά πόσον είναι πυράντοχα τα υλικά των όψεων των κτιρίων και υποχρεώνουν τους ιδιοκτήτες να τα αντικαταστήσουν, έναντι σχετικών πιστοποιητικών.

Μήπως ήρθε η ώρα να αναζητηθούν και στην Ελλάδα πιστοποιητικά πυραντοχής των κτιρίων, μετά τις απαιτούμενες από τους κανονισμούς βελτιώσεις και να σταματήσει να επιβαρύνονται οι φορολογούμενοι έπειτα από κάθε πυρκαγιά, με τις αποζημιώσεις κατοικιών με εύφλεκτα υλικά; Και ας μην ξεχνάμε ότι το κόστος της όποιας πυροπροστασίας είναι σαφώς μικρότερο από το κόστος της ολικής απρόσμενης καταστροφής.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com  με σχετική θεματολογία.