«Κομμένος» στα δύο

Εξι ημέρες μετά τη δολοφονία της Κλυταιμνήστρας και του Αίγισθου συναντάμε τον Ορέστη και την Ηλέκτρα στο Αργος, εκεί όπου και τοποθετείται ο «Ορέστης» του Ευριπίδη: Με το αίμα ακόμα νωπό από τη μητροκτονία, τα δύο αδέλφια βρίσκονται στην αρχή ενός νέου κύκλου βίας, κουβαλώντας το μίασμα του φόνου. Είναι πλέον ανεπιθύμητοι στον τόπο τους και ο θάνατός τους έχει αποφασισθεί. Γι’ αυτό και αναζητούν απεγνωσμένα τη σωτηρία τους. Οταν συνειδητοποιούν ότι κανείς δεν τους στηρίζει αποφασίζουν να σκοτώσουν την ωραία Ελένη και την κόρη της Ερμιόνη, κι έτσι να τιμωρήσουν τον Μενέλαο που δεν τους παρέχει χείρα βοηθείας.

Μοιρασμένοι ανάμεσα στις ενοχές και την εκδίκηση, ανάμεσα στη συντριβή και το μίσος, οι δυο τους επιχειρούν να ξαναβρούν, επί ματαίω, μια νέα ισορροπία. Με την Ηλέκτρα να προσπαθεί να προσφέρει τη στήριξή της σε έναν Ορέστη που καταρρέει, η ευριπίδεια τραγωδία μοιάζει να πλησιάζει περισσότερο τα ανθρώπινα. Κι ας δίνει την τελική λύση ο θεός Απόλλωνας με την παρέμβασή του.

Με τις συνθήκες να ξεπερνούν τους ήρωες της τραγωδίας που προσπαθούν να αντέξουν το βάρος της πράξης τους, ο Ευριπίδης καταθέτει με τον «Ορέστη» (το έργο γράφτηκε το 408 π.Χ.) και ένα σχόλιο πάνω στη λειτουργία της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Ετσι όπως είναι, μοιρασμένοι στα δύο, ο Ορέστης και η Ηλέκτρα, έτσι και η παράσταση του Γιάννη Κακλέα, μοιάζει να είναι «κομμένη» σε δύο κομμάτια. Ξεκινώντας από το ίδιο το σκηνικό, χωρισμένο σε δύο «τόπους» και φτάνοντας ως τον Χορό, που εκπέμπει διπλό σήμα, αυτός ο «Ορέστης» στοχεύει και εξυπηρετεί μια αμφίσημη αισθητική. Με απώτερο, ωστόσο, στόχο, τη συνομιλία αυτών των δύο αισθητικών, αυτών των δύο, αντίθετων, κόσμων. Μόνον που αυτή δεν επιτυγχάνεται: Το χάσμα δεν καλύπτεται, η επικοινωνία δεν ολοκληρώνεται, το παζλ δεν συμπληρώνεται.

Αντιφατικό δίπολο. Αυτό το αντιφατικό δίπολο εξαπλώνεται και στις ερμηνείες, διαχωρίζοντας το πρωταγωνιστικό ζευγάρι του Ορέστη και της Ηλέκτρας από τον υπόλοιπο θίασο. Ο Ορέστης του Αρη Σερβετάλη, με πολλαπλάσια, ενίοτε, κινησιολογική προσέγγιση του ρόλου του, καταθέτει, ωστόσο, τον ψυχικά διαλυμένο μητροκτόνο. Βυθισμένος στις λάσπες, μη μπορώντας σχεδόν να ξεκολλήσει από τον βούρκο, πάλλεται και μεταδίδει την αγωνία του. Στο πλάι του η Ηλέκτρα της Μαίρης Μηνά, σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα προσέγγιση της αδελφής του: Εδώ η ηθοποιός που καταθέτει τη δική της «διπλή» εκδοχή, εκπέμπει σαφές μήνυμα. Είναι η προστατευτική και συναισθηματικά φορτισμένη αδελφή του μητροκτόνου και συγχρόνως η δυναμική, αποφασισμένη να τον σώσει, γυναίκα. Συγκροτημένη και ακριβής, η Μαίρη Μηνά, ενσωματώνει την προσωπικότητα της Ηλέκτρας σε μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία – που προμηνύει μια λαμπρή εξέλιξη και πορεία. Η υπόλοιπη διανομή δεν συνέβαλε στην εξισορρόπηση της παράστασης: Ο Πάνος Βλάχος δεν διέθετε τις διακυμάνσεις του Μενέλαου ενώ η Νικολέτα Κοτσαηλίδου σχεδόν αποκόπηκε – οπτικά και υποκριτικά – από το σύνολο. Ο πάντα έμπειρος Γιώργος Ψυχογιός υπηρέτησε με συνέπεια τον ρόλο του.

Τελευταίο αλλά ίσως και το πιο σημαντικό, η μετάφραση του «Ορέστη»: Ο Γιάννης Κακλέας επέλεξε το κείμενο του Γιώργου Χειμωνά, σύγχρονο, καίριο, μια καθαρή και ατόφια απόλαυση για τον θεατή.

Ο υποψήφιος…
Είναι πράγματι εντυπωσιακό ότι εμφανίστηκαν τόσο πολλοί ενδιαφερόμενοι για τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή στο Εθνικό Θέατρο – ξεπερνούν τους 25. Βέβαια, είναι γεγονός ότι οι ευρύτατες προδιαγραφές που έθεσε το υπουργείο Πολιτισμού και το επιτρέπουν και το δικαιολογούν. Συγκεκριμένα ο υποψήφιος περιγράφεται ως εξής:
«Πρόσωπο αναγνωρισµένου κύρους, το οποίο να έχει διακεκριµένη παρουσία στον χώρο του θεάτρου ή να έχει διακεκριµένη επαγγελµατική ενασχόληση στον χώρο του θεάτρου µε µια από τις ιδιότητες του ηθοποιού, σκηνοθέτη, θεατρικού συγγραφέα, µεταφραστή έργων, θεατρολόγου, κριτικού θεάτρου, σκηνογράφου ή να διαθέτει τουλάχιστον πενταετή επαγγελµατική εµπειρία στην οργάνωση και διεύθυνση θεατρικών παραγωγών ή να διαθέτει εµπειρία στην οργάνωση και λειτουργία δραµατικής σχολής ή στη διδασκαλία της υποκριτικής τέχνης. Και φυσικά να οµιλεί την ελληνική γλώσσα. Θα προσμετρηθούν, χωρίς όμως δεσμευτικό χαρακτήρα, πρόσθετα προσόντα ακαδηµαϊκών τίτλων (πτυχία, µεταπτυχιακά ή διδακτορικά διπλώµατα) καθώς και η γνώση ξένων γλωσσών».
Δεν ξέρω όμως πόση σοβαρότητα κρύβεται πίσω από όλες αυτές τις υποψηφιότητες κι αν αυτό αντανακλά το κύρος της ίδιας της πρώτης σκηνής της χώρας. Γιατί όσο δημοκρατικό κι αν ακούγεται, άλλο τόσο επιπόλαιο είναι: Η ευκολία με την οποία ο καθένας αισθάνεται πως μπορεί να διοικήσει το Εθνικό ενδέχεται να αποβεί επικίνδυνη. Γιατί εύκολη δουλειά δεν είναι. Εκτός κι αν οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν μετά την παραίτηση του Δημήτρη Λιγνάδη οδήγησαν τους υποψηφίους σε λανθασμένα συμπεράσματα.
Στον παρόντα, λοιπόν, χρόνο ο ρόλος της Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης και Επιλογής (με πρόεδρο τον καθηγητή Νίκο Αλιβιζάτο και μέλη τις Μαριάννα Κάλμπαρη, Ξένια Καλογεροπούλου, Εύα Μανιδάκη, Ρένη Πιττακή), η οποία μελετά τους φακέλους που έχουν κατατεθεί, καθίσταται εξαιρετικά σημαντικός. Από τη μια να ξεχωρίσει την ήρα από το στάρι και από την άλλη να μην παγιδευτεί στα φαντάσματα του πρόσφατου παρελθόντος και οδηγηθεί σε μια «ασφαλή» και μόνο επιλογή. Την ίδια στιγμή, όμως, η λίστα των υποψηφίων είναι αυτή που έχει ήδη προδικάσει το αποτέλεσμα: Εις εξ αυτών θα είναι ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής.
Ο χρόνος έχει πλέον αρχίσει να μετρά αντίστροφα, μια και ο Σεπτέμβριος είναι προ των πυλών: Τα μέλη της Επιτροπής βρίσκονται ένα βήμα πριν να ξεκινήσουν τις προσωπικές συνεντεύξεις. Κι αν κύριο μέλημά τους είναι να εξασφαλίσουν το αδιάβλητο της διαδικασίας, άλλο τόσο οφείλουν να προχωρήσουν στην πλέον αξιόπιστη επιλογή. Για το καλό του Εθνικού, αλλά και του θεάτρου…