Μάτια ερμητικά κλειστά στον κίνδυνο που ερχόταν

Στην ατζέντα των κρατών διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες κορυφαία θέση έχει η ασφάλεια και ειδικότερα η αντιμετώπιση του φαινομένου της τρομοκρατίας. Από την άποψη της ασφάλειας λοιπόν τόσο για τη διεθνή κοινότητα, αλλά και στενά για τα αμερικανικά συμφέροντα, ο τρόπος απομάκρυνσης των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν δημιουργεί ερωτήματα. Μπορεί μια τέτοια κίνηση, ακριβώς έτσι όπως πραγματοποιείται – να συνάδει με στρατηγικούς στόχους του πολέμου κατά της τρομοκρατίας;

Τα επιχειρήματα που παρουσιάστηκαν στο διάγγελμα του προέδρου των ΗΠΑ εγείρουν σοβαρές ενστάσεις, λαμβάνοντας υπόψη βασικές αρχές αντιμετώπισης απειλών ασφάλειας. Ναι, όντως έχουν εμφανιστεί διεθνώς νέες εστίες τρομοκρατικής δράσης, με οργανώσεις εδώ και καιρό που έχουν πάρει τη θέση της Al Qaeda στο προσκήνιο και διεκδικούν ηγετικό ρόλο στο ισλαμιστικό τρομοκρατικό δίκτυο. To τοπίο της τρομοκρατίας έχει αλλάξει αρκετά από την 11η Σεπτεμβρίου. Τα παραπάνω όμως δεν αναιρούν τη δυναμική των Ταλιμπάν να δημιουργήσουν ένα επικίνδυνο για το μέλλον καταφύγιο και φυτώριο ισλαμιστών τρομοκρατών στο Αφγανιστάν με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη δυνατότητα ανάπτυξης θυλάκων με δυνατότητα οργάνωσης επιθέσεων στο εξωτερικό. Αν αυτή η παράμετρος δεν γίνεται κατανοητή, τότε καλούμαστε να απαντήσουμε στο εύλογο ερώτημα: Γιατί υπήρχε τόση παγκόσμια αντίδραση για το Daesh και τη δημιουργία ισλαμικού κράτους με εδαφική κυριαρχία; Θεωρήσαμε νίκη στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας την εδαφική ήττα του Daesh (και πάλι με επιφυλάξεις που αφορούσαν τη δυνατότητα επιθέσεων στη Δύση από «μοναχικούς λύκους» εμπνεόμενους από την ισλαμιστική ρητορική), αλλά τώρα καλούμαστε να δεχτούμε αν όχι ως επιτυχία, αλλά πάντως ως αδιάφορη εξέλιξη για την ασφάλεια το ότι ισλαμιστές που έχουν συνδεθεί με διάφορες πτυχές του τρομοκρατικού φαινομένου θα έχουν επίσημη έδρα – εδαφική κυριαρχία και μάλιστα πρόσβαση και σε πολεμικό εξοπλισμό/υποδομή που είχε κληροδοτήσει η αμερικανική αρωγή στις αφγανικές Αρχές;

Το να μιλάμε για τους Ταλιμπάν, ως ένα εσωτερικό πρόβλημα του Αφγανιστάν ή μιας περιοχής που κείται μακριά, άρα δεν αφορά τη διεθνή κοινότητα και τις ΗΠΑ ειδικότερα ως απειλή ασφάλειας, δεν στέκει στη βάσανο της λογικής, ούτε σε βασικές αρχές του γνωστικού αντικειμένου της ασφάλειας. Δεν υπάρχουν γεωγραφικές αποστάσεις ως απόλυτο εμπόδιο για την προετοιμασία τρομοκρατικών ενεργειών και οφείλουμε να κοιτάζουμε μακροπρόθεσμα την πιθανότητα τρομοκρατικής απειλής (η πολύχρονη προετοιμασία της 11ης Σεπτεμβρίου και μάλιστα και στην Ευρώπη θα έπρεπε να λειτουργεί ως παράδειγμα). Η ισλαμιστική τρομοκρατία έχει αποδείξει τη διεθνή της δυναμική και καμία χώρα δεν μπορεί να υποστηρίζει ότι είναι ασφαλής, «στεγανοποιημένη», επειδή απλά είναι μακριά από μια εστία ριζοσπαστικοποίησης και υπόθαλψης της τρομοκρατίας. Πέραν τούτου μιλάμε για μια περιοχή με δεδομένη ιστορία και σημασία αναφορικά με τον πόλεμο κατά της διεθνούς τρομοκρατίας που παρά κάποιες σημαντικές μάχες που κερδήθηκαν, δεν έχει ουσιαστικά ακόμη τελειώσει. Σε αυτά τα πλαίσια δεν μπορούμε καθόλου να αποκλείσουμε τη διεθνοποίηση της ισλαμιστικής δράσης και του νέου επιχειρησιακού ή άλλου ρόλου που θα μπορούν να διεκδικήσουν οι Ταλιμπάν στο ισλαμιστικό τρομοκρατικό δίκτυο.

Πέραν των ανωτέρω, ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» κατεξοχήν (πρέπει να) σημαίνει πρόληψη των συνθηκών που ευνοούν ή δημιουργούν τρομοκρατία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση υποθηκεύεται η ασφάλεια και δημιουργούνται όροι για ριζοσπαστικοποίηση στη βία, για νέα τρομοκρατική και εξτρεμιστική δράση. Αυτή τη στιγμή το δεδομένο είναι ότι οι Ταλιμπάν ύστερα από 20 χρόνια επιστρέφουν ουσιαστικά ως «νικητές» στο Αφγανιστάν. Το μήνυμα αυτό από την επικοινωνιακή του πλευρά είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη συσπείρωση φανατικών και τη ριζοσπαστικοποίηση νεαρών μελλοντικών «μαχητών», ανεξαρτήτως ισλαμιστικής τρομοκρατικής οργάνωσης. Επιπλέον μπροστά μας έχουμε μια κοινωνία όπου θα επικρατούν εντάσεις, συγκρούσεις, καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γυναίκες στο περιθώριο και ουσιαστικά σε διωγμό, όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που εμπειρία και επιστημονική βιβλιογραφία μάς δείχνουν ότι δεν συνεισφέρουν σε περιβάλλον ασφάλειας, αλλά δημιουργούν συνθήκες αναταραχής και εύφορο έδαφος για βία κάθε τύπου.

Είναι δεδομένο ότι τη Δύση απασχολεί η δημιουργία προσφυγικών ροών. Το θέμα έχει πρωτίστως ανθρωπιστική διάσταση, αλλά αφορά και τον τομέα της ασφάλειας. Πόσο εύκολος και δυνατός – δεδομένης της κατάστασης και του χάους που επικρατεί – θα είναι ο εντοπισμός τρομοκρατών με σχέδιο να δράσουν στη Δύση, ανάμεσα στους όντως πρόσφυγες που φεύγουν για να γλιτώσουν από τους Ταλιμπάν; Πόσο σε θέση είμαστε να προστατέψουμε την ασφάλεια των κοινωνιών μας, χωρίς να αδικήσουμε και να αφήσουμε στη μοίρα ανθρώπους που αξιώνουν και εκείνοι ασφάλεια, να τους επιτραπεί να ζήσουν με ελευθερία και αξιοπρέπεια; Παρεμπιπτόντως, ούτε οι ΗΠΑ έχουν αποδείξει πλήρη θωράκιση του συστήματος ασφάλειάς τους, ενώ χώρες της ΕΕ έχουν πέσει θύμα αρκετές φορές δυσλειτουργιών που έχουν να κάνουν με τη συνεννόηση και συνεργασία των διάφορων εθνικών Αρχών ασφαλείας και την αξιοποίηση πληροφοριών σε επίπεδο intelligence. Επιπλέον, σε περίπτωση που έχουμε νέο κύμα ισλαμιστικής τρομοκρατίας στη Δύση, δεν πρέπει να ξεχνάμε τον αντίκτυπό του στην ακροδεξιά, εγχώρια τρομοκρατία, με την οποία υπάρχει συμβιωτική σχέση τόσο στη ρητορική όσο και στις επιθέσεις. Πολύ απλά λοιπόν αυτά που βλέπουμε μπροστά μας σε πρακτικό επίπεδο θα κάνουν δυσκολότερη τη δουλειά αντιτρομοκρατικών υπηρεσιών προσθέτοντας άλλη μια πρόκληση.

Κλείνοντας, μια πιο ανθρώπινη διάσταση: Μέσω του ρόλου μου ως Μentor στο πρόγραμμα Global Youth Development Initiative γνώρισα το Αφγανιστάν των κοριτσιών που προσπαθούν να μορφωθούν, να ανοίξουν τα φτερά τους, να χαρούν και να δημιουργήσουν μια κοινωνία ανάπτυξης και όχι φόβου. Γνώρισα γενικότερα μέσα από προγράμματα και πρωτοβουλίες νέων της χώρας μια γενιά ανεξαρτήτως φύλου που θέλει ένα άλλο Αφγανιστάν. Ενα Αφγανιστάν που θα έδειχνε ότι είναι δυνατόν να γιατρευτούν πληγές δεκαετιών, να υπάρξει συμφιλίωση και πρόοδος. Ονειρεύονταν να μείνουν στη χώρα τους και να δημιουργήσουν έναν τόπο που να τους χωράει όλους, που να σέβεται την παράδοση και να την αξιοποιεί για το καλό όλων. Αυτοί οι νέοι άνθρωποι, αφήνονται βορά στους Ταλιμπάν και στα εγκλήματά τους. Υποταγή, θάνατος ή φυγή μοιάζουν να είναι οι μόνες λύσεις που τους έμειναν και δεν τους αξίζουν.

Η Δύση δεν μπορεί να είναι περήφανη για αυτήν την κατάσταση και σίγουρα πάντως δεν πρέπει να αισθάνεται ότι είναι ασφαλής, ούτε βραχυπρόθεσμα, ούτε μακροπρόθεσμα. Η πολιτική κατά της τρομοκρατίας – ενός περίπλοκου φαινομένου – απαιτεί προσεκτικούς χειρισμούς. Δυστυχώς είναι πιθανόν, αργά ή γρήγορα, να συζητάμε έπειτα από ένα νέο κύμα επιθέσεων ισλαμιστών τρομοκρατών, πώς πρέπει να καταπολεμήσουμε πάλι το φαινόμενο της τρομοκρατίας, ενώ είχαμε κλείσει ερμητικά τα μάτια όταν επιτρέψαμε να δημιουργηθεί εύφορο έδαφος για την εξέλιξή του.

Η δρ Μαρία Χρ. Αλβανού είναι εγκληματολόγος, ειδική σε θέματα βίαιου εξτρεμισμού PVE&CVE /ΣΕΠ Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου