2005: Καλοκαίρι στην Καμπούλ

Το 2005 η συμμαχική επιχείρηση στο Αφγανιστάν ήταν πρόσφατη, μα όχι τόσο ώστε να μην ανησυχούν ήδη πολύ οι επιτελείς της. Η μακρά ιστορία συντριβής αυτοκρατοριών στα απόρθητα βουνά της χώρας, με τελευταίο, τότε, θύμα της, τον Κόκκινο Στρατό, ήταν γνωστή. Εκείνη την περίοδο αρχηγός των νατοϊκών δυνάμεων και διοικητής των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη ήταν ο στρατηγός Τζέιμς Τζόουνς, επικεφαλής μεγάλης αποστολής με τη συμμετοχή δύο ακόμα αρχηγών: του τότε αρχηγού ΓΕΕΘΑ, ναυάρχου Χηνοφώτη, ο οποίος έχαιρε μέγιστης εκτίμησης στο ΝΑΤΟ, και του ομολόγου του από τη Λιθουανία που μόλις είχε γίνει μέλος της Συμμαχίας, στρατηγού Τάκτους.

Το τεράστιο αμερικανικό μεταγωγικό προσγειώθηκε υπό δύσκολες συνθήκες στο αεροδρόμιο της Καμπούλ. Η πομπή που θα μας μετέφερε στο στρατηγείο ξεκίνησε αμέσως. Με κράνη και βαριές εξαρτύσεις μπήκαμε στα δεκάδες οχήματα μεταφοράς προσωπικού που διέσχισαν το κέντρο της πόλης από τον μοναδικό μεγάλο ασφάλτινο δρόμο της με τρομερή ταχύτητα. Οι πομπές αυτές δεν σταματούν: ο φόβος για βομβιστές αυτοκτονίας ήταν κυρίαρχος σε μια πόλη στην οποία το μόνο που ήλεγχαν οι συμμαχικές δυνάμεις ήταν αυτός ο δρόμος. Δεξιά και αριστερά, το χάος. Το προηγούμενο βράδυ, όσο ταξιδεύαμε, ρουκέτα είχε πλήξει τα καταλύματα όπου θα μέναμε.

Ο «κόκκινος» λοχαγός
Στο τέλος της ημέρας, ο τούρκος διοικητής του στρατοπέδου μάς κάλεσε σε δείπνο. Ο Τζόουνς ήθελε να καταλάβει τις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετώπιζαν οι σύμμαχοι, τις οποίες ο τούρκος διοικητής παρουσίαζε αναλυτικά στους τρεις αρχηγούς. Ο Τάκτους δεν μιλούσε. Ή, μάλλον, όποτε επιχειρούσε να μιλήσει, δεν έβρισκε ανταπόκριση: ίσως έφταιγε ότι η χώρα του είχε μόλις μπει στη Συμμαχία, ίσως ήταν τα δυσνόητα αγγλικά του, ίσως ότι ήδη είχε πιει λίγο παραπάνω, πάντως η συζήτηση κυλούσε ουσιαστικά μεταξύ Τζόουνς, Χηνοφώτη και τούρκου διοικητή. Ο έλληνας αρχηγός τού έδινε όσο ήταν δυνατόν τον λόγο, στα πλαίσια μιας αβρότητας. Σύντομα, η απαισιοδοξία για το μέλλον της επιχείρησης είχε σκεπάσει το τραπέζι.

Οσο διαρκούσε η συζήτηση και ο Τάκτους έμενε πρακτικά αμέτοχος, το ποτό της σιωπής είχε κάνει τη δουλειά του. Και όταν τελικά ξέσπασε, έγινε με τρόπο τόσο παράξενο, που οι σωματοφύλακες του Τζόουνς σχεδόν κινήθηκαν προς αυτόν. Ομως, για την επόμενη ώρα, είχαμε καρφωθεί σε αυτά που έλεγε προσπαθώντας να τα κατανοήσουμε, με πρώτο τον αμερικανό αρχηγό που κρεμόταν πια από το στόμα του, από τη στιγμή που είπε ότι όλα όσα συζητούνταν ήταν χωρίς αξία: «Ηρθα εδώ λοχαγός του Κόκκινου Στρατού. Και έφυγα συνταγματάρχης. Να σας πω εγώ τι θα γίνει στα βουνά των Ταλιμπάν» ήταν η φράση – κλειδί. Ο Τάκτους ήξερε τα βουνά και τις σπηλιές τους όπου κρύβονταν οι Ταλιμπάν σαν την παλάμη του χεριού του. Και με τα φτωχά αγγλικά του μιλούσε για τις εμπειρίες του Κόκκινου Στρατού και εξηγούσε γιατί και αυτή η επιχείρηση της Δύσης δεν είχε καμία ελπίδα. Οταν τελείωσε το δείπνο, τα νέφη της απαισιοδοξίας είχαν γίνει πια ταφόπλακα. Ηταν μόλις 2005.

Ασπίδα από καραμέλες
Το επόμενο πρωί, φύγαμε με τη συνοδεία μας για το κέντρο της πόλης. Με είχαν «αναθέσει» στους Γάλλους (ναι, υπήρχαν). Πάλι πλήρης εξάρτυση, τρομερή ζέστη, τα πολυβόλα έξω απ’ τα παράθυρα και ο διοικητής τους λοχαγός από τη Λεγεώνα των Ξένων. Μιλούσαμε γαλλικά. Ισως γι’ αυτό με «ανέθεσαν» σε εκείνους. Του είπα ότι ήθελα να φύγουμε από το πρόγραμμα και να επισκεφθούμε χωριά γύρω από την Καμπούλ. Εκεί μόνο Γάλλοι μπορούσαν να φτάσουν. Για τους Αμερικανούς ήταν αυτοκτονία. Αρνήθηκε λόγω εντολών, μέχρι που του είπα: «Δεν περίμενα να φοβάσαι τους Αμερικανούς». Επιασε: έδωσε εντολή στον οδηγό του πρώτου από τα πέντε οχήματα να στρίψει πριν φτάσουμε στο αεροδρόμιο. Λίγο αργότερα, αντίκριζα το πιο απόκοσμο θέαμα: ένα υψίπεδο γεμάτο με κοντάρια πάνω στα οποία κρέμονταν όρθια παραλληλόγραμμα πανιά που τα χτυπούσε ο αέρας. Ηταν το νεκροταφείο. Πράσινο, κόκκινο, πορτοκαλί κυριαρχούσαν στη μαύρη γη με τους αυτοσχέδιους τάφους.

Σε λίγο, μπήκαμε στο χωριό. Οι οδηγίες ήταν απόλυτες: δεν θα μιλήσεις σε κανέναν αν δεν σου μιλήσει και, κυρίως, δεν θα κοιτάξεις γυναίκα. Το βλέμμα πάντα κάτω, όσο κι αν ανοίξουν χαραμάδες στις σιδερένιες πόρτες και οι γυναίκες μάς κοιτούν μέσα από τους ψηλούς πήλινους τοίχους. Μπήκαμε στο χωριό με τους Γάλλους σε κυκλική παράταξη και τον διοικητή τους και εμένα στο κέντρο. Πριν μπούμε, πήρε μαζί του μια σακούλα με καραμέλες. «Να πώς τους κερδίζει», σκέφτηκα. Δεν ήταν αυτό: σε όλη μας την πορεία μέσα στο χωριό, μια απόρθητη ανθρώπινη ασπίδα από δεκάδες μικρά παιδιά μάς είχε περικυκλώσει για τις καραμέλες. Σταματήσαμε μόνο σε ένα σημείο: μπροστά σε ένα μικρό μαγαζάκι με μπαχαρικά. Και πάλι τα χρώματα, σαν πίνακας φλαμανδού δασκάλου. Σε λίγο, φωνές από τον ασύρματο: ο επικεφαλής της αυτοκινητοπομπής μάς έψαχνε σαν τρελός. Ο Γάλλος έκανε ότι δεν άκουγε. Οταν επιστρέψαμε, παρά τις εξηγήσεις μου, τα άκουσε από τον αμερικανό επικεφαλής. Αλλά δεν τον ένοιαξε. Οι δικοί του διοικητές είχαν χαρεί: ήταν ο μόνος που μπορούσε να το κάνει.

Τα βουνά των Ταλιμπάν
Το επόμενο πρωί, προσγειωθήκαμε στην Κανταχάρ. Οταν άνοιξε το κύτος του αεροσκάφους, πυκνά νέφη καυτής σκόνης σκέπασαν τα πάντα. Ηταν κόλαση. Μόλις καθάρισαν τα μάτια μας, είδαμε, λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, τα βουνά των Ταλιμπάν. Μια μοναδική λεπτή σχισμή στο κέντρο ήταν το μόνο άνοιγμα ενός άλλου κόσμου που προκαλούσε δέος και τρόμο. Σε όλους.