Η τεχνολογία, οι «μηχανές» και οι παγίδες που κρύβουν

Διαβάζουμε ότι το 60% των ευρωπαίων πολιτών ηλικίας 25-34 και το 56% αυτών ηλικίας 34-44 προτιμούν την αντικατάσταση μέρους των βουλευτικών εδρών από «αλγορίθμους». Χωρίς, ομολογώ, να είμαι βέβαιος τι ακριβώς αυτό σημαίνει, τα ευρήματα αυτά επιδέχονται μια διττή ερμηνεία. Πρώτον, αναδεικνύουν ένα ισχυρό ρεύμα απονομιμοποίησης του πολιτικού συστήματος στην κοινωνία. Ταυτόχρονα, διαφαίνεται μια ισχυρή τάση στο κοινωνικό φαντασιακό, κυρίως ανάμεσα στις νεότερες γενιές, για «αναβάθμιση» της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) από ένα «εργαλείο» υποβοήθησης του ανθρώπου στις διάφορες παραγωγικές και κοινωνικές λειτουργίες σε ένα θεσμικά κατοχυρωμένο «όργανο» πολιτικών αποφάσεων. Με άλλα λόγια, η δυσφορία για το πολιτικό σύστημα να δώσει λύσεις και να παρέχει την απαιτούμενη αίσθηση ασφάλειας για το μέλλον επενδύεται σε μια νέου τύπου «ελπίδα»: τις «μηχανές». Προφανώς, αυτό δεν μπορεί παρά να υποδηλώνει μια διάχυτη, ασύνειδη θα έλεγα, «αποδοχή» ότι οι μηχανές αυτές μπορούν να αφουγκραστούν τα προβλήματα, να παραγάγουν λύσεις ορθολογικές, λύσεις πάνω κι έξω από τις δυσλειτουργίες του πολιτικού «κατεστημένου» και βέβαια λύσεις δημοκρατικές. Δύσκολα θα σκεφτόταν κάποιος να αποδεχθεί, συνειδητά, λύσεις μη δημοκρατικές, τουλάχιστον στην ΕΕ. Και στη ρίζα μιας τέτοιας αποδοχής, μάλλον, είναι η εξοικείωση που έχουν οι νεότεροι με τους αλγορίθμους. Τους θεωρούν κάτι δικό τους. Ομως, τους αλγορίθμους τους αναπτύσσουν «θνητοί», με συγκεκριμένους στόχους, οικονομικά συμφέροντα και πολιτικές πεποιθήσεις, που δεν συνάδουν, κατ’ ανάγκη, με τις αρχές της δημοκρατίας.

Για παράδειγμα, η τεχνολογία των cookies αντιστοιχεί σε έναν μόνιμο «πληροφοριοδότη», που καταγράφει κάθε ενέργειά μας στο Διαδίκτυο. Ποιες ιστοσελίδες επισκεφθήκαμε, τι πληροφορίες αντλήσαμε, τι videos είδαμε, τι αγοράσαμε, κ.λπ. Οι πληροφορίες αυτές χρησιμοποιούνται ώστε να κατασκευάζεται το προφίλ του καθενός από εμάς, με στόχο τις στοχευμένες διαφημίσεις. Διαφημίσεις προϊόντων αλλά και πολιτικές διαφημίσεις. Δυνητικά, η στοχευμένη διαφήμιση έχει πολύ μεγαλύτερη, απ’ ό,τι η απλή διαφήμιση, επιρροή στην ψυχολογία μας ώστε να μας κατευθύνει και να μας χειραγωγεί. Επίσης, οι στοχευμένες διαφημίσεις ενέχουν και στοιχεία ρατσισμού. Δεν διαφημίζω, για παράδειγμα, θέσεις εργασίας σε γυναίκες, σε μετανάστες, σε μαύρους κ.λπ. Πέρα από τη διαφήμιση, η πληροφορία είναι πάντα εκεί. Μόνιμα. Να υπενθυμίσω ότι το 2005 η κυβέρνηση Τζορτζ Μπους ζήτησε από τις εταιρείες Google, Yahoo!, Microsoft να κοινοποιήσουν τα στοιχεία των αναζητήσεων που έγιναν σε μία συγκεκριμένη εβδομάδα. H Yahoo! ανταποκρίθηκε. Η Google όχι, για τη Microsoft δεν είναι γνωστό. Θα ψήφιζε κανείς ποτέ ένα κόμμα που θα τον παρακολουθούσε με αυτόν τον τρόπο; Θα ένιωθε ελεύθερος και ότι απολαμβάνει στοιχειωδών δημοκρατικών δικαιωμάτων;

Η τεχνολογία δεν μπορεί να εκπροσωπήσει κανέναν πολιτικά, αλλά ακόμα και για την απλή χρήση της απαιτείται ένα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο που να προφυλάσσει και να σέβεται την ιδιωτικότητά μας. Ταυτόχρονα, όσο το οικονομικό μοντέλο λειτουργίας των «αλγορίθμων» θα βασίζεται στη διαφήμιση, πάντα οι εταιρείες θα έχουν το κίνητρο να «ανακαλύπτουν» τρόπους για να παρακάμπτουν το εκάστοτε ρυθμιστικό πλαίσιο.

Ο Σέργιος Θεοδωρίδης είναι ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ, αντιπρόεδρος στο ΔΙΚΤΥΟ για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη, Distinguished Professor Aalborg University