Η κληρονομιά της πανδημίας και οι προκλήσεις του μέλλοντος

Το 2020 το δημόσιο χρέος της χώρας ανήλθε στο 213,1% του ΑΕΠ. Πάνω από το 85% αυτού του χρέους είναι εξωτερικό και συνεπώς η εξυπηρέτησή του, παρά τους προνομιακούς όρους δανεισμού στο πλαίσιο των μνημονίων, απαιτεί μεσο-μακροπρόθεσμα τη δέσμευση σημαντικών πόρων που θα κατευθυνθούν στην αλλοδαπή. Το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που αποτελεί τον καθρέφτη της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, ανήλθε στο 7,4% του ΑΕΠ, αναδεικνύοντας πόσο ευάλωτη είναι αυτή σε εξωγενείς διαταραχές. Τέλος, το πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο, για το οποίο η χώρα μας έχει δεσμευτεί τα επόμενα -αρκετά – χρόνια να είναι πλεονασματικό και γύρω στο 2% του ΑΕΠ, ήταν ελλειμματικό και περίπου στο 7%.

Οι εξελίξεις αυτές, παρότι αποδίδονται κατά κύριο λόγο, και ορθά, στη λόγω της πανδημίας συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 8,25% το 2020, δεν παύουν να περιγράφουν μια ιδιαίτερα προβληματική κατάσταση, που σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η εκτιμώμενη ανάκαμψη της οικονομίας τα επόμενα έτη δεν αναμένεται να οδηγήσει πριν από το 2025 το δημόσιο χρέος στα προ της πανδημίας ήδη υψηλά επίπεδα, ενώ το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα συνεχίσει να είναι ελλειμματικό στην περιοχή του 3-4% του ΑΕΠ και το πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο, θα είναι μεν πλεονασματικό, αλλά κάτω από τα επίπεδα εκείνα που έχει συμφωνήσει η χώρα με τους δανειστές της με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανάγκη λήψης πρόσθετων δημοσιονομικών μέτρων. Στο παραπάνω προβληματικό τοπίο προστίθενται η υψηλή ανεργία, που απειλεί την κοινωνική συνοχή, και η αμφίβολη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.

Τα προαναφερθέντα συνθέτουν ένα μέτωπο προκλήσεων στις οποίες η χώρα μας οφείλει να ανταποκριθεί με επάρκεια εάν δεν θέλει να βρεθεί πάλι σε μια δίνη παρόμοια με αυτή της προηγούμενης δεκαετίας. Κλειδί για την ανάσχεση αυτών των κινδύνων αποτελεί η αύξηση του ΑΕΠ. Μόνο η ισχυρή και διατηρήσιμη αύξηση της εθνικής παραγωγής θα επιτρέψει στη χώρα μας να πετύχει τους δημοσιονομικούς στόχους στους οποίους έχει δεσμευτεί, να σταθεροποιήσει και στη συνέχεια να αποκλιμακώσει το δημόσιο χρέος, να βελτιώσει την κατάσταση στο ισοζύγιο πληρωμών, να αντιμετωπίσει την ανεργία και να θωρακίσει το ασφαλιστικό σύστημα.

Η αύξηση του ΑΕΠ, ωστόσο, απαιτεί την αλλαγή του παραγωγικού προτύπου το οποίο έχει προ πολλού υπερβεί τα όριά του. Η προσέλκυση επενδύσεων σε καινοτόμες και πράσινες τεχνολογίες στον τομέα παραγωγής προϊόντων όχι μόνο θα δημιουργήσει νέο πλούτο, που είναι και το ζητούμενο, αλλά επιπρόσθετα θα μειώσει την εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τομείς ευάλωτους σε εξωγενείς διαταραχές, όπως αυτός των υπηρεσιών. Παράλληλα, η ριζική αναμόρφωση του δημόσιου τομέα, που είναι ο «μεγάλος ασθενής» της ελληνικής οικονομίας, στη βάση της αξιολόγησης και της μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας, θα επιταχύνει την άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας και θα αυξήσει την αποδοτικότητά της. Αυτά απαιτούν ένα συνεκτικό πλέγμα μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας, η παράθεση των οποίων ωστόσο δεν είναι ο στόχος του σύντομου αυτού άρθρου.

Είναι το πολιτικό σύστημα συντονισμένο στην επίτευξη των παραπάνω επιδιώξεων; Εχει «διδαχτεί» από τη δεκαετή οικονομική κρίση; Λαμβάνει πρόνοιες ώστε να μη ζήσει η χώρα ξανά παρόμοιες καταστάσεις; Κρίνοντας από την πολιτική αντιπαράθεση, κύρια χαρακτηριστικά της οποίας αποτελούν η πλειοδοσία, η υποσχεσιολογία προς όλους και για όλα καθώς επίσης και η έλλειψη συναίσθησης – συνειδητά ή από άγνοια – των περιορισμένων πόρων της ελληνικής οικονομίας, πολύ φοβάμαι πως η απάντηση είναι αρνητική.

Το πολιτικό σύστημα δυστυχώς συμπεριφέρεται ωσάν η κρίση να είναι οριστικά πίσω μας. Αυτό όμως δεν είναι αληθές. Τουναντίον, οι πραγματικές προκλήσεις είναι μπροστά μας…

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών