Η αρχαία προτομή, ο έμπορος τέχνης και η μήνυση στην Ιταλία

Στον αέρα βρίσκεται η τύχη μιας αποσπασματικά σωζόμενης μαρμάρινης προτομής που απεικονίζει νεαρό άνδρα ή θεό – πιθανόν τον Αλέξανδρο – και χρονολογείται στην εποχή του Αυγούστου, τον 1ο αι. μ.Χ. μετά την απόρριψη της αγωγής που κατέθεσε αμερικανός έμπορος τέχνης εναντίον του ιταλικού κράτους.

Ολα ξεκίνησαν όταν ο ιδιοκτήτης της γκαλερί Σαφάνι, Αλαν Σαφάνι, επιχείρησε το 2018 να πωλήσει το μαρμάρινο γλυπτό που είχε αποκτήσει το 2017. Τον Φεβρουάριο του 2018 το υπουργείο Πολιτισμού της Ιταλίας ενημέρωσε αξιωματούχους στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι η εν λόγω γκαλερί προωθεί προς πώληση αντικείμενο που ανήκει δικαιωματικά στην Ιταλία. Ο εισαγγελέας του Μανχάταν προχώρησε σε κατάσχεση του γλυπτού.

Τον Νοέμβριο του 2019 ο έμπορος τέχνης υπέβαλε μήνυση ζητώντας από έναν ομοσπονδιακό δικαστή να εμποδίσει την κατάσχεση της κεφαλής υπέρ της Ιταλίας και ζήτησε τη διεξαγωγή δίκης από ορκωτό δικαστήριο ή αποζημίωση από την Ιταλία για τη ζημία που υπέστη.

Στην απόφασή του με ημερομηνία 2 Αυγούστου ο αμερικανός δικαστής διαπίστωσε ότι η Ιταλία προστατεύεται από τον νόμο περί Ξένων Κυριαρχικών Ασυλιών και έτσι απέρριψε το αίτημα του ιδιώτη, ο οποίος δεν παραιτείται της υπόθεσης και σχεδιάζει τις επόμενες νομικές κινήσεις του.

«Αυτή ήταν η τρίτη υπόθεση σε μια σειρά δικαστικών διαφορών κατά τις οποίες ξένες κυβερνήσεις μηνύθηκαν είτε για επικοινωνία σχετικά με ύποπτες αρχαιότητες είτε για εκπλήρωση των καθηκόντων τους στην επιβολή του νόμου σχετικά με αυτά τα έργα» υποστηρίζει στο ArtNews μέλος της νομικής ομάδας που εκπροσώπησε την Ιταλία και δηλώνει ικανοποιημένη από την απόφαση.

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ. Στα δικαστικά έγγραφα του εισαγγελέα της Νέας Υόρκης αναφέρεται ότι η επίμαχη κεφαλή ανακαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές της Αιμιλίας Βασιλικής της Ρωμαϊκής Αγοράς, στην Ιταλία στις αρχές του 1900 και ότι απεικονίζει έναν νεαρό ηγέτη ή θεό, πιθανόν τον Αλέξανδρο ως θεό Ηλιο. Ο έμπορος τέχνης που δραστηριοποιείται στη Νέα Υόρκη απέκτησε το γλυπτό από ιδιώτη συλλέκτη μέσω άλλου εμπόρου με έδρα το Λονδίνο προς 152.625 δολάρια. Ενδέχεται δε να εκλάπη από το Antiquarium Forense της Ρώμης – τον εκθεσιακό-μουσειακό χώρο που βρίσκεται στη μονή της Santa Maria Nova κι όπου εκτίθεται η ζωφόρος της Αιμιλίας Βασιλικής στην οποία απεικονίζεται η ίδρυση της Ρώμης – και να διακινήθηκε μέσω δημοπρασίας των Σόθμπις το 1974. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα πωλήθηκε από τον ίδιο οίκο προς 92.500 δολάρια στον συλλέκτη από τον οποίο το αγόρασε ο Σαφάνι. Ο δικηγόρος του τελευταίου μάλιστα υποστηρίζει ότι δεν υπήρχε καμία ένδειξη που να μαρτυρά ότι το έργο τέχνης εκλάπη από την Ιταλία. Το έργο μέχρι να ξεκαθαριστεί η υπόθεση δεν επιστρέφεται ούτε στην Ιταλία, ούτε στον έμπορο τέχνης, αλλά παραμένει στα χέρια του εισαγγελέα.