Επτά σαιξπηρικά έργα σε διασκευή Τάσου Λειβαδίτη

Αυτός ο «Ριχάρδος Γ’» δεν ξεκινάει με τον «χειμώνα της θλίψης μας», που «έγινε λαμπρό καλοκαίρι από τον ήλιο του Γιορκ» (στη μετάφραση του Ερρίκου Μπελιέ). Οχι επειδή οι εικόνες δεν κυριαρχούν στο έργο, αλλά επειδή ο Τάσος Λειβαδίτης (1922-1988) επέλεξε να μεταφέρει το σαιξπηρικό θεατρικό ως πεζό κείμενο. Ως νουβέλα, όπως τη χαρακτηρίζει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος. Ξεκινάει λοιπόν ως εξής: «Ο Ριχάρδος, ο δούκας του Γκλόστερ, περπατάει κουτσαίνοντας στην άκρη του δρόμου. Είναι άνοιξη. Απόγευμα. Ο ουρανός, όσο φτάνει το μάτι του ανθρώπου, λάμπει καταγάλανος. Ο απαλός αέρας φέρνει χίλιες λογιών μυρουδιές απ’ τους μακρινούς κήπους».

Ο «Ριχάρδος Γ’» είναι ένα από τα συνολικά επτά θεατρικά που απέδωσε ως πεζά ο έλληνας ποιητής και πλέον είναι συγκεντρωμένα στην ειδική έκδοση του περιοδικού «Μετρονόμος», σε επιμέλεια του Θανάση Θ. Νιάρχου. Τα άλλα είναι: «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», «Οθέλλος», «Εμπορος της Βενετίας», «Οπως σας αρέσει», «Αντώνιος και Κλεοπάτρα», «Τρικυμία». Ο Τ. Λειβαδίτης ανέλαβε τη διασκευή των έργων την περίοδο της δικτατορίας, όταν είχε μείνει άνεργος, με μοναδική λύση επιβίωσης το περιοδικό «Φαντάζιο», στο οποίο εργαζόταν με το ψευδώνυμο «Α. Ρόκκος». «Εχω την εντύπωση πως η καταφυγή, λόγω συνθηκών, του Λειβαδίτη σε αυτές τις διασκευές είχε ευρωπαϊκά πρότυπα» σημειώνει στον πρόλογο ο Κ. Γεωργουσόπουλος. Και αλλού: «Ο Σαίξπηρ είχε ως πρώτη ύλη πεζά, τα μεταποιούσε σε μέγα ποιητικό θέατρο και ο Λειβαδίτης τα επέστρεφε στις πηγές τους, στον αφηγηματικό γλαφυρό λόγο, χωρίς, πράγμα που απουσίαζε και από τις αρχικές νουβέλες, την ποιητική γλώσσα». Ο Γιώργος Κιμούλης, που υπογράφει τον δεύτερο πρόλογο της έκδοσης, επισημαίνει τις πίσω γραμμές σ’ εκείνη τη «λύση επιβίωσης»: «Με τις αδιόρατες νύξεις του αφηγητή της νουβέλας… στις γωνιές των κειμένων, εμφανίζονται ανάγλυφα τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά των προσώπων… Μ’ αυτόν τον, χωρίς καμία επιτήδευση, απλό τρόπο σε οδηγεί στην κρυφή κάμαρα του κάθε προσώπου… Δεν επρόκειτο τελικά για ένα “αναγκαστικό διάλειμμα επιβίωσης”. Ηταν απλώς ένας άλλος τρόπος ποιητικότητας. Ηταν ο τρόπος ζωής που διάλεξε ο Λειβαδίτης γι’ αυτά τα πέντε χρόνια».

Ο Τ. Λειβαδίτης είχε ενταχθεί στο ΕΑΜ και το 1948 εξορίστηκε στον Μούδρο, έναν χρόνο αργότερα στη Μακρόνησο. Δεν υπέγραψε δήλωση μετανοίας και η εξορία του συνεχίστηκε στη Λήμνο και τον Αϊ-Στράτη ως το 1951. Στη συνέχεια εργάστηκε ως κριτικός ποίησης στην «Αυγή» και συνεργάστηκε με την «Επιθεώρηση Τέχνης» (1962-1966), όπου δημοσίευσε πολιτικά και κριτικά δοκίμια.