Κακοί γείτονες, αυτή η μάστιγα

Απολυταρχικός ηγέτης μη ευρωπαϊκού κράτους χρησιμοποιεί τη μετανάστευση ως όπλο προκειμένου να επηρεάσει / εκβιάσει / εκδικηθεί την ΕΕ. Οχι, δεν είναι αυτός που φαντάζεστε ο πρωταγωνιστής της σημερινής Ιστορίας. Εκτός αν, αντί του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το μυαλό σας πήγε για κάποιον λόγο πρώτα στον λευκορώσο δικτάτορα, τον Αλεξάντερ Λουκασένκο. Σε αυτή την περίπτωση, παίρνει άριστα παρά τον καύσωνα.

«Ζητούν να τους προστατεύσουμε από την παράνομη διακίνηση και το εμπόριο ναρκωτικών. Ακόμα και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού ακούμε τις εκκλήσεις για βοήθεια στην αναχαίτιση πυρηνικών υλικών, ώστε να μη φτάσουν στην Ευρώπη. Διεξάγετε έναν υβριδικό πόλεμο εναντίον μας και απαιτείτε να σας βοηθήσουμε όπως πριν;»: αυτή τη δήλωση έκανε ο Λουκασένκο στις 22 Ιουνίου, σχεδόν έναν μήνα μετά τη θρασύτατη κρατική αεροπειρατεία που πραγματοποίησε το καθεστώς του σε μία πτήση της Rynair από την Αθήνα στο Βίλνιους, υποχρεώνοντας το αεροσκάφος να προσγειωθεί στο Μινσκ προκειμένου να θέσει υπό κράτηση τον διαφωνούντα λευκορώσο δημοσιογράφο Ρόμαν Προτάσεβιτς και τη ρωσίδα σύντροφό του Σοφία Σαπέγκα, ακριβώς δύο ημέρες πριν από τις νέες κυρώσεις που επέβαλε η ΕΕ σε βάρος του, στοχοποιώντας για πρώτη φορά τους κύριους εξαγωγικούς τομείς της Λευκορωσίας. Η απειλή του ήταν ξεκάθαρη: δεν θα εμπόδιζε πια αιτούντες άσυλο, ναρκωτικές ουσίες, ακόμα και πυρηνικά υλικά, από το να εισέλθουν στην ΕΕ.

Υπό κράτηση. Σε ό,τι αφορά τα δύο τελευταία, στοιχεία προς το παρόν δεν υπάρχουν. Σε ό,τι αφορά τους πρώτους, ωστόσο, οι αρχές της Λιθουανίας εντόπισαν και έθεσαν υπό κράτηση τον Ιούνιο περισσότερους από 470 ανθρώπους κατά μήκος των δυτικών της συνόρων. Τον Ιούλιο, ο αριθμός αυτός ξεπέρασε τους 2.600. Και οι λιθουανοί αξιωματούχοι περιμένουν να αυξηθεί περαιτέρω τις ερχόμενες εβδομάδες. Μία πρωτόγνωρη κατάσταση για ένα μικρό ευρωπαϊκό κράτος λιγότερων από τριών εκατομμυρίων κατοίκων, που βλέπει συνήθως το πολύ 70 ανθρώπους να διασχίζουν κάθε χρόνο παράτυπα τα σύνορά του με τη Λευκορωσία, έχει όμως προσφέρει βίζες σε εκατοντάδες λευκορώσους δημοσιογράφους, φοιτητές και ακτιβιστές, ανάμεσά τους και η ηγέτιδα της λευκορωσικής αντιπολίτευσης Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια, που έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους εξαιτίας της αδυσώπητης καταστολής.

Και δεν είναι «αυθόρμητη» αυτή η ενίσχυση της μεταναστευτικής ροής, όσο και αν το Μινσκ την αποδίδει στη χαλάρωση των πανδημικών περιορισμών, το θέρος και τις εντάσεις στις χώρες προέλευσης των μεταναστών. Το επιβεβαιώνουν οι απειλές του Λουκασένκο, αλλά και οι αποδείξεις που επικαλούνται ευρωπαίοι αξιωματούχοι ότι η κυβέρνησή του ενθαρρύνει μετανάστες να ταξιδέψουν στα ευρωπαϊκά σύνορα: στοιχεία που δείχνουν συντονισμό με ένα λευκορωσικό ταξιδιωτικό γραφείο για την προσφορά τουριστικών αδειών εισόδου, οργάνωση πτήσεων από το Ιράκ (Ιρακινοί είναι οι περισσότεροι μετανάστες που εμφανίζονται στα σύνορα με τη Λιθουανία), και μεταφορά των επίδοξων αιτούντων άσυλο από το Μινσκ μέχρι τη μεθόριο.

Νέα πρόκληση. Δεν πρόκειται βέβαια για κάποια μεταναστευτική κρίση αντίστοιχη με εκείνη του 2015-2016, ή με την άλλη που επαπειλείται λόγω της κατάρρευσης του Αφγανιστάν. Είναι όμως μία νέα πιεστική πρόκληση στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ με έναν ολοένα και πιο επιθετικό γείτονα, που επιχείρησε μόλις προχθές να επαναπατρίσει με το ζόρι από το Τόκιο μία 24χρονη σπρίντερ, την Κριστίνα Τσιμανούσκαγια, επειδή τόλμησε να ασκήσει κριτική στους προπονητές της λευκορωσικής ομάδας. Και έρχεται να αναδείξει για μία ακόμα φορά την έλλειψη μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής πολιτικής μετανάστευσης και ασύλου.

Στην πραγματικότητα, όλα τα σφάλματα της μεταναστευτικής κρίσης του 2015-2016 είναι παρόντα και σε αυτή την τεχνητή, έστω, μίνι κρίση. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που λένε όλα τα σωστά, κάνοντας επί της ουσίας ελάχιστα ή και τίποτα: για «μία πηγή ανησυχίας, όχι μόνο για ένα κράτος-μέλος αλλά για ολόκληρη την ΕΕ», μίλησε ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Ζοζέπ Μπορέλ· η προστασία των συνόρων με τη Λευκορωσία είναι η «πιο σημαντική» δουλειά της ΕΕ, διαβεβαίωσε η επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων, Ιλβα Γιόχανσον. (Μικρά) ευρωπαϊκά κράτη που κάνουν ό,τι μπορούν, χωρίς όμως να σέβονται επί της ουσίας τις αρχές πάνω στις οποίες χτίστηκε η ΕΕ: η Λιθουανία προσπαθεί όπως όπως να κατασκευάσει έναν φράχτη από συρματόπλεγμα κατά μήκος των συνόρων της, στήνει καταυλισμούς που η ίδια περιγράφει ως «επαρκείς» αλλά «όχι άνετους», ψηφίζει νόμους που επιταχύνουν τη διαδικασία ασύλου και επιτρέπουν την κράτηση μεταναστών για έως και έξι μήνες χωρίς δικαστική εντολή. «Επειδή εμπλακήκατε σε ένα πανούργο έγκλημα, σχεδόν κανένας σας δεν θα λάβει άσυλο. Θα μείνετε στις σκηνές μέχρι να βρούμε έναν τρόπο να σας στείλουμε σπίτι», διαμήνυσε μέσω Facebook στους αιτούντες άσυλο ο λιθουανός υπουργός Εξωτερικών, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις – κι ας υπάρχουν αναφορές ότι κάποιοι τουλάχιστον από αυτούς είναι μέλη της ιρακινής μειονότητας των Γεζίντι, που επέζησαν της γενοκτονίας του ISIS και έχουν τραβήξει πολλά ακόμα έκτοτε.

Μπορούμε, με δυο λόγια, να κοιμόμαστε ήσυχοι. Η ΕΕ έχει πάρει τα μαθήματά της, είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει την επόμενη (μεταναστευτική) κρίση. Κακός να υπάρχει μόνο στην Ιστορία, να έχουμε πού να ρίχνουμε τις ευθύνες.