Τα παιδιά που κράτησαν ζωντανά στο σώμα τους το εμβόλιο το 1803

Οταν ο Φρανθίσκο Χαβιέρ δε Μπάλμις σάλπαρε από την Ισπανία το 1803 για να εμβολιάσει τους κατοίκους των ισπανικών αποικιών κατά της ευλογιάς, δεν είχε στη διάθεσή του μέσα για να συντηρήσει το εμβόλιο. Ετσι, χρησιμοποίησε παιδιά ως ζωντανά ψυγεία για τη συντήρησή του.

Από τα αρχεία που σχετίζονται με το ταξίδι του Μπάλμις και εκτίθενται στην έκθεση που πραγματοποιείται στα Γενικά Αρχεία της Ινδίας στη Σεβίλλη, γνωρίζουμε πλέον για πρώτη φορά τα ονόματα και τις ηλικίες των παιδιών που κατέστησαν εφικτό αυτό που πιθανότατα υπήρξε η πρώτη διεθνής ανθρωπιστική αποστολή. Σύμφωνα δε με τον διοργανωτή της έκθεσης Μανουέλ Αλβαρεζ, πρόκειται για έναν «φόρο τιμής προς όλους τους υγειονομικούς που έχουν αγωνιστεί κατά της Covid-19».

Υπενθυμίζεται πως η ευλογιά σκότωνε εκατομμύρια στην Ευρώπη του 18ου αιώνα, όμως το 1796 ο βρετανός γιατρός Εντουαρντ Τζένερ ανακάλυψε ότι μια εκδοχή του ιού που εμφανιζόταν στα βοοειδή μπορούσε να λειτουργήσει ως εμβόλιο. Ο Μπάλμις, με τη σειρά του, ο οποίος ήταν γιατρός στον στρατό και το δικαστικό σώμα, έπεισε τον βασιλιά της Ισπανίας Κάρλος Στ’, του οποίου η κόρη είχε πεθάνει από ευλογιά, να χρηματοδοτήσει τη φιλανθρωπική αποστολή του εμβολίου στις αποικίες.

Ο στόχος, που για την εποχή εκείνη θεωρούνταν πρωτοποριακός, ήταν όχι μόνο να εμβολιαστεί ο πληθυσμός, αλλά και να οργανωθούν εμβολιαστικά κέντρα προκειμένου να ελεγχθούν και να προληφθούν οποιεσδήποτε μελλοντικές εκρήξεις της ασθένειας.

Η αποστολή ξεκίνησε από τη Λα Κορούνια, στη Βορειοδυτική Ισπανία, συνοδευόμενη από 22 ορφανά παιδιά. Μαζί τους ήταν και ο εννιάχρονος γιος της Ισαμπέλ Ζεντάλ, η οποία διηύθυνε το τοπικό ορφανοτροφείο, ενώ η ίδια η Ζεντάλ συμμετείχε ως νοσοκόμα και φροντιστής στην αποστολή.

Το εμβόλιο μπορούσε να επιβιώσει για 12 ημέρες σε συνθήκες εργαστηρίου (in vitro), έτσι η μέθοδος που επινόησε ο Μπάλμις ήταν να εγχέει σε δύο παιδιά κάθε 10 ημέρες το συγκεκριμένο στέλεχος της ευλογιάς και στη συνέχεια να παίρνει το υγρό από τις φουσκάλες τους (φλύκταινες) και να το εγχέει σε άλλα δύο – συνεχίζοντας τη διαδικασία μέχρις ότου η αποστολή να φτάσει στον προορισμό της, έχοντας στη διάθεσή της τον ορό με τον οποίο θα μπορούσε να εμβολιάσει τον πληθυσμό.

Τα παιδιά αρρώσταιναν χωρίς όμως να πεθαίνουν και, παρά το γεγονός ότι φαντάζει βάρβαρο, εκείνη την εποχή ήταν κάτι συνηθισμένο. Αλλωστε, ο ίδιος ο Τζένερ είχε δοκιμάσει το εμβόλιό του σε ένα οκτάχρονο αγόρι.

Τα πρώτα δύο παιδιά παρέμειναν στο Μεξικό, όπου ο Μπάλμις στρατολόγησε άλλα 26 για το ταξίδι από το Ακαπούλκο προς τις Φιλιππίνες. Τα έγγραφα αποδεικνύουν ότι τα παιδιά αυτά, όλα αγόρια από το Μεξικό, ηλικίας 4-14 ετών, είχαν παραχωρηθεί από τους γονείς τους με αντάλλαγμα χρήματα.

Στο τέλος δε της εκστρατείας, 300.000 άνθρωποι στα Κανάρια Νησιά, το Περού, τον Ισημερινό, την Κολομβία, τη Βενεζουέλα, το Μεξικό, τις Φιλιππίνες και την Κίνα είχαν λάβει το εμβόλιο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το νοσοκομείο της Μαδρίτης που έχει λάβει το όνομα της Ισαμπέλ Ζεντάλ διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην πανδημία Covid-19. Επίσης, το 2020, όταν η κυβέρνηση της Μαδρίτης επιστράτευσε 2.500 στρατιώτες για να απολυμάνουν τους οίκους ευγηρίας, τους ενέταξε στην Επιχείρηση Μπάλμις.