Οτέλο ντε Καρβάλιο, {LF}ο επαναστάτης με το γαρίφαλο

Κάποιοι έχουν παρομοιάσει τον αδιαμφισβήτητο ηγέτη της Επανάστασης των Γαριφάλων στην Πορτογαλία με τον «άνθρωπο με το γαρίφαλο» στην Ελλάδα, τον Νίκο Μπελογιάννη. Ο ίδιος, πάντως, φέρεται να είχε γοητευτεί από την κουβανική επανάσταση, τον Φιντέλ Κάστρο και τον Τσε Γκεβάρα, όπως και από τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στην Αφρική, εναντίον των οποίων πολέμησε επί αρκετά χρόνια ως αξιωματικός του αποικιοκρατικού πορτογαλικού στρατού.

Σε κάθε περίπτωση, ο (γεννημένος στη Μοζαμβίκη) Οτέλο Σαράιβα ντε Καρβάλιο, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το βράδυ της Κυριακής σε ηλικία 84 ετών, αποτέλεσε μια εμβληματική προσωπικότητα, που έχει σφραγίσει ανεξίτηλα τη σύγχρονη ιστορία της χώρας του. Οχι μόνο επειδή κατάφερε – ως λοχαγός ο οποίος συσπείρωσε την πλειοψηφία των μεσαίων και κατώτατων στελεχών του στρατεύματος – να ανατρέψει αναίμακτα και μέσα σε λίγες ώρες την πιο μακρόχρονη δικτατορία της Ευρώπης, στις 25 Απριλίου 1974 (τέσσερις ημέρες μετά το πραξικόπημα στην Ελλάδα).

Αλλά, κυρίως, για εκείνα που ακολούθησαν, στον ενάμιση περίπου χρόνο που έκρινε την κατεύθυνση την οποία θα ακολουθούσε η Πορτογαλία. Εάν, δηλαδή, θα γινόταν η «Κούβα της Ευρώπης» την οποία θα κυβερνούσαν τα «επαναστατικά εργατικά συμβούλια» (τα πορτογαλικά σοβιέτ, με άλλα λόγια) ή θα επέστρεφε στον… ίσιο δρόμο και τη νομιμότητα.

Η αλήθεια είναι ότι οι αλλαγές που επιχείρησε να φέρει ο Καρβάλιο είχαν πραγματικά επαναστατική χροιά – εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τα φασιστικά στοιχεία, ριζική αναδιανομή του πλούτου και της γης, έλεγχος των μεγάλων επιχειρήσεων και των τραπεζών από τους εργαζομένους, ελεύθερος συνδικαλισμός και απεργία, εκχώρηση των άδειων κτιρίων της Λισαβόνας και άλλων πόλεων στους αστέγους και άλλα πολλά. Αυτός είναι και ο λόγος που οι αντίπαλοί του, όταν συνειδητοποίησαν την απειλή που εκπροσωπούσε, έπαψαν πλέον να τον αντιμετωπίζουν με γαρίφαλα και επιστράτευσαν όλα τα διαθέσιμα μέσα προκειμένου να τον ξεφορτωθούν – πλην της φυσικής εξόντωσής του, καθώς η δημοφιλία του ήταν τέτοια που θα απειλούνταν μεγάλη εξέγερση.

Για τον ίδιο λόγο, ο Καρβάλιο δεν υπήρξε ποτέ αγαπητός από το σύνολο των Πορτογάλων. Κι αυτό ήταν κάτι που αποτυπώθηκε από την πρώτη στιγμή, στα όσα συνέβησαν μετά την ήττα, τον Νοέμβριο του 1975, του εγχειρήματος το οποίο ξεκίνησε με την ανατροπή της χούντας. Οταν αρχικά συνελήφθη από τους πολιτικούς του αντιπάλους, ενώ αργότερα – μετά και τις αποτυχημένες προσπάθειές του να εκλεγεί πρόεδρος της χώρας – καταδικάστηκε και φυλακίστηκε για συμμετοχή σε ακροαριστερή τρομοκρατία.

Κάτι ανάλογο αποτυπώθηκε, επίσης, στις δηλώσεις που έγιναν μετά τον θάνατό του. «Είναι πολύ νωρίς για την ιστορία ώστε να μπορέσει να τον κρίνει με την απαραίτητη απόσταση», δήλωσε χαρακτηριστικά ο δεξιός πρόεδρος της Δημοκρατίας Μαρσέλο Ρέμπελο ντε Σόουζα. Παρά δε το γεγονός ότι αναγνώρισε τον καθοριστικό του ρόλο στην ιστορία της Πορτογαλίας και σε μια εξαιρετικά κρίσιμη στιγμή, έσπευσε να σημειώσει ότι ο Καρβάλιο «προξένησε και προξενεί βαθείς διαχωρισμούς στην πορτογαλική κοινωνία».

Και πώς θα μπορούσε, άραγε, να είναι διαφορετικά για έναν άνθρωπο ο οποίος επιχείρησε να φέρει τα πάνω κάτω και να αλλάξει τον ρου της Ιστορίας;