Η χαμένη άνοιξη της Τυνησίας

^«Με βάση το Σύνταγμα, έλαβα τις αποφάσεις που επιβάλλει η κατάσταση ώστε να σωθούν η Τυνησία, το κράτος και ο τυνησιακός λαός»: με αυτόν τον τρόπο αιτιολόγησε το βράδυ της Κυριακής, έπειτα από μία μέρα μεγάλων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, ο πρόεδρος της Τυνησίας, Κάις Σαΐντ, την απόφασή του να παγώσει τη λειτουργία του κοινοβουλίου για τριάντα ημέρες, να άρει την ασυλία των βουλευτών, να αποπέμψει τον πρωθυπουργό Χισάμ Μασίσι και να αναλάβει ο ίδιος την εκτελεστική εξουσία με τη «βοήθεια» μιας νέας κυβέρνησης που θα διορίσει. Οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες, πολλοί Τυνήσιοι ωστόσο βγήκαν στους δρόμους προκειμένου να πανηγυρίσουν – κάνοντας κάποιους παρατηρητές να φοβούνται πως η Αραβική Ανοιξη της Τυνησίας πέθανε οριστικά υπό το χειροκρότημα των πολιτών και άλλους, κατά τι πιο αισιόδοξους, να σημειώνουν πως η νεαρή δημοκρατία της χώρας αντιμετωπίζει επί του παρόντος τη μεγαλύτερη δοκιμασία της.

Η Τυνησία, η χώρα από την οποία ξεκίνησε η Αραβική Ανοιξη στα τέλη του 2010, μετά την αυτοπυρπόληση ενός μικροπωλητή που θέλησε να διαμαρτυρηθεί με αυτόν τον τρόπο για τη βιαιότητα και τον αυταρχισμό της αστυνομίας, είναι και η μοναδική από τις χώρες που την ακολούθησαν στον ίδιο δρόμο των μαζικών διαδηλώσεων και διαμαρτυριών όπου επεβίωσαν κάποια από τα ιδανικά της επανάστασης. Μετά την ανατροπή του δικτάτορά της, του Ζιν ελ Αμπιντίν Μπεν Αλι, το βορειοαφρικανικό έθνος κατάφερε να αποκτήσει πολλά από τα γνωρίσματα της δημοκρατίας – παράλληλα, ωστόσο, υποφέρει εδώ και χρόνια από υψηλή ανεργία, οικονομική ύφεση, διαφθορά, και η πανδημία του κορωνοϊού ήρθε να κάνει την κατάσταση ακόμα χειρότερη, καθώς το ποσοστό των θανάτων από Covid-19 στην Τυνησία είναι επί του παρόντος το υψηλότερο στη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Ο τυνήσιος πρόεδρος, Κάις Σαΐντ, εξελέγη το 2019, μόλις στις δεύτερες ελεύθερες προεδρικές εκλογές στην ιστορία της χώρας, με ποσοστό 72% των ψήφων. Ενα «αουτσάιντερ» στην πολιτική, πρώην καθηγητής Νομικής, που παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής και διατηρεί τη φήμη του αδιάφθορου. Ο ίδιος διόρισε πρωθυπουργό τον – ανεξάρτητο – Χισάμ Μασίσι τον περασμένο Ιούλιο, μετά την παραίτηση του προηγούμενου πρωθυπουργού εν μέσω μίας ακόμα πολιτικής κρίσης. Από τον Ιανουάριο, ωστόσο, όταν ο Μασίσι προχώρησε σε κυβερνητικό ανασχηματισμό, διορίζοντας και κάποιους υπουργούς «που βαρύνονται με υποψίες διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων», σύμφωνα με τον Σαΐντ, ξεκίνησε ένα μπρα-ντε-φερ ανάμεσα στον πρωθυπουργό και τον πρόεδρο της χώρας. Ο Σαΐντ αρνήθηκε να ορκίσει τους «ύποπτους» υπουργούς, έκτοτε εννέα υπουργεία τα διαχειριζόταν προσωρινά ο ίδιος ο Μασίσι. Ο πρωθυπουργός όμως, εν μέσω υγειονομικής και οικονομικής κρίσης, γινόταν όλο και πιο αντιδημοφιλής. Το ίδιο και το κοινοβούλιο της χώρας, ταλανιζόμενο καθώς ήταν από συγκρούσεις και πολιτική βία μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2019: πολλοί από τους χιλιάδες διαδηλωτές που είχαν βγει στους δρόμους την Κυριακή ζητούσαν τη διάλυσή του. Το συνονθύλευμα των κομμάτων που το αποτελούν και οι διαφωνίες γύρω από τη διχαστική προσωπικότητα του προέδρου του, Ρασίντ Γκανουσί, ηγέτη του ισλαμοσυντηρητικού κόμματος Ενάντα, ενέτειναν τα προβλήματα στους κόλπους του κοινοβουλίου.

Είναι λοιπόν ο Κάις Σαΐντ ο ηγέτης που θα σώσει «την Τυνησία, το κράτος και τον τυνησιακό λαό», όπως φάνηκαν να πιστεύουν οι πολίτες που έσπευσαν να πανηγυρίσουν στη λεωφόρο Χαμπίμπ Μπουργκίμπα, εκεί όπου συγκεντρώνονταν οι εξεγερμένοι και στη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2011; Ο ίδιος σίγουρα παρουσιάζεται ως τέτοιος, για αυτό και έσπευσε στο πλευρό όσων πανηγύριζαν, καιρό τώρα ωστόσο αντιμετώπιζε καταγγελίες ότι υπερέβαινε τις συνταγματικές του εξουσίες. Οσο για το Αρθρο 80 του Συντάγματος που επικαλέστηκε για τις τελευταίες αποφάσεις του, έπειτα από μια έκτακτη σύσκεψη στο Μέγαρο της Καρχηδόνας, με τους υπευθύνους των δυνάμεων ασφαλείας, προβλέπει έκτακτες εξουσίες για τον πρόεδρο μόνο σε περίπτωση άμεσης απειλής, και μόνον κατόπιν διαβουλεύσεων με τον πρωθυπουργό, τον πρόεδρο του κοινοβουλίου και τον πρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου – ο τελευταίος δεν υφίσταται, ένα ακόμα έλλειμμα της νεαρής τυνησιακής δημοκρατίας.

Ο Γκανουσί, το Ενάντα και οι σύμμαχοί του στο Κοινοβούλιο κατηγορούν τον Σαΐντ για πραξικόπημα. Επεισόδια ξέσπασαν χθες μπροστά στο κοινοβούλιο, μετά την απόφαση παύσης των εργασιών του, ανάμεσα σε υποστηρικτές του προέδρου και υποστηρικτές του Γκανουσί, με τον στρατό να αποκλείει το κτίριο. Στρατός αναπτύχθηκε επίσης μπροστά στην έδρα της εθνικής τηλεόρασης, πολλών θεσμών καθώς και στη λεωφόρο Χαμπίμπ Μπουργκίμπα. Παράλληλα, αστυνομικοί έκλεισαν τα γραφεία του καταριανού τηλεοπτικού δικτύου Αλ Τζαζίρα στην Τύνιδα, διώχνοντας όλους τους δημοσιογράφους του – το Κατάρ θεωρείται φίλα προσκείμενο στο Ενάντα. Ο Σαΐντ έχει δίκιο σε τουλάχιστον ένα πράγμα, η Τυνησία «διανύει πολύ ευαίσθητες στιγμές».