Το στενό μονοπάτι προς τη σωτηρία της Γης

Κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν προειδοποιηθήκαμε: ήδη από το 1990, στην πρώτη της έκθεση, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) εκτιμούσε πως το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα όξυνε τα δύο άκρα του υδρολογικού κύκλου, φέρνοντας περισσότερα επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων και περισσότερες παρατεταμένες ξηρασίες. Είκοσι ένα χρόνια αργότερα, μόνο τον τελευταίο μήνα, εκατοντάδες άνθρωποι πέθαναν από έναν «θερμικό θόλο» στις Βορειοδυτικές ΗΠΑ· ένα ολόκληρο χωριό σβήστηκε από τον χάρτη στον Καναδά εξαιτίας του καύσωνα· τουλάχιστον 200 άνθρωποι χάθηκαν στη Γερμανία και στο Βέλγιο από τις κατακλυσμιαίες βροχές και τις πλημμύρες· απανωτές περιοχές, από τη Μοντάνα μέχρι τη Βόρεια Ιρλανδία και από το Χοκάιντο μέχρι το Τσιζρέ της Τουρκίας, έσπασαν ρεκόρ υψηλής θερμοκρασίας· η πυρκαγιά Μπούτλεγκ στο Ορεγκον, μία από τις 80 που μαίνονται στις ΗΠΑ, έχει ήδη κατακάψει περισσότερα από 1,6 εκατομμύριο στρέμματα· δεκαπλάσια έκταση έχουν κατακάψει οι πρωτοφανείς δασικές πυρκαγιές που ενέσκηψαν στη Βορειοανατολική Σιβηρία· η βροχή που πέφτει συνήθως μέσα σε έναν χρόνο έπεσε μέσα σε τρεις ημέρες, με ό,τι αυτό σημαίνει, στην επαρχία Χενάν της Κίνας – η λίστα δεν είναι εξαντλητική, εκείνο που έχει καταστεί πλέον σαφέστατο είναι πως ο κόσμος ως σύνολο δεν είναι έτοιμος ούτε να επιβραδύνει την κλιματική αλλαγή ούτε να ζήσει με αυτήν.

«Βασικά, έχουμε τρεις επιλογές: τον μετριασμό [τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου], την προσαρμογή και τον πόνο» δήλωνε από το 2007 ο Τζον Χόλντρεν, ένας διαπρεπής αμερικανός καθηγητής Επιστημών του Περιβάλλοντος. «Θα κάνουμε λίγο και από τα τρία. Το ερώτημα είναι ποιο θα είναι ακριβώς το μείγμα. Οσο περισσότερο μετριασμό κάνουμε, τόσο λιγότερη προσαρμογή θα απαιτηθεί και τόσο λιγότερος πόνος θα υπάρξει». Και εντούτοις, δεκαετίες τώρα, αγνοούμε ουσιαστικά την επιστήμη. Ακόμα και μετά τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα, το 2015, οι παγκόσμιες εκπομπές συνέχισαν να αυξάνονται. Το 2018, μια εξαντλητική επιστημονική έκθεση προειδοποίησε πως αν δεν κατορθώσουμε να περιορίσουμε την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από τον 1,5°C σε σύγκριση με την προβιομηχανική περίοδο, τα αποτελέσματα θα είναι καταστροφικά, παράκτιες πόλεις θα πλημμυρίσουν, σοδειές θα καταστραφούν, κ.ο.κ. Η έκθεση πρότεινε ένα πρακτικό, αν και στενό μονοπάτι σωτηρίας: ο κόσμος συνολικά πρέπει να μειώσει στο ήμισυ τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030. Παρ’ όλα αυτά, η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κατά 50% σε σύγκριση με το 1880, και η παγκόσμια θερμοκρασία έχει ήδη ανεβεί κατά 1,2°C. Οι εκπομπές μειώνονται σταθερά και στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, όχι όμως με τον ρυθμό που χρειάζεται. Οσο και την Κίνα, αυτή είναι σήμερα ο μεγαλύτερος παγκόσμιος ρυπαντής.

Καταστροφές που μεγεθύνθηκαν εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής σπέρνουν χρόνια τον θάνατο στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Οπως λέει όμως στους «New York Times» η Ούλκα Κελκάρ, από τα γραφεία του World Resources Institute στην Ινδία, «αντιμετωπίζονται σαν να ήταν δική μας ευθύνη, και όχι κάτι που επιδεινώνεται εξαιτίας ενός και πλέον αιώνα εκπομπών από τις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες». Σύμφωνα με την ίδια, οι εντεινόμενες καταστροφές που πλήττουν τώρα τις πλουσιότερες χώρες αποδεικνύουν πως οι εκκλήσεις των αναπτυσσόμενων χωρών για βοήθεια «δεν ήταν κινδυνολογία». Κάτι παρόμοιο είπε σχολιάζοντας τις πλημμύρες στη Γερμανία και ο Μοχάμεντ Νασίν, πρώην πρόεδρος των Μαλδίβων: «Παρότι δεν πλήττονται όλοι ισότιμα, αυτό το τραγικό γεγονός έρχεται να υπενθυμίσει πως, είτε ζεις σε ένα μικρό νησιωτικό έθνος όπως το δικό μου είτε σε ένα ανεπτυγμένο δυτικοευρωπαϊκό κράτος, κανένας δεν είναι ασφαλής». «Το λέω αυτό ως Γερμανός: η ιδέα ότι θα μπορούσε κάποιος να πεθάνει λόγω του καιρού είναι εντελώς ξένη» προσυπέγραψε ο Φρεντερίκε Οτο, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Δεν υπάρχει καν συνειδητοποίηση ότι η προσαρμογή είναι κάτι που πρέπει να κάνουμε αμέσως. Πρέπει να σώσουμε τις ζωές των ανθρώπων».

Είναι ακόμα νωρίς για να προσδιοριστεί η ευθύνη της κλιματικής αλλαγής για τους 200 και πλέον νεκρούς στη Γερμανία και στο Βέλγιο, μιλώντας πάντως στον «Monde» ο βέλγος κλιματολόγος Ζαν-Πασκάλ βαν Ιπερσέλ, πρώην αντιπρόεδρος της IPCC, τη θεωρεί δεδομένη – πρόσφατη μελέτη μάλιστα έδειξε πως καταστροφικές πλημμύρες όπως αυτές ίσως γίνουν έως και 14 φορές συνηθέστερες έως τα τέλη του αιώνα. Ο Βαν Ιπερσέλ θεωρεί το πακέτο για το κλίμα που ανακοίνωσε πρόσφατα η Κομισιόν – την πρόταση να απαγορευθούν οι πωλήσεις πετρελαιοκίνητων και βενζινοκίνητων αυτοκινήτων έως το 2035, να υποχρεωθούν οι περισσότερες βιομηχανίες να πληρώνουν για τις εκπομπές που παράγουν, να επιβληθεί φόρος στις εισαγωγές από χώρες με λιγότερο αυστηρές κλιματικές πολιτικές… – «ένα καλοδεχούμενο αλλά ανεπαρκές βήμα. Είναι απελπιστικό να ακούς πως θα χρειαστούν ακόμα δύο-τρία χρόνια προκειμένου να οριστικοποιηθούν και να εφαρμοστούν τα μέτρα» επισημαίνει, ενώ θεωρείται βέβαιο πως οι προτάσεις θα προσκρούσουν σε έντονες αντιδράσεις τόσο από το εσωτερικό της ΕΕ όσο και από άλλες χώρες. «Το κλίμα δεν ξέρει από ομιλίες ή προτάσεις, ξέρει μόνο τους φυσικούς παράγοντες που του επιβάλλουμε».

Μόλις την Τρίτη η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας εξέπεμψε ένα ακόμα SOS: οι παγκόσμιες εκπομπές CO2 αναμένεται χωρίς επιπλέον μέτρα, χωρίς επιπλέον πράσινες επενδύσεις ύψους 1 τρισ. δολαρίων ετησίως, να φτάσουν έως το 2023 σε πρωτοφανή επίπεδα. Σύμφωνα άλλωστε με τους υπολογισμούς της Υπηρεσίας του ΟΟΣΑ, από τα πρωτοφανή κονδύλια συνολικού ύψους 16 τρισ. δολαρίων τα οποία αποδέσμευσαν τα 50 κράτη που ανέλυσε προκειμένου να αντιμετωπίσουν την πανδημία, μόλις 2% σχετίζονται με «βιώσιμα» ενεργειακά σχέδια. Απομένει να φανεί, στη διεθνή σύνοδο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή που προγραμματίζεται για τον Νοέμβριο στη Γλασκώβη, αν οι παγκόσμιοι ηγέτες θα πάψουν να αγνοούν την επιστήμη, και τις φωνές τόσων νεαρών ακτιβιστών ανά τον κόσμο, και θα θελήσουν να δουν κατάματα τον κίνδυνο, συμφωνώντας σε μέτρα επαρκή ώστε να αποσοβηθούν τα χειρότερα.