«Πόσοι άνθρωποι, άραγε, έχουν καεί;»

«…βιάζεται να κατέβει ο  Ερεβος, να τα βυθίσει όλα στο σκοτάδι· στον ουρανό αμαυρώθηκε ο ήλιος, μια καταχνιά θολή απλώνεται τώρα παντού»

Οδύσσεια, 20,355

«Μπαμπά έχει γεμίσει ο τόπος μαύρους καπνούς φωτιάς εδώ και μυρίζει έντονα καμένο! Βρέχει καύτρες κι αναμμένα κουκουνάρια παντού γύρω από το σπίτι!».

Η εικοσιδυάχρονη κόρη του Νικηφόρου ήταν μόνη της στο σπίτι στο Μάτι, χωρίς νερό και χωρίς ρεύμα. Ο κόσμος είχε αρχίσει να τρέχει ξαφνικά αλαφιασμένος στους γύρω δρόμους, τα αυτοκίνητα κόρναραν ασταμάτητα και κάποιοι νεαροί περνούσαν απ’ έξω ουρλιάζοντας και κλαίγοντας.

Ο Νικηφόρος, σάστισε για ένα-δυο δευτερόλεπτα και ευχήθηκε να μην έχει συμβεί το… αδιανόητο. Να καίγεται πάλι ο Βουτζάς κι αυτή τη φορά… να έχει κατέβει… η φωτιά… στο Μάτι…

«Με τέτοιο δαιμονισμένο αέρα, τα πράγματα μπορεί να εξελιχθούν πολύ άσχημα και μάλιστα πολύ γρήγορα», ψιθύρισε παραμιλώντας.

«Φύγε όπως είσαι!» της είπε, «πήγαινε προς τη θάλασσα… Προσπάθησε να φτάσεις παραλιακά στο λιμάνι και κάτσε στους κυματοθραύστες μακριά από δέντρα! Φύγε όπως είσαι και θα ‘ρθω να σε βρω!».

Ο Ερεβος είχε αφεθεί ελεύθερος.

]]]

[…] Ο Ιάκωβος και η γυναίκα του εγκλωβίστηκαν σε μία προβολή του εδάφους πάνω από τα βράχια της θάλασσας που χώριζαν τις δύο παραλίες στη μέση. Για να κατέβει κάποιος στο επίπεδο της θάλασσας από εκεί, θα έπρεπε ή να γκρεμοτσακιστεί ή να ρισκάρει να πηδήξει στα τυφλά από ύψος πέντε – έξι μέτρων.

Μία απόφαση, που εκείνη ακριβώς την ώρα από ένα παρόμοιο σημείο τέσσερις παραλίες νοτιότερα, επέλεξε να πάρει σαν άλλη Σουλιώτισσα, η νεαρή ηρωίδα Εβίτα Φύτρου πέφτοντας κατευθείαν στα βράχια. […]

]]]

Από Κήπος της Εδέμ, προάστιο της Κόλασης

Στη διασταύρωση Ραφήνας, ο Νικηφόρος, ξεκίνησε να επιστρέψει στο αυτοκίνητο με αποφασιστικότητα για το τι έπρεπε να κάνει και επιστράτευσε όση ψυχραιμία του είχε απομείνει μήπως και απόφευγε να ξεσπάσει πάνω σε οποιονδήποτε αστυνομικό προσπαθούσε να του κόψει τον δρόμο. Καθώς περπατούσε γρήγορα, άκουσε δύο πυροσβέστες που προπορεύονταν λίγα μέτρα μπροστά του να λένε κάτι το οποίο θεώρησε ως μάννα εξ ουρανού. Ο ένας είχε κλείσει μόλις το κινητό του από μία συνομιλία που είχε με κάποιον ανώτερό του κι έλεγε στον διπλανό του:

«…Τώρα πάει… οι δικοί μας προσπαθούν να περάσουν μέσα με το όχημα. Αστο… δεν ξέρω πώς θα μπορέσουμε να πάμε».

«Α, καλά… θα σας πάρω εγώ με το ζόρι τώρα», είπε μέσα του ο Νικηφόρος και τους διέκοψε αμέσως.

«Παίδες, ελάτε μαζί μου θα σας πάω εγώ», τους είπε καθώς τους προσπερνούσε από δεξιά και τους έδειξε με το ένα χέρι το διπλοκάμπινο και με το άλλο έβγαλε τα κλειδιά από την τσέπη του. Τον ακολούθησαν μηχανικά και χωρίς αντίρρηση. Πριν φτάσει και μπει στο αυτοκίνητο φώναξε επιτακτικά στον αστυνομικό, δείχνοντάς του τους πυροσβέστες και την κατεύθυνση προς Νέα Μάκρη, «Ανοιξε τον δρόμο! Παίρνω τα παιδιά και πάω μέσα». Ο ένστολος πράγματι το έκανε χωρίς να πει κουβέντα. Τα παιδιά έριξαν τον εξοπλισμό τους στην καρότσα και μπήκαν μέσα κατευθείαν. […]

Οσο κατηφόριζαν με προσοχή τον θεοσκότεινο κεντρικό δρόμο, στους τρεις άντρες έμοιαζε σαν να εισέδυαν όλο και περισσότερο στην καρδιά μία δυστοπικής κοιλάδας, στο κέντρο ενός εφιαλτικού σκηνικού βγαλμένο από μία άρρωστη φαντασία και όχι από την πραγματικότητα. Το Μάτι φαινόταν να έχει μετατραπεί από Κήπο της Εδέμ σε προάστιο της Κόλασης. Ανάμεσα από δεκάδες μαύρους λιωμένους σκελετούς αυτοκινήτων, όπου τα μέταλλά τους είχαν μεταβληθεί σε ρυάκια γύρω τους, ο Νικηφόρος άρχισε να αναλογίζεται τις πραγματικές διαστάσεις που είχε λάβει πλέον αυτό το Ολοκαύτωμα. Η ειρωνεία ήταν πως το Μάτι του Βοριά που μαστιζόταν αιωνίως από τις Γρεγοτραμουντάνες, έγινε τελικά βορά ενός Ζέφυρου που αφέθηκε να σπείρει τον θάνατο.

Δεν είχε σημασία για τον Νικηφόρο που δεν είχε βρεθεί ποτέ σε πραγματικό πόλεμο ή ανάμεσα σε αληθινά πυρά. Εκείνη την ώρα, ο αγαπημένος του τόπος, μισή ώρα από το κέντρο μιας ευρωπαϊκής πρωτεύουσας του 21ου αιώνα, δεν διέφερε σε τίποτα απολύτως από έναν οικισμό της Μέσης Ανατολής που είχε μόλις χτυπηθεί από βόμβες ναπάλμ και είχε παραδοθεί στο αποτελειωτικό έργο της πυράς. […] Οταν γύρισε να ρωτήσει τους πυροσβέστες μήπως το πυροσβεστικό που ήταν στο κέντρο του Ματιού ήταν το δικό τους, δεν υπήρχε κανείς μες στο αυτοκίνητο. Οι δύο άντρες είχαν πεταχτεί έξω, είχαν αρπάξει τον εξοπλισμό τους από την καρότσα και προσπαθούσαν να συνεννοηθούν με τους λίγους συναδέλφους τους. Ηταν αργά, φυσικά, για οτιδήποτε ουσιαστικό.

Βγήκε από το αμάξι και στάθηκε απέξω. Κοίταζε μαρμαρωμένος το σκηνικό της Αποκάλυψης γύρω του.

Κάτι τον βύθισε ακούσια στο παρελθόν απομονώνοντας τον ήχο γύρω του. Παρατηρούσε την πάλαι ποτέ όμορφη παραλιακή οδό που είχε διασχίσει αμέτρητες φορές σε όλες τις ηλικίες, εποχές και φάσεις της ζωής του, να είναι τώρα παραδομένη με όλα της τα οικήματα στο άυλον πυρ που προσπαθούσε πλέον μετά μανίας να εξαϋλώσει ακόμα και τις μνήμες. Δεν πίστευε ότι θα έβλεπε ποτέ το Μάτι να μεταβάλλεται από ένα παραδεισένιο θέρετρο σε ένα πυρπολημένο φέρετρο.

Σκέφτηκε ότι ο στόχος αυτής τής ιπτάμενης λάβας, που χόρευε χαιρέκακα σπέρνοντας αφύσικες εστίες γύρω από τους ανθρώπους και φύτευε πύρινες γλώσσες ακόμα και στα πιο απίθανα σημεία χωρίς κανένα προβλέψιμο μοτίβο, είχε επιτευχθεί με τον πιο καταστροφικό τρόπο. Ο δυτικός λίβας είχε πάρει τη μορφή του ίδιου του Ερέβους, που αφού λύθηκε προσωρινά από τα δεσμά του κολασμένου Χάους, στήθηκε στα ούγια του Πεντελικού και ξεκίνησε να παίρνει την αρχέγονη εκδίκηση του από τον «Πάνω Κόσμο». Θαρρείς και γέμιζε τα τεράστια πνευμόνια του με μεθάνιο από τα έγκατα της Γης και το εξέπνεε αμέσως μετά με όλη του τη δύναμη αναμμένο προς ανατολάς, πάνω στον καταπράσινο παραδεισένιο χλοοτάπητα που έντυνε τους πρόποδες του βουνού και κατέληγε μέχρι τα βότσαλα της θάλασσας. Είχε μετατρέψει τη δαιμονισμένη του ανάσα σε ένα τεράστιο φλογοβόλο που κινείτο βλοσυρά δεξιά κι αριστερά εξαπλώνοντας τη φωτιά όσο το δυνατόν μακρύτερα για να επιφέρει τις μεγαλύτερες δυνατές απώλειες σε ανθρώπους, ζώα, δέντρα και κτίσματα.

«Πόσοι άνθρωποι άραγε να έχουν καεί;». Τον έπιασε σφίξιμο στο στομάχι και ταχυπαλμία. Κόμπιασε ο λαιμός του και άρχισε να δακρύζει, όχι από τους καπνούς. Δύο μορφές έκαναν τις εμφάνισή τους πέντε μέτρα μακριά μέσα από τους καπνούς και ανέβαιναν αγκαλιασμένες την κατασκότεινη ανηφόρα του λιμανιού. Η μία φιγούρα τού έκανε νόημα. Οι λέξεις «Μπαμπά! Μπαμπά!» τον έβγαλαν από τη βύθιση. […]

]]]

Η φιλότιμη συνείδηση του Ιάκωβου κληρονόμησε εκείνο το βράδυ δύο τυραννικά ερωτήματα, μετά τον θάνατο δύο γυναικών στα χέρια του.

«Εκανα άραγε το σωστό; Μήπως μπορούσα να κάνω και κάτι άλλο, για να σώσω αυτές τις δύο γυναίκες και δεν το ‘κανα;».

Στον πιστό αυτό άνθρωπο, φαίνεται ότι δόθηκαν προσωρινά υπεράνθρωπες δυνάμεις, για να καταφέρει να σώσει τουλάχιστον τη γυναίκα του, τη παραπληγική γειτόνισσά του και τον εαυτό του, ανεβοκατεβαίνοντας στους απότομους γκρεμούς καθώς το Θηρίο προσπαθούσε να τους αφανίσει και είχε αποκλείσει όλες τις διόδους που οδηγούσαν στη θάλασσα.

…έσερνε το νεκρό σώμα της φίλης της μες στα βαθιά σκοτεινά νερά…

[…] Η φωτιά δεν είχε κατέβει στο Μάτι, αλλά έβλεπαν πυκνούς καπνούς από τον Νέο Βουτζά… κοιτάζει πίσω του και σε απόσταση 5-6 μέτρα, βλέπει να αρπάζει φωτιά από το πουθενά ένα ψηλό δέντρο, χωρίς να υπάρχουν αλλού φλόγες σε περίμετρο εκατό μέτρων. […] Στην προσπάθειά του να βγει από το Μάτι έβλεπε αυτοκίνητα να κατευθύνονται μέσα  ερχόμενα από Κόκκινο Λιμανάκι… του έλεγαν ότι η αστυνομία τους είπε να πάνε στο Μάτι. Οσοι τον άκουσαν σώθηκαν.

[…] Μέχρι εκείνη τη στιγμή στις πολυκατοικίες, δεν είχε ακουστεί καμία σειρήνα, ούτε και καμιά ειδοποίηση για πυρκαγιά. Καθώς κατέβαιναν στην πιλοτή, έβλεπαν καύτρες στον ουρανό και τους ήταν πλέον ξεκάθαρο ότι η φωτιά ήταν μέσα στο Μάτι.

[…] Είδε τη φωτιά στα εβδομήντα μέτρα μακριά. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα διαπίστωσε ότι οι φλόγες είχαν διανύσει όλο το οικόπεδο και ήταν ήδη σε απόσταση αναπνοής… Χώθηκε στο απέναντι δρομάκι που οδηγούσε στη θάλασσα ενώ οι καύτρες είχαν ήδη αρχίσει να του καίνε τον σβέρκο.

[…] Αρχιζαν να ελπίζουν ότι θα έρθει σύντομα βοήθεια και κάποιος θα τους περισυλλέξει, παρόλο που δεν έβλεπαν τίποτα τέτοιο να συμβαίνει. Δεν άκουγαν ούτε ελικόπτερα, ούτε μηχανές από σκάφη, ούτε έβλεπαν καμιά φωτοβολίδα στον ουρανό ως σημάδι… έσερνε το νεκρό σώμα της φίλης της μες στα βαθιά σκοτεινά νερά πιστεύοντας ότι κάποια στιγμή θα έρθουν βάρκες […] αποφάσισε ενστικτωδώς τη στιγμή εκείνη να αφήσει πίσω και το άψυχο σώμα του γιου της. Επρεπε να απομακρύνει την κόρη της και να την προστατέψει από το σοκ… Η ηρωική μάνα, αναγκάστηκε να την πάρει με το ζόρι μακριά.

[…] …κι ενώ η φωτιά ήταν τουλάχιστον ένα χιλιόμετρο μακριά σε ευθεία, βγήκαν αμέσως από το σπίτι τους για να φύγουν, διαπίστωσαν ότι οι σόλες των παπουτσιών τους και τα λάστιχα του αυτοκινήτου τους ήταν λιωμένα σαν τσίχλες από την υψηλή θερμοκρασία του εδάφους.

[…] πέραν από τα εξωτερικά εγκαύματα που είχε αποκτήσει καθ’ οδόν, φαίνεται ότι από τις βαθιές ανάσες της αγωνίας της να φτάσει από εκεί που άφησε το αυτοκίνητό της μέχρι τη θάλασσα, εισέπνεε και το αμείλικτο θερμικό κύμα το οποίο την είχε κάψει και εσωτερικά… τους περιέγραψε με λίγα λόγια τι είχε περάσει μέχρι τότε, και μετά από μία ώρα ξεψύχησε στην αγκαλιά των παιδικών της φίλων.

[…] Κατά τις 02:00 είδαν από πάνω τους, τους πρώτους πυροσβέστες να ψάχνουν τις παραλίες… τους είπε ότι εκεί κάτω κοντά τους, μέσα στην πιλοτή, και πάνω από τη διπλανή παραλία υπήρχαν νεκρές γυναίκες κι εκείνοι σοκαρίστηκαν!

]]]

Ο πανικός, η απόγνωση και η σωτήρια στροφή

Η νεαρή οδηγός, είχε πράγματι κολλήσει λίγο πριν από την κεντρική παραλιακή διασταύρωση. Λίγες δεκάδες μέτρα μακριά της βρισκόταν η λυτρωτική είσοδος του λιμανιού. Δεν μπορούσε όμως να κινηθεί ούτε εκατοστό. Από τη μία, έβλεπε να κατεβαίνουν πολλά αυτοκίνητα από την κεντρική κάθοδο του Ματιού, με τη φωτιά να τα ακολουθεί ανεξέλεγκτα κι απ’ την άλλη, να διαγκωνίζονται στην κυριολεξία αλαφιασμένοι οι οδηγοί επί της Ποσειδώνος, για το πώς θα πάνε άλλοι βόρεια προς Αγιο Ανδρέα κι άλλοι νότια προς Κόκκινο Λιμανάκι. Δεν υπήρχε σπιθαμή για σπιθαμή ελεύθερη ούτε για να περάσει ως πεζός κάποιος ανάμεσα στα αυτοκίνητα, πόσο μάλλον για να επιχειρούσε επί τόπου αναστροφή με το αμάξι του. Η Λυδία άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι δεν θα ξεκολλήσει από εκεί. Προσπαθούσε να μη χάσει το κουράγιο της, αλλά έβλεπε ότι δεν υπήρχαν εναλλακτικές λύσεις. Αισθανόταν πολύ αδύναμη, ειδικά στη μετεγχειρητική κατάσταση που βρισκόταν, για να καταφέρει να περάσει πεζή, έχοντας τη γιαγιά της από το ένα χέρι και τον σκύλο από το άλλο, ανάμεσα από όλον αυτόν τον πανζουρλισμό και να φτάσουν στο λιμάνι.

Η Λυδία προσπάθησε να πείσει τον εαυτό της να ηρεμήσει, όσο ήταν εφικτό, και να βρει τι θα ήταν το πιο έξυπνο να κάνει. Επρεπε να την αφήσει κάποιος να κάνει αναστροφή με το αυτοκίνητο. Κοίταξε γύρω της. Αναγκάστηκε να ανοίξει τα παράθυρα από τη ζέστη. Οι καπνοί άρχισαν να τις πνίγουν αμέσως. Τα έκλεισε. Ολοι οι οδηγοί γύρω της φώναζαν και κόρναραν τρομοκρατημένοι δημιουργώντας πανδαιμόνιο. Αδυνατούσαν να αναγνωρίσουν την ανάγκη της νεαρής κοπέλας να κάνει αναστροφή. Κανείς δεν είχε την απαραίτητη διαύγεια και ψυχραιμία ώστε να της αφήσει έστω και μία σπιθαμή σωτηρίας παραχωρώντας της λίγα σωτήρια δευτερόλεπτα…

Η ελπίδα για την επιβίωσή τους ξεθώριασε απότομα.

Φαίνεται όμως ότι κάποιος δεν είχε πει ακόμα την τελευταία του κουβέντα για όλα αυτά που αντιμετώπιζε ηρωικά η Λυδία. Δεν είχε επιβιώσει από μία τόσο άδικη και δύσκολη ασθένεια, για να αφεθεί τώρα να χαθεί αβοήθητη στα νύχια του πύρινου δράκοντα. Λίγες ανάσες πριν από την εξαΰλωση που το θερμικό κύμα και η ίδια η φωτιά ετοιμάζονταν να τους επιφέρουν, η απάντηση στις προσευχές όλων τους είχε μόλις πάρει τη μορφή ενός οικείου προσώπου.

Η Ιωάννα Χατζησάββα, εγκατέλειψε το σπίτι της άρον – άρον στον Βουτζά και πήρε τον δρόμο προς το Μάτι ως σωτήρια κατεύθυνση. Φτάνοντας σημειωτόν στη διασταύρωση με την Ποσειδώνος, πλησίαζε η στιγμή που θα έκανε αριστερά προς Αγιο Ανδρέα. Παρόλο τον πανζουρλισμό που επικρατούσε, πρόσεξε ότι σε ένα αυτοκίνητο που ήταν αντίθετα μπροστά της, βρισκόταν απελπισμένη η κόρη της φίλης της, Λυδία. Πάνω στον πανικό των φωνών, των κορνών, του άγχους και της απόγνωσης των εκατοντάδων οδηγών που τους κυνηγούσαν οι φλόγες, η Ιωάννα, χωρίς δεύτερη σκέψη, σταμάτησε εγκαίρως δίνοντας τον σωτήριο χώρο που έλειπε στο νεαρό κορίτσι για να κάνει την αναστροφή. Η Λυδία κατάλαβε πως ήταν η στιγμή της. «Ή τώρα, ή ποτέ» σκέφτηκε κι έκανε κουτσά – στραβά τη σωτήρια αναστροφή.

Ο συγγραφέας Γιώργος Σπανός

Ο Γιώργος Σπανός γεννήθηκε στην Αθήνα, κατάγεται από την Ικαρία κι έχει ζήσει στο Μάτι τα τελευταία 40 χρόνια. Δραστηριοποιείται στον χώρο της ναυτιλίας και των καινοτόμων επιχειρήσεων. Εχει διακριθεί για τις υπηρεσίες του στη διεθνή διπλωματία και τη συμμετοχή του σε πολιτιστικές και κοινωνικές δράσεις ανά την Ελλάδα και έχει εξειδικευτεί σε ένα ευρύ φάσμα σπουδών. Με αφορμή την καταστροφή στην Ανατολική Αττική, τον Ιούλιο του 2018, την οποία βίωσε προσωπικά, αποφάσισε να ολοκληρώσει το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος – Καταστροφών – Κρίσεων» του Τμήματος Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ. Η διατριβή του με θέμα «Αστικές πυρκαγιές: Η διαχείριση της περίπτωσης Mάτι, Ελλάδα 23.7.2018. Ατομική διάσωση και επείγουσα απομάκρυνση πληθυσμού, μέσα από προσωπικές μαρτυρίες επιζώντων», βραβεύτηκε με άριστα.