«Ενα ξαναδιάβασμα της Ιστορίας»

Ασπρόμαυροι. Αυστηροί. Παρατεταγμένοι με στοίχιση ακριβείας, όπως οι στρατιώτες σε μια παρέλαση. Πρόσωπα γνώριμα. Πορτρέτα που σίγουρα έχουμε ξαναδεί αλλά προκαλούν το βλέμμα να τα ξανακοιτάξουμε. Σαν να κρύβουν κάτι καλυμμένο από τη σκόνη της Ιστορίας. Είναι 30 προσωπικότητες που συνδέονται με την Ελληνική Επανάσταση. Οπλαρχηγοί και καπετάνισσες, λόγιοι και οραματιστές, Ελληνες και ξένοι. Ολοι τους εκεί, παρόντες σε ένα μνημόσυνο που τους αφορά, στέκουν ο ένας πλάι στον άλλο, στον δεύτερο όροφο του Μουσείου Μπενάκη της οδού Πειραιώς, δίπλα ακριβώς από την πρώτη αίθουσα της μεγαλύτερης έκθεσης που έχει γίνει ποτέ για την Επανάσταση «1821 πριν και μετά» και η οποία καταλαμβάνει και τους τρεις ορόφους του μουσείου.

Απέναντί τους βρίσκονται τα είδωλά τους. Μόνο που τα πορτρέτα του αντικρινού τοίχου είναι λουσμένα στο χρώμα. Εκπέμπουν φως κι αισιοδοξία. Ισως διότι ανάμεσα στους δύο τοίχους και τις αντίστοιχες σειρές πορτρέτων δεν μεσολαβεί ένας καθρέφτης που αναπαράγει ακριβή είδωλα, αλλά ο χρόνος.

Κι όλοι μαζί – οι 30 της δεξιάς πλευράς που έχουν χαραχθεί με ακρίβεια και ταχύτητα στο ξύλο (ξυλογραφίες) από το χέρι του Γιάννη Ψυχοπαίδη και οι 40 της αριστερής πλευράς, καμωμένοι από τον χρωστήρα του ακούραστου ζωγράφου με τη διεισδυτική και συχνά κριτική διάθεση – συνθέτουν την έκθεση «Μορφές του ’21» που αποκαλύπτει την οπτική του καλλιτέχνη πάνω στη μεγάλη εθνική επέτειο και την οποία επιμελήθηκαν ο ενδυματολόγος – σκηνογράφος Διονύσης Φωτόπουλος και ο επικεφαλής των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη Τάσος Σακελλαρόπουλος.

«Ολα ξεκίνησαν πριν από 10 χρόνια στο αρκαδικό χωριό Ψάρι, όταν μέσα σε ένα κλειστό για τέσσερις δεκαετίες σχολείο βρήκα μια χρωμολιθογραφία από εκείνες που κάποτε κοσμούσαν τις σχολικές αίθουσες, η οποία απεικόνιζε τον Μιαούλη. Κάπως έτσι άρχισε μια αναζήτηση προσώπων, όχι απαραιτήτως πολύ γνωστών, κι ένα ξαναδιάβασμα της Ιστορίας που έφεραν μπροστά μου έναν κόσμο σύνθετο, γοητευτικό και αντιφατικό», εξηγεί ο Γιάννης Ψυχοπαίδης τις απαρχές αυτής της έκθεσης που δεν συνδεόταν με τη φετινή επέτειο.

Μετά τις ξυλογραφίες που υπηρετούν την οικονομία του ελάχιστου, ο ζωγράφος θέλησε να δει κάποιες από τις μορφές που τον απασχόλησαν και με χρώμα, το οποίο απελευθερώνει το συναίσθημα, ως την άλλη όψη του νομίσματος, όπως λέει. Και για να ενώσει τις δύο παράλληλες «πορείες» πορτρέτων «έχτισε» μια σειρά από οκτώ «γέφυρες» στο κέντρο της αίθουσας, όπου φράσεις των απεικονιζόμενων προσωπικοτήτων συνδυάστηκαν με σχέδια «ντυμένα» με απρόσμενα υλικά (όπως επί παραδείγματι σπαράγματα από την παλέτα του ζωγράφου), αμήχανες στιγμές της Ιστορίας, όπως η εικόνα του αγάλματος του Μακρυγιάννη επί της Διονυσίου Αρεοπαγίτου με σπασμένο το σπαθί του, όψεις του Μεσολογγίου, μικρές δόσεις από την κουζίνα του δημιουργού, όπως μια μήτρα – εκείνη για την ξυλογραφία του Καραϊσκάκη.

Λόρδος Βύρων. Στο βάθος, δε, βρίσκεται το κλειδί της έκθεσης, όπως χαρακτηριστικά είπε ο Τάσος Σακελλαρόπουλος: ένας τοίχος αφιερωμένος στον λόρδο Βύρωνα. Ενας τοίχος για το «ηρωικό, το πολιτικό και το κοσμοπολίτικο 1821», καθώς εκτός από το πορτρέτο του ίδιου του ποιητή (ο Γιάννης Ψυχοπαίδης αποφάσισε να εντρυφήσει στον κόσμο του Βύρωνα όταν διαπίστωσε ότι το εξοχικό του στην Κεφαλονιά συνορεύει με το σπίτι όπου έμενε ο ποιητής και ότι η θέα παραμένει ίδια ακόμη και ύστερα από 200 χρόνια) πρωταγωνιστικό ρόλο έχει και η εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά», που είχε αναγνώστες σε ολόκληρη την Ευρώπη και πάνω στο εξώφυλλο της οποίας (και συγκεκριμένα στο τεύχος που είναι αφιερωμένο στον θάνατο του Βύρωνα) ο καλλιτέχνης έχει αποτυπώσει το πορτρέτο του ποιητή.