Ιχνη του εθνικού αφηγήματος στον Κήπο του Μεγάρου

Μια γυναίκα ντυμένη στα μαύρα στέκεται ακίνητη μπροστά σε μια κλειδωμένη αυλόπορτα μέχρι να αχνοφανούν οι πρώτες ακτίνες του ήλιου. Στην άλλη πλευρά της πόρτας βρίσκεται το απαγορευμένο για εκείνη, το άβατο, το Αγιον Ορος. Λίγο πιο ‘κεί, μια άλλη γυναίκα διαβάζει ένα από τα πιο εμβληματικά κείμενα της νεότερης Ιστορίας, το πρώτο Σύνταγμα της ανεξάρτητης Ελλάδας, όπως ψηφίστηκε τον Ιανουάριο του 1822 από την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου. Κι ύστερα μια τρίτη, αινιγματική παρουσία, ένα φάντασμα της ελευθερίας, για μια αλληγορία. «Η Γυναίκα της Ζάκυθος», όπως την εμπνεύστηκε ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός.

Ασύνδετες μεταξύ τους αυτές οι τρεις μορφές συναντώνται στον Κήπο του Μεγάρου Μουσικής. Και ως άλλες σημειώσεις στο περιθώριο ενός κειμένου, που κάτι ερμηνεύουν, κάτι διευκρινίζουν, δευτερεύουσες σε σχέση με το βασικό κείμενο, αλλά καίριες για την κατανόησή του, συνυπάρχουν με ίχνη γραφής και τον δαιδαλώδη δρόμο της ανάγνωσης των επιγραφών όπως τον διαβαίνουν δύο σπουδαίοι εκπρόσωποι της επιγραφικής επιστήμης. Και όλοι μαζί – με τη μορφή έργων βιντεοτέχνης – συνθέτουντην εικαστική έκθεση «Marginalia» (από το λατινικό margo, marginis, που σημαίνει περιθώριο): ένα ακόμη κεφάλαιο του εικαστικού προγράμματος «Annex M», το οποίο επιμελείται η επικεφαλής του εικαστικού προγράμματος του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών Αννα Καφέτση για τέταρτη χρονιά.

Πέντε έργα. «Πρόκειται για μια έκθεση που σκοπό έχει να ερεθίσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε την πραγματικότητα και την αφηγούμαστε με την ευκαιρία της επετείου των 200 χρόνων από την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης», λέει η Αννα Καφέτση για την έκθεση, στην οποία παρουσιάζονται τέσσερις νέες παραγωγές και μία παλαιότερη με τις υπογραφές των Βιργινίας Μαστρογιαννάκη, Νίνας Παππά, Ηλία Μαμαλιόγκα και Σπύρου Βραχωρίτη.

«Η ιδιαιτερότητα είναι ότι περιλαμβάνει πέντε έργα, πέντε μικρά αυτοτελή σχόλια, πέντε εξατομικευμένες αφηγήσεις που αναδεικνύουν την υποκειμενική εμπειρία. Αυτό στο οποίο με ενδιέφερε να εστιάσω είναι η μονάδα, το άτομο μέσα στο “εμείς”, διότι το υποκείμενο εμπεριέχει όλους τους άλλους. Καθώς λοιπόν και τα πέντε έργα δείχνουν μια υποκειμενική εμπειρία, μας προσφέρουν την ευκαιρία να σκεφτούμε κριτικά το συλλογικό “εμείς”», συνεχίζει.

Διάσπαρτα λοιπόν στον Κήπο του Μεγάρου θα περιμένουν τους φιλότεχνους: η βιντεοσκοπημένη περφόρμανς της Βιργινίας Μαστρογιαννάκη «Reading in Reading out A΄», στην οποία η καλλιτέχνις διαβάζει το προσωρινό Σύνταγμα του 1822, την πρώτη θεμελιωτική πολιτειακή πράξη του νέου έθνους – κράτους με την καθιέρωση του ονόματος Ελλάς. Ο «Ορθρος» – το βίντεο τωνΗλία Μαμαλιόγκα και Βιργινίας Μαστρογιαννάκη (έργο του 2018) -, όπου μπροστά στο χερσαίο σύνορο του Αγίου Ορους, αξημέρωτα, μια ευθυτενής γυναικεία μορφή, στρέφοντας την πλάτη προς τον θεατή, στέκεται μόνη έξω από τον περίκλειστο περίβολο της αθωνικής μοναστικής πολιτείας, την ώρα που από την άλλη πλευρά ψάλλεται η θρησκευτική λειτουργία του όρθρου. Τα σπαράγματα των λίθινων αρχαίων επιγραφών βρίσκονται διάσπαρτα στον Κήπο μέσα από τις σύντομες, σιωπηλές βιντεογραφίες της Νίνας Παππά, ενώ η δικάναλη εγκατάστασή της επιτρέπει στον επισκέπτη να διεισδύσει στην επιστήμη της επιγραφικής, «εισβάλλοντας» στο άδυτοτου Αγγελου Ματθαίου και του Κλάους Χάλοφ, δύο εξεχουσών προσωπικοτήτων της επιγραφικής επιστήμης. Η περιήγηση στα «Marginalia» ολοκληρώνεται με «Το φάντασμα της ελευθερίας», τη βιντεογραφία του Σπύρου Βραχωρίτη, βασισμένη στην ομότιτλη περφόρμανς που έγινε προ ημερών στο Μέγαρο κι αποτελεί μία ακόμη ερμηνευτική εκδοχή του αποσπασματικού, αινιγματικού πεζογραφήματος «Η Γυναίκα της Ζάκυθος» του Διονύσιου Σολωμού.