Επίθεση με… μομφές των ΗΠΑ και της ΕΕ σε Κίνα και Ουγγαρία

Τον περασμένο Απρίλιο, οι ΗΠΑ επέβαλαν μια σειρά σοβαρών οικονομικών και διπλωματικών κυρώσεων στη Μόσχα ως αντίποινα για τις ρωσικές «ενέργειες διεθνούς αποσταθεροποίησης» και τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών συμφερόντων – πρωτίστως τις παρεμβάσεις στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές και ένα μπαράζ κυβερνοεπιθέσεων. Τέλη Ιουνίου, μετά τη συνάντηση κορυφής Μπάιντεν – Πούτιν στη Γενεύη, η Ουάσιγκτον δήλωσε ότι «προετοιμάζει» νέες κυρώσεις εις βάρος της Μόσχας για την υπόθεση Ναβάλνι. Προχθές, οι ΗΠΑ έβαλαν στο στόχαστρο την Κίνα, κατηγορώντας την – παράλληλα με τους εταίρους τους ΕΕ, Βρετανία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Καναδά και Ιαπωνία, μέσω μιας σειράς συντονισμένων ανακοινώσεων – για «κακόβουλες» δραστηριότητες και μια «ανεύθυνη, ανάρμοστη και αποσταθεροποιητική συμπεριφορά» στον κυβερνοχώρο. Κυρώσεις αυτή τη φορά δεν προαναγγέλθηκαν, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης ωστόσο ανακοίνωσε ταυτόχρονα την απαγγελία κατηγοριών εις βάρος τεσσάρων κινέζων υπηκόων για μια εκστρατεία «κυβερνοεπιθέσεων και κατασκοπείας».

Αν αναζητούσε κανείς αντιστοιχίες ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ και η ΕΕ τα κράτη που παραβιάζουν τους (διεθνείς ή ευρωπαϊκούς) κανόνες, θα κατέληγε στο συμπέρασμα πως αμφότερες επιστρατεύουν το επονομαζόμενο «naming and shaming» – κατονομασία και μομφή. Στη νέα, δεύτερη κατά σειρά ετήσια έκθεση που δημοσίευσε χθες για το κράτος δικαίου, η Κομισιόν στηλιτεύει έντονα τόσο την Ουγγαρία όσο και την Πολωνία για τις αυξανόμενες απειλές στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τη μάχη κατά της συστημικής διαφθοράς. Σε ό,τι αφορά την Ουγγαρία, επισημαίνει πως «οι κίνδυνοι πελατειακών σχέσεων, ευνοιοκρατίας και νεποτισμού στα υψηλότερα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης δεν αντιμετωπίζονται», «οι ανεξάρτητοι μηχανισμοί ελέγχου για τον εντοπισμό της διαφθοράς παραμένουν ανεπαρκείς» και «η διερεύνηση των καταγγελιών εις βάρος υψηλόβαθμων αξιωματούχων και του στενού τους κύκλου παραμένει περιορισμένη».

Αντίστοιχες ανησυχίες διατυπώνονται και για την Πολωνία, όπου η έκθεση διαπιστώνει κίνδυνο «αθέμιτης επιρροής» στις ποινικές διώξεις για διαφθορά, στηλιτεύοντας μεταξύ άλλων και το γεγονός ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης είναι ταυτόχρονα γενικός εισαγγελέας της χώρας. Ολα αυτά, μόλις λίγες ημέρες αφότου το συνταγματικό δικαστήριο της Πολωνίας αποφάνθηκε πως η Βαρσοβία δεν είναι υποχρεωμένη να συμμορφώνεται με τις προσταγές του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου όσον αφορά το δικαστικό της σύστημα, λίγες εβδομάδες αφότου η κυβέρνηση Ορμπαν στην Ουγγαρία υιοθέτησε νόμο που απαγορεύει την «προώθηση» της ομοφυλοφιλίας στους ανηλίκους και ενώ η εναλλασσόμενη προεδρία της ΕΕ βρίσκεται στα χέρια ενός ηγέτη, του Σλοβένου Γιάνεζ Γιάνσα, που επιτίθεται δημοσίως και στα ΜΜΕ και στους δικαστές. Εξού και η κριτική που δέχεται η Κομισιόν ότι μοιράζει εκθέσεις προόδου χωρίς καμία επίπτωση για εκείνους που δεν πιάνουν ούτε τη βάση.

Στη νέα έκθεσή της για το κράτος δικαίου (η πρακτική εγκαινιάστηκε πέρυσι από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με σκοπό να λειτουργήσει ως ένα είδος συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης), η Κομισιόν περιέγραψε ουσιαστικά καταστάσεις ήδη γνωστές από καιρό, χωρίς να προτείνει κανένα συγκεκριμένο σχέδιο – ούτε συστάσεις (εκτός ίσως από μία «σύσταση προς όλα τα κράτη – μέλη όσον αφορά την ασφάλεια των δημοσιογράφων»), ούτε κυρώσεις. Οι διαδικασίες επί παραβάσει που έχει κινήσει εις βάρος της Βουδαπέστης και της Βαρσοβίας παραμένουν στάσιμες. Καμία από τις δύο χώρες, βέβαια, δεν έχει λάβει ακόμα το πράσινο φως όσον αφορά το αίτημά τους για επιχορηγήσεις (24 δισ. ευρώ η Πολωνία, 7 δισ. ευρώ η Ουγγαρία) από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης. Ο μηχανισμός, ωστόσο, που εξαρτά την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από τον σεβασμό του κράτους δικαίου έχει παραπεμφθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο – αν όχι στις ελληνικές καλένδες. Η Κομισιόν, σε κάθε περίπτωση, απορρίπτει την κριτική πως οι εκθέσεις για το κράτος δικαίου δεν έχουν το παραμικρό αποτέλεσμα, επιμένει πως σκοπός τους είναι να ευαισθητοποιήσουν και να πυροδοτήσουν πανευρωπαϊκές συζητήσεις, υποστηρίζει μάλιστα πως η περσινή έκθεση συνέβαλε στη βελτίωση της κατάστασης του κράτους δικαίου σε δύο ευρωπαϊκές χώρες, τη Μάλτα και τη Σλοβακία.