Χαμηλή πτήση

Πολύ συχνά, κάτι που φαίνεται απλό και εύκολο αποδεικνύεται πως δεν είναι: Οπως συμβαίνει στις κομεντί, τις ρομαντικές κωμωδίες, βρετανικής ή αμερικανικής καταγωγής, που φέρνουν στη σκηνή, με τρόπο ανάλαφρο, τρυφερό και ουσιαστικό την αύρα και τον αφρό της ζωής… Συναισθήματα, έρωτες, σχέσεις αλλά και κόντρες, δοσμένα με πολύχρωμες πινελιές, άλλοτε φανταχτερές κι άλλοτε σε τόνους παστέλ.

Κάπως έτσι θα μπορούσε κανείς να περιγράψει και την ιστορία του έργου «Οι πεταλούδες είναι ελεύθερες» («Butterflies are free», 1969) του αμερικανού θεατρικού συγγραφέα Λέοναρ Γκερς (Leonard Gershe,1922-2002). Επισημαίνοντας όμως ότι αυτή η αθωότητα που διασχίζει τις «Πεταλούδες…» δεν είναι σκηνικά ακίνδυνη.

Κάπου στα τέλη της δεκαετίας του ’60 ένας νεαρός, ο Ντον Μπέικερ, που ονειρεύεται να γίνει μουσικός, κάνει την προσωπική του επανάσταση: Φεύγει από το προάστιο όπου έμενε με τη μητέρα του για να εγκατασταθεί στο Μανχάταν. Η μητέρα του είναι υπερπροστατευτική – σχεδόν καταπιεστική. Ο γιος είναι τυφλός, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να θέλει να διεκδικήσει την ελευθερία του. Οταν γνωρίζει τη γειτόνισσά του, Τζιλ Τάνερ, ένα νέο κορίτσι – ανερχόμενη ηθοποιό, εκκεντρική, σχεδόν εναλλακτική, η ζωή του θα πάρει νέα τροπή. Αρκεί μια πόρτα που θα ανοίξουν για να ενώσουν τα διαμερίσματά τους, ώστε να ξεπεράσουν όλα εκείνα που τους χωρίζουν; Η ξαφνική εμφάνιση της μητέρας του Ντον αλλά και η εξίσου ξαφνική είσοδος του μέντορα και σκηνοθέτη της Τζιλ θα ανατρέψει τα πράγματα.

Να όμως που παρά τις παρεμβολές και τις αντιξοότητες, η ζωή θα πάρει το πάνω χέρι, γιατί οι άνθρωποι όπως και οι πεταλούδες αναζητούν την ελευθερία τους – ακόμα και με κόστος. Ο τίτλος του θεατρικού είναι εμπνευσμένος από τον «Ζοφερό Οίκο» του Ντίκενς, γεγονός στο οποίο αναφέρονται κατά τη διάρκεια του έργου οι δύο κεντρικοί ήρωες. Πρωτοανέβηκε στην Ελλάδα από τον θίασο Γιάννη Φέρτη – Ξένιας Καλογεροπούλου το 1970, έχοντας ήδη ξεκινήσει μια επιτυχημένη θεατρική πορεία στο Μπρόντγουεϊ, ενώ στη συνέχεια μεταφέρθηκε και στη μεγάλη οθόνη.

Χωρίς σύγχρονη ώθηση. Πενήντα χρόνια μετά, το έργο έχει πάνω του αποτυπωμένη την ηλικία του, γι’ αυτό και έγκειται πρώτα στη διασκευή και μετά, κυρίως στη σκηνοθεσία να επιχειρήσει να το φρεσκάρει. Κι αυτό δεν φάνηκε στην παράσταση της Ρέινας Εσκενάζυ: η σκηνοθέτις που υπογράφει επίσης τη μετάφραση και τη διασκευή, δεν κατάφερε να ξυπνήσει τις διαχρονικές χάρες του έργου, ούτε όμως και να τα αποδώσει με νοσταλγία και συγκίνηση. Αν δεν δώσεις στις «Πεταλούδες» μια σύγχρονη ώθηση τότε μπορεί να έχει ενδιαφέρον μια «ασπρόαυρη» εκδοχή του έργου. Με εξαίρεση τη σκηνή της «αναγνώρισης» – όταν η Τζιλ αντιλαμβάνεται ότι ο Ντον είναι τυφλός, η παράσταση κύλησε με τρόπο αναμενόμενο, χωρίς εκπλήξεις, μια χαμηλή πτήση για τις «Πεταλούδες». Το καλόγουστο νεανικό διαμέρισμα-στούντιο στη Νέα Υόρκη με τη σκάλα που οδηγεί στο υπνοδωμάτιο-σοφίτα, λειτούργησε θετικά ως σκηνικός χώρος, ενώ οι νότες και οι στίχοι του Σταμάτη Κραουνάκη απέδωσαν το βαθύ αίσθημα αυτής της κομεντί.

Ο Αναστάσης Ροϊλός ξεκίνησε να αποδίδει με λεπτότητα και λεπτομέρεια τον ήρωά του, έχοντας ενσωματώσει πολλά από τα στοιχεία της ψυχοσύνθεσης του Ντον – καθώς και την ευγενική του όψη. Η εξέλιξή του όμως δεν ήταν ανοδική. Η Εριέττα Μανούρη μοιάζει ήδη εγκλωβισμένη στον τύπο της δυναμικής νέας γυναίκας, γεγονός που της στερεί την ανάδειξη των πιθανών δυνατοτήτων της – εκτός κι αν είναι επιλογή της. Οσο για την Πέμυ Ζούνη, η θεατρική της εμπειρία τη βοήθησε έτσι ώστε να αποδώσει απλώς τον ρόλο της – ενώ μπορεί πολλά παραπάνω.

Μια καλή αρχή….
Πολλά ονόματα είχαν ακουστεί και άλλα τόσα είχαν «κυκλοφορήσει» ως πιθανά μέλη της κριτικής επιτροπής – ή καλύτερα της Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης και Επιλογής του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου. Ονόματα ελλήνων αλλά και ξένων σκηνοθετών, ηθοποιών, θεατρολόγων και λοιπών σχετικών με τον χώρο.
Την περασμένη εβδομάδα ανακοινώθηκε επισήμως από το υπουργείο Πολιτισμού η πεντάδα που θα αναλάβει τη δουλειά και καλοκαιριάτικα θα σηκώσει τα μανίκια. Οπότε οι φήμες και οι κουβέντες έλαβαν τέλος. Και είναι, ομολογουμένως, μια καλή αρχή, καθώς η σύνθεση της πεντάδας που θα εισηγηθεί τον νέο καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου παρέχει και αξιοπιστία και γνώση. Μαζί φέρνει και τη σπάνια πρωτοτυπία να απαρτίζεται κατά 80% από γυναίκες διαφορετικών γενεών. Το 20%, ο ένας στους πέντε, δηλαδή είναι ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκος Αλιβιζάτος (φωτογραφία), εκ των κορυφαίων συνταγματολόγων της χώρας, που αναλαμβάνει και τον ρόλο του προέδρου της Επιτροπής.
Στα μέλη τώρα: η Ξένια Καλογεροπούλου και η Ρένη Πιττακή, χωρίς περαιτέρω συστάσεις, η Εύα Μανιδάκη, αρχιτέκτων-μηχανικός και σκηνογράφος με ξεχωριστή πορεία στον χώρο, και η Μαριάννα Κάλμπαρη, καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν, σκηνοθέτρια και ηθοποιός η ίδια.
Με τις αιτήσεις των υποψηφίων να έχουν ήδη κατατεθεί – η προθεσία έληξε την περασμένη Παρασκευή –, ο «Αρχικός κατάλογος υποψηφίων» έχει ήδη καταρτιστεί. Από εκεί η Επιτροπή θα προχωρήσει στη σύνταξη του καταλόγου των «Παραδεκτών αιτήσεων», με τους υποψηφίους να καλούνται σε συνέντευξη. Ως αποτέλεσμα θα έρθει ο «Τελικός κατάλογος υποψηφίων» με κατάταξη των ονομάτων, ο οποίος και θα παραδοθεί στην υπουργό Πολιτισμού. Αν και η τελική επιλογή και ο διορισμός είναι στην αρμοδιότητά της, κάθε απόκλιση από την κατάταξη της Επιτροπής θα πρέπει να αιτιολογηθεί.