Εμφύλιες ιστορίες που πρέπει να ξεχαστούν…

Στη Γεωγραφία, ποτέ δεν διδαχτήκαμε τόσα όσα μάθαμε από την πολιτική για την Τασκένδη, την πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν. Τασκένδη σημαίνει: Πέτρινη Πύλη! Η Τασκένδη εισέβαλε απρόσκλητη στο λεξιλόγιο των Νεοελλήνων μετά την τελευταία σφαίρα που έπεσε στον Γράμμο στις 31 Αυγούστου του 1949, σημαίνοντας τη λήξη των πολεμικών συγκρούσεων του Εμφυλίου Πολέμου.

Αλλά ας δούμε μια ιστορία: ένας βοσκός βόσκει τα πρόβατά του τραγουδώντας με τη φλογέρα του τα βουνά, τα λιβάδια, τα ποτάμια και την άγρια βλάστηση της πατρίδας του σε μια πλαγιά ενός ορεινού όγκου της Δυτικής Μακεδονίας. Γράμματα δεν έμαθε. Συνεχίζει την παράδοση. Τσοπάνης από πάππου προς πάππου…

Αίφνης, ένα κύμα πολέμου τον παρασέρνει. Τον επιστρατεύει ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας – ΔΣΕ κι αντί της φλογέρας βρίσκεται να κρατάει ένα όπλο. Πολεμάει τον «εχθρό». Δεν γνωρίζει ποιος είναι αυτός. Δεν έχει βγει πιο πέρα από το χωριό του και δεν νιώθει τι πάει να πει «αγώνας», «μοναρχοφασισμός», «αγγλοαμερικάνικος ιμπεριαλισμός».

Επειτα από λίγο καιρό, ο βοσκός υποχωρεί από τον Γράμμο. Βρίσκεται βρώμικος, ξυπόλητος, κουρελής και νηστικός στην Αλβανία. Εκεί τον αφοπλίζουν, του δίνουν μερικά ξεροκόμματα και λίγο νερό.

Μια μέρα, χαράματα, τον οδηγούν σε ένα μέρος που το λένε λιμάνι. Βλέπει για πρώτη φορά θάλασσα. Τι του ετοιμάζουν; Κανείς δεν ξέρει! Μπαίνει για πρώτη φορά σε πλοίο, το οποίο επισήμως μεταφέρει πίσσα. Ολη τη μέρα στο αμπάρι. Μόνο τη νύχτα επιτρέπεται να ανέβει με τους συντρόφους του στο κατάστρωμα.

Το πλοίο ξεκινά. Είναι ένας αλβανικός σκυλοπνίχτης. Τρίζει ολόκληρο. Οταν ανοίγεται και το πιάνουν οι άνεμοι, ο βοσκός και οι σύντροφοί του υποφέρουν από τη ναυτία. Μέρες ταξιδεύουν. Κάποτε φτάνουν σε ένα άλλο λιμάνι. Πότι το λένε. Σε μια άγνωστη χώρα, τη Γεωργία. Κατεβαίνουν τρεκλίζοντας. Εκεί, ενημερώνονται ότι βρίσκονται στην πατρίδα του «Σοσιαλισμού. Δέος!».

Μπαίνουν σε τρένο. Το ταξίδι μακρινό. Τα μάτια του δεν χορταίνουν να βλέπουν πόλεις, χωριά, βουνά και ποτάμια, ενώ το αφτί του προσπαθεί να ξεχάσει τους ήχους των αεροπλάνων και των ναπάλμ που σκόρπιζαν τον θάνατο με ένα εκ του ουρανού καταβαίνον πυρ. Αλλο λιμάνι. Με πλοίο πάλι διασχίζουν μια λίμνη που τη λένε θάλασσα. Την Κασπία. Κάποτε φτάνουν. Στο Κρασνοβόρσκ! Και μετά,  ξανά στο τρένο. Επί μέρες διασχίζουν τις Σοβιετικές Δημοκρατίες της Μέσης Ασίας και μια μέρα, παραμονές της επετείου της Οκτωβριανής Επανάστασης, φτάνουν στην Τασκένδη!

Κάνω ανώφελες σκέψεις που ωστόσο έχουν κάποια σημασία. Ποιοι είναι οι αντάρτες του ΔΣΕ; Ποια είναι η ταξική σύνθεσή του; Τα πραγματολογικά δεδομένα είναι γνωστά. Από άνδρες και γυναίκες που οικεία θελήσει πλαισίωσαν τις πρώτες ομάδες του για να αποφύγουν τη λευκή τρομοκρατία της Δεξιάς στην ύπαιθρο χώρα. Δεν θα ασχοληθώ με αυτούς. Με ενδιαφέρει μια άλλη κατηγορία. Αυτή που αποτελείται από τους άσχετους άνδρες και γυναίκες, τους φιλήσυχους αγρότες και τσοπαναραίους των βουνών, οι οποίοι μόνη έγνοια είχαν την επιβίωσή τους. Τους επιστρατευμένους βιαίως από τον ΔΣΕ για να πολεμήσουν για κάτι το οποίο δεν γνώριζαν, δεν ένιωθαν, δεν καταλάβαιναν. Και βρέθηκαν στην Τασκένδη.

Ολες αυτές τις σκέψεις έκανα όταν έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του Γαβρίλη Λαμπάτου, Ελληνες πολιτικοί πρόσφυγες στην Τασκένδη. Ο,τι πιο διαφωτιστικό έχω διαβάσει μέχρι σήμερα για τους δυστυχισμένους αυτούς συμπατριώτες μας, τους οποίους παρέσυρε ο Εμφύλιος σ’ αυτήν την απίστευτη περιπέτεια!

Οταν έφτασαν, τοποθετήθηκαν σε 14 συνοικισμούς – πολιτείες. Δύο από αυτές τις πολιτείες, οι οποίες είχαν κατασκευαστεί από ιάπωνες αιχμαλώτους πολέμου, βρίσκονταν στα σύνορα της Σοβιετικής Ενωσης με την Ινδία και το Πακιστάν. Σε μια παντελώς άγνωστη πόλη, το Μπέγκοβατ. Οι πολιτείες αυτές αποτελούνταν από θαλάμους των 50-60 ατόμων, διέθεταν τραπεζαρία, γραφείο Διοίκησης για τον σοβιετικό διοικητή (αξιωματικό του Κόκκινου Στρατού), γραφείο για τον έλληνα υπεύθυνο, ιατρείο, εργαστήρια, ραφείο, τσαγκαράδικο και αποθήκες. Απαραίτητη ήταν και η αίθουσα πολιτικών εκδηλώσεων.

Πρώτος στόχος της ηγεσίας του ΚΚΕ ήταν η ένταξη των προσφύγων στην παραγωγική διαδικασία. Αυτοί οι «ολιγογράμματοι» βοσκοί κι αγρότες έπρεπε να μετατραπούν σε ειδικευμένους εργάτες. Εκτός της σκληρής εργασίας, έπρεπε ακόμη να «διαπαιδαγωγηθούν» πώς να έχουν τον νου τους στον ταξικό εχθρό που παραμόνευε ακόμη και στη μακρινή Τασκένδη! Η ζωή τους τα πρώτα χρόνια (1950-1952) έμοιαζε με τη ζωή στο στρατόπεδο. Υπήρχε εγερτήριο και σιωπητήριο. Οι μετακινήσεις γίνονταν με στρατιωτική στοίχιση και έδιναν καθημερινή αναφορά. Οι Ουζμπέκοι με έκπληξη έβλεπαν στους δρόμους τμήματα των ελλήνων πολιτικών προσφύγων να πηγαίνουν για δουλειά, με στρατιωτικούς σχηματισμούς, τραγουδώντας ακαταλαβίστικα γι’ αυτούς επαναστατικά τραγούδια.

Στη ζωή των προσφύγων εκεί, υπήρχαν διαχωρισμοί σε πολλές λεπτομέρειες της καθημερινότητας, ανάμεσα σ’ αυτούς και τα στελέχη της καθοδήγησης. Ενας διαχωρισμός ήταν η διαφορετική ποσότητα τροφής στο συσσίτιο. Διαμαρτυρήθηκαν οι «ναυτεργάτες» (μέλη του ΚΚΕ που είχαν κληθεί να υπηρετήσουν στον ΔΣΕ. Αυτοί ζήτησαν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και το δικαίωμα να εργαστούν σε εμπορικά πλοία). Τους αντιμετώπισε με πολύ σκληρό τρόπο το Κόμμα. Ο Στρίγκος σε έκθεσή του προς το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ αναφέρει ότι ζητήθηκε από τους Σοβιετικούς να προβούν σε διώξεις εναντίον  τους.

Πάνω από όλα το Κόμμα. Καλός κομμουνιστής ήταν αυτός που έδινε τις κατάλληλες πληροφορίες στην ηγεσία του Κόμματος και εν συνεχεία εκτελούσε χωρίς προβληματισμό τις εντολές της. Εχθροί εκείνη την εποχή ήταν πολλοί. Κυρίως οι τιτοϊκοί (Τράιστο Κόστοφ στη Βουλγαρία, Λουκρήτιος Πατρασκάνου στη Ρουμανία, Κώστας Καραγιώργης κ.ά.). Αυτή την κατεύθυνση τη δίνει η σοβιετική ηγεσία, στις επιθυμίες της οποίας υποτάσσεται και συμμετέχει και το ελληνικό ΚΚ.

Πρώτο ρήγμα στην απόλυτη κυριαρχία της κομματικής ζωής γίνεται ενώπιον του Γούσια, σε μια σύσκεψη αξιωματικών. Του πετούν τα κομματικά βιβλιάρια στα μούτρα! Αργότερα, το 1952, συγκροτήθηκε μια ολιγομελής ομάδα γύρω από τον παλιό γραμματέα του ΕΑΜ Θανάση Χατζή. Αυτή είναι η αρχή μιας τραγωδίας που οδηγεί στη σύγκρουση μεταξύ ζαχαριαδικών – αντιζαχαριαδικών το 1955. Τότε βγήκαν τα μαχαίρια. Εγιναν συγκρούσεις στις πολιτείες όπου διέμεναν οι Ελληνες, αλλά και στους δρόμους της Τασκένδης…

…Πληροφορίες ότι ο αθώος αγρότης από τα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας έκοψε με τα δόντια το αφτί του Πάνου Δημητρίου, επιφανούς αντιζαχαριαδικού κομματικού παράγοντα, δεν επιβεβαιώνονται. Η λήθη – ορθώς – έχει απομακρύνει τις νέες γενιές απ’ αυτά τα γεγονότα, καθώς τα σκιάζει με τη σκόνη της απόστασης.