Το τέλος του φολκλορισμού{CR}

Η Κούβα είναι μια χώρα που συμπυκνώνει τα φολκλοριστικά στοιχεία της Αριστεράς. Απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο, με ελεγχόμενη οικονομία, μετέτρεψε σε τουριστικές ατραξιόν τις στερήσεις του πληθυσμού της: πρωτίστως την έλλειψη πρόσβασης σε βασικά αγαθά, καθώς και την έλλειψη σε μηχανές και σε τεχνολογία… Η τουριστική Κούβα, η μουσική και ο χορός, το ρούμι, η κουζίνα λατρεύονται ως σήματα χαρούμενης αντίστασης στο ρεύμα.

Η πολιτική ηγεσία της, και κυρίως ο Φιντέλ Κάστρο, λατρεύτηκε με την αρμόζουσα προσωπολατρία, αγιογραφημένος και μυθοποιημένος. Ο Αλέξης Τσίπρας, π.χ., που ως πρωθυπουργός πήγε στην Κούβα για να παρευρεθεί στην κηδεία του, στέλνοντας το μήνυμά του στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, τον αποχαιρέτισε συγκρίνοντας το παράδειγμα της κομμουνιστικής Κούβας με την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Πίσω από τον φολκλορισμό των μπριγάδων που πήγαιναν για να βοηθήσουν στην αγροτική συγκομιδή του νησιού, υπήρχε πάντα ο θαυμασμός για το καθεστώς και τα στραβά μάτια για τον αυταρχικό χαρακτήρα του. Οι Κουβανοί που διέφυγαν και ζουν απέναντι, στη Φλόριντα των ΗΠΑ, θεωρούνται προδότες και πράκτορες, ενώ οι καταγγελίες για κάθε λογής παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι συχνές.

Αλλ’ όσοι επικαλούνται αυτή την πραγματικότητα της Κούβας θεωρούνται από τους λάτρεις του καθεστώτος της, και πρωτίστως από την ηγεσία της κομμουνιστικής Αριστεράς στην Ελλάδα και από τον ΣΥΡΙΖΑ, εχθροί του σοσιαλισμού, ο οποίος έχει καταφέρει πολλά. Στην πανδημία, μάλιστα, έγινε προσπάθεια να εμφανιστεί το καθεστώς του νησιού ως πρωτοπόρο, που όχι μόνο εξουδετέρωσε τον κορωνοϊό εντός της χώρας αλλά έστελνε και γιατρούς για να βοηθήσουν και σε άλλες χώρες – πρωτίστως στην Ιταλία, που είχε πληγεί ιδιαίτερα κατά το πρώτο κύμα. Αν και παρουσιάστηκε ως φιλανθρωπία εκ μέρους της Κούβας, στην ουσία ήταν διαφήμιση ενός συστήματος υγείας που συχνά εξάγει γιατρούς και τις υπηρεσίες τους σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής, όπως και φάρμακα (η Κούβα έχει ανεπτυγμένη φαρμακευτική βιομηχανία). Οι υποδομές της είναι μεν σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι είναι σε χώρες του Τρίτου Κόσμου, έχει πλεόνασμα γιατρών και προσφέρει άξιες λόγου υπηρεσίες, αλλά προφανώς δεν μπορεί να φτάσει το επίπεδο της περίθαλψης στις ανεπτυγμένες χώρες ενώ υπάρχουν σοβαρά προβλήματα υποδομών. Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, το σύστημα υγείας της Κούβας βρίσκεται στην 39η θέση παγκοσμίως – αλλά, συγκριτικά, η Ελλάδα βρίσκεται στη 14η θέση. Και έτσι, πάντως, η εξαγωγή γιατρών και φαρμακευτικών προϊόντων φέρνει σοβαρά έσοδα σε μια οικονομία σε κρίση.

Αυτή η εικόνα διασαλεύτηκε σοβαρά λόγω της πανδημίας. Και μπορεί έλλην ευρωβουλευτής ονόματι Αρβανίτης να εκτιμά ότι τα κουβανικά εμβόλια είναι πολύ καλά και ότι η Κούβα εξάγει αλληλεγγύη που δεν μπορεί να τη δει η «αντιδραστική Ευρώπη». Φαίνεται όμως ότι μαζί του δεν συμφωνούν οι ίδιοι οι Κουβανοί, που κουράστηκαν – από τη φτώχεια, τον αυταρχισμό, τώρα και την πανδημία.

Τις τελευταίες ημέρες, η Κούβα συγκλονίζεται από αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, που ξέσπασαν σε διάφορες πόλεις της χώρας. Συντονίζονται, κατά τις πληροφορίες, μέσω των κοινωνικών δικτύων. «Κάτω η δικτατορία», λέει ένα βασικό σύνθημα. Ο ΟΗΕ ζητάει σεβασμό στην ελευθερία του λόγου και στο δικαίωμα του συνέρχεσθαι. Η θέση του καθεστώτος, ότι για όλα φταίει το εμπάργκο των Αμερικανών, δεν πείθει τους διαδηλωτές που αψηφούν και τους αυταρχικούς μηχανισμούς του κράτους. Η κοινωνία διεκδικεί δυναμικά μια ζωή πέρα από τον φολκλορισμό. Μια εποχή τελειώνει.

Υποχρεωτικός εμβολιασμός

Η κυβέρνηση άργησε αλλά ο υποχρεωτικός εμβολιασμός, τουλάχιστον για τις επαγγελματικές ομάδες που έρχονται σε επαφή με ασθενείς από Covid-19 και ευαίσθητες ηλικιακές ομάδες, ήταν αναγκαίος. Κατανοώ την ανησυχία πολλών για την τήρηση του Συντάγματος, αλλά η πολιτεία έχει δυνατότητες να επιβάλλει υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο σύνολο. Η υποχρεωτικότητα της στράτευσης ήδη είναι ένα ωραίο παράδειγμα που δείχνει ότι η πολιτεία δικαιούται να απαιτεί, στο όνομα του κοινού συμφέροντος. Τα υπόλοιπα είναι φορμαλισμός του προοδευτισμού.

Ενας υπηρέτης της γλώσσας

Ο Κώστας Σταμάτης, που πέθανε χθες σε ηλικία 65 χρόνων, ήταν ένας άνθρωπος του τυπωμένου χαρτιού που δεν τον γνώρισαν οι αναγνώστες. Δεν ήταν μπροστά, γι’ αυτό. Ηταν πίσω, αφιερωμένος στο κείμενο, στην ακρίβεια της διατύπωσης, στον ρέοντα λόγο και στο γλωσσικό αίσθημα. Διορθωτής στην «Ελευθεροτυπία» και στο «Βήμα» και για πολλά πολλά χρόνια ο πρώτος επιμελητής των εκδόσεων Πατάκη. Δουλειά του ήταν η γλώσσα. Το επάγγελμα διορθωτής, που υπηρέτησε, είναι και σήμερα το τελευταίο ανάχωμα στη γλωσσική πτώχευση στην οποία έχει ενδώσει και ο Τύπος.

Γνώριζα λίγο τον Σταμάτη και ήξερα το πάθος του για τα τυπωμένα κείμενα. Εχοντας δουλέψει για πολλά χρόνια διορθωτής στον Τύπο και στις εκδόσεις, τρέφω τεράστιο σεβασμό στους ανθρώπους αυτούς που μοχθούν για τα κείμενα των εκδόσεων. Τα τελευταία χρόνια, η ειδικότητα αυτή εκλείπει από τον Τύπο – μόνο οι εφημερίδες έχουν ακόμα στις τάξεις τους τους συγκεκριμένους επαγγελματίες, τα σάιτ και η τηλεόραση αντίθετα δημοσιεύουν με αμεριμνησία τέρατα, κάνοντας συχνά επίδειξη της επιπολαιότητας και της αγραμματοσύνης μερίδας της δημοσιογραφίας.

Αλλ’ έχουμε υποχρέωση στη γλώσσα. Ο πλούτος της δείχνει την πνευματική ακμή των πολιτισμών, η φτώχεια της την κατρακύλα των νοημάτων – αυτό που σε μεγάλο βαθμό συμβαίνει στην κοινωνία μας.