Αλέκος Παναγούλης: Ο ήρωας με το υπαινικτικό χαμόγελο

Οι νέοι δεν γνώρισαν τον ήρωα με το υπαινικτικό χαμόγελο και τη μόνιμη μελαγχολία στο βλέμμα. Τον υπολοχαγό του Ελληνικού Στρατού που λιποτάκτησε για να επιστρέψει στην Ελλάδα με κυπριακό διαβατήριο και να γίνει τυραννοκτόνος εκείνου που κατέλυσε με τους ομοϊδεάτες του τη Δημοκρατία. Και μπορεί να απέτυχε τον στόχο του, αλλά έγινε ήρωας έτσι κι αλλιώς με τη στάση του τόσο στη δίκη του όσο και απέναντι στις αξίες της ζωής.

Μετά τα μεσαιωνικά βασανιστήρια που υπέστη, η δίκη του μερικούς μήνες μετά τη σύλληψή του θα συντάραζε τον πλανήτη. Το 1968 ήταν έτσι κι αλλιώς μια χρονιά δύσκολη για τα διεθνή πράγματα. Ο γαλλικός Μάης και η εισβολή των σοβιετικών τανκ στην Πράγα κυριαρχούσαν στη διεθνή ειδησεογραφία σε αντίθεση με όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, όπου αθόρυβα η χούντα έδειχνε να εδραιώνεται, να αποκαθιστά σχέσεις με τα κομμουνιστικά κράτη, να υποδέχεται τον νέο σοβιετικό πρέσβη, να προετοιμάζεται για την επίσκεψη του ελληνοαμερικανού αντιπροέδρου Σπύρου Αγκνιου και περιέργως, σύμφωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ, να οδηγεί σε βελτίωση την οικονομία της χώρας. Μόνο η Διεθνής Αμνηστία και η απειλή περί αποπομπής της Ελλάδας από το Συμβούλιο της Ευρώπης φαινόταν να ενοχλεί το στρατιωτικό καθεστώς, αλλά κι αυτό «όσο ένα κουνούπι το κέρατο ενός βοδιού», κατά δήλωση του τραγελαφικού Στυλιανού Παττακού.

Ο διεθνής σάλος που προκάλεσε η δίκη του Παναγούλη θύμιζε τις δίκες του Γλέζου και του Μπελογιάννη. Οι εκκλήσεις για χάρη και επιείκεια ξεκινούσαν από την καρδιά της Ευρώπης και το Βατικανό κι έφταναν μέχρι τα σκανδιναβικά κράτη κι από εκεί στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Χάρολντ Ουίλσον χαρακτήριζε ήρωα τον έλληνα πατριώτη προκαλώντας την οργή της Αθήνας. Η στάση του Παναγούλη όμως, που αρνιόταν να υπογράψει αίτηση χάριτος και το μόνο που αντ’ αυτής ζήτησε ήταν να του λύσουν τα χέρια από τις χειροπέδες για να μπορέσει να γράψει τη διαθήκη του και να συντάξει επιστολή στη Διεθνή Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ήταν εκείνη που γέμισε λύσσα τον αρχιβασανιστή του, επίορκο ταξίαρχο Ιωαννίδη.

Καλλιτέχνες, διανοούμενοι και φιλόσοφοι στην Ευρώπη, μέχρι και ο νεοκλεγείς αμερικανός πρόεδρος Νίξον υπέγραφαν εκκλήσεις για απονομή χάριτος, ενώ ευρωπαίοι φοιτητές πολιορκούσαν τις πρεσβείες και τα προξενεία μας ξενυχτώντας έξω στα πεζοδρόμια, άλλοι ακόμα και υποβάλλοντας τους εαυτούς τους σε απεργία πείνας. Ελληνες πρέσβεις δεν δίσταζαν να αποδίδουν ευθύνες στις Αρχές διαπίστευσής τους, όπως ο ανεκδιήγητος Κ. Χειμαριός στη Χάγη που εξαπέλυε μύδρους κατά του υπουργού των Εξωτερικών της χώρας και του τότε ολλανδού πρωθυπουργού Ντε Γιογκ γιατί με πύρινους λόγους τους κατά της χούντας πυροδοτούσαν την ένταση και τους καθιστούσε υπεύθυνους εάν ανάμεσα στις πέτρες κατά του κτιρίου της πρεσβείας βρισκόταν και μια…χειροβομβίδα!

Επικριτικός και δριμύς ο ευρωπαϊκός Τύπος συντηρούσε το γεγονός επί μέρες στα πρωτοσέλιδά του. Χαρακτηριστικότερο όλων το άρθρο του Ερίκ Ρουλό του «Μοντ», που ανέφερε πως «…νεκρός ή ζωντανός ο Παναγούλης παραμένει επικίνδυνος αντίπαλος για το καθεστώς των Αθηνών».

Ο Παναγούλης θα αποφυλακιστεί με την πτώση της χούντας, αλλά θα αφήσει την τελευταία του πνοή σε ένα περίεργο τροχαίο την Πρωτομαγιά του ’76 στην αρχή της Βουλιαγμένης, οδηγώντας ένα κίτρινο Φίατ Μιραφιόρι. Πρόλαβε, όμως, να δει τον αρχιβασανιστή του Ιωαννίδη να σαπίζει στον Κορυδαλλό…

Η Φωτεινή Τομαή είναι πρεσβευτής ε.τ, συγγραφέας και ιστορικός