Ο Μπέικον πέρα από την ηδονή

Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο Φράνσις Μπέικον είχε σχεδόν τα πάντα στη ζωή του. Αναγνώριση, καθώς υπήρξε ένας από τους τρεις βρετανούς καλλιτέχνες που είχαν την τιμή να δουν αναδρομική παρουσίαση της δουλειάς τους εν ζωή στην Τέιτ Μόντερν. Χρήματα, καθώς υπήρξε για μια περίοδο ο ακριβότερος εν ζωή καλλιτέχνης, ενώ το 2013 το έργο του «Tρεις σπουδές του Λούσιαν Φρόιντ» αναδείχθηκε ως το ακριβότερο που είχε πωληθεί ως τότε σε δημοπρασία (142,4 εκατ. δολάρια) αφήνοντας πίσω του τον Εντβαρντ Μουνκ και τη διάσημη «Κραυγή» του. Ερωτα, καθώς σε μια εποχή που η ομοφυλοφιλία δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτή, εκείνος τολμούσε να έχει σχέσεις με άνδρες εύπορους και ισχυρούς – ακόμη και με πολιτικούς – και να φωτογραφίζεται ενώ τους φιλούσε.

Κι όμως υπήρξε μια κομβικής σημασίας έλλειψη στη ζωή του: η ανάσα. Του τη στερούσε το άσθμα που τον ταλαιπωρούσε από παιδί και ήταν η βασική αιτία που οδήγησε στην καρδιακή προσβολή και στον θάνατό του, σε ηλικία 82 ετών. Του τη στερούσε όμως και η οικογένειά του, όσο και ο κοινωνικός του περίγυρος. Αλλοτε με πιο ανώδυνο τρόπο, όπως η υπηρέτρια που εργαζόταν για την εύπορη οικογένειά του, η οποία τον κλείδωνε σε μια σκοτεινή ντουλάπα για να μπορεί να συναντά ανενόχλητη τον εραστή της, γεγονός που δυσκόλευε ακόμη περισσότερο την αναπνοή του και τον οδηγούσε στα όρια της λιποθυμίας. Κι άλλοτε με πολύ πιο επώδυνο τρόπο και χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την απόρριψη του πατέρα του. Ταγματάρχης του βρετανικού στρατού στη Βιρμανία και εν συνεχεία εκπαιδευτής αλόγων, αρνούνταν ότι ο ένας από τους τρεις γιους του δεν ήταν ικανός να συμμετέχει στα «ανδρικά» χόμπι, όπως το κυνήγι της αλεπούς και η ιππασία. Ο μικρός Φράνσις για να ξεφύγει από την «ασφυξία» που αισθανόταν κατέφευγε στους στάβλους. Κι εκεί, όταν οι ιπποκόμοι του πατέρα του δεν τον μαστίγωναν, τον μυούσαν στα μυστικά της ομοφυλοφιλίας.

Ωστόσο ο Φράνσις Μπέικον φαίνεται πως είχε από νωρίς επιλέξει να ακολουθεί στη ζωή του τις δύο φάσεις της αναπνοής: την εισπνοή και την εκπνοή. Και φρόντιζε να κρατά καλά κρυμμένες μέσα του, «εισπνέοντας», τις δυσκολίες και τις διαρκείς αντιφάσεις που βίωνε. Στην εκπνοή, δε, αποκάλυπτε μόνο όσα εκείνος ήθελε, ώστε να δημιουργήσει τον μύθο που ακόμη και σήμερα καταναλώνεται με αδηφάγα μανία από τον κόσμο που περιστρέφεται γύρω από την τέχνη. Και απόρροια αυτού του αμείωτου ενδιαφέροντος είναι η νέα βιογραφία του υπό τον τίτλο «Αποκαλύψεις» (εκδ. Harper Collins) των Αναλιν Σουόν και Μαρκ Στίβενς (είχαν συνεργαστεί και στο παρελθόν σε μια μακρά βιογραφία του Βίλεμ ντε Κούνινγκ), η οποία κυκλοφορεί τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του. Σε περίπου 800 σελίδες οι συγγραφείς περιγράφουν λεπτομερώς την πορεία της καριέρας του με αρχαιολογική ακρίβεια, ανασκάπτοντας δημόσια και ιδιωτικά αρχεία, όπου αποκαλύπτεται το «απόλυτο μυστικό». Μια διαρκής αντίφαση: η απεγνωσμένη επιθυμία να συμμετάσχει στις «συνηθισμένες χαρές που στερήθηκε ως [ένα άρρωστο] παιδί» και ο φόβος του για οτιδήποτε θα γκρέμιζε τη λαμπερή βιτρίνα του και θα τον έκανε να φαίνεται συνηθισμένος, ευάλωτος ή αξιολύπητος. Και επιχειρούν να συνθέσουν ένα πορτρέτο της πολυτάραχης ζωής του όχι με χρώματα στον καμβά, αλλά με λέξεις στο χαρτί, τέχνη που κατέχουν καλά, καθώς έχουν διακριθεί με το βραβείο Πούλιτζερ το 2005, όπως σημειώνει ο Tausif Noor στο «The Nation».

Η «ΟΡΕΣΤΕΙΑ» του ΑΙΣΧΥΛΟΥ. Το συγγραφικό δίδυμο εστιάζει με προσοχή στην καλλιτεχνική παραγωγή αλλά και στην κληρονομιά του Φράνσις Μπέικον. Στέκεται – μεταξύ πολλών άλλων – σε στιγμές ή έργα-σταθμούς, όπως η επίσκεψή του σε μια έκθεση έργων του Πικάσο το 1931, η οποία φαίνεται πως έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην απόφασή του να ασχοληθεί με τη ζωγραφική. Και στο τρίπτυχο «Τρεις σπουδές για φιγούρες στη βάση μιας σταύρωσης» (1944), ένα έργο στο οποίο απεικονίζει τις Ερινύες από την «Ορέστεια» του Αισχύλου ως τρομακτικά στην όψη πλάσματα σε έντονο πορτοκαλοκόκκινο φόντο που παρέπεμπε στις εκρήξεις που προκαλούσαν οι βόμβες και τις πυρκαγιές που ακολουθούσαν. Ενα έργο που έδωσε το στίγμα για όσα θα ακολουθούσαν, για τις συνθέσεις με τις μακάβριες μορφές ή τα πορτρέτα.

Δεν παραλείπει όμως να παρακολουθήσει και τις πιο πικάντικες πινελιές στη ζωή του ζωγράφου. Τζόγος στα μεγαλύτερα καζίνα του κόσμου – ακόμη και σε εποχές που τον συντηρούσαν οι γκαλερίστες του – και σαδομαζοχιστικό σεξ με μεγαλύτερους άνδρες, οικονομικά ισχυρούς και με πολιτικές διασυνδέσεις. Δύο εραστές που πέθαναν και οι δύο παραμονές των μεγάλων αναδρομικών του εκθέσεων στην Τέιτ και στο Πομπιντού. Στις «Αποκαλύψεις» επίσης καταρρίπτονται μύθοι – τους οποίους συχνά δημιουργούσε ο ίδιος ο Μπέικον -, όπως επί παραδείγματι ότι σπάνια έκανε προπαρασκευαστικά σχέδια για τα έργα του ή ότι ήταν αυτοδίδακτος. Διότι ναι μεν δεν φοίτησε σε κάποια σχολή, αλλά συμβουλευόταν τους ζωγράφους που γνώριζε, γεγονός που δεν παραδεχόταν, καθώς ενδεχομένως χρησιμοποιούσε την έλλειψη σπουδών ως ασπίδα στα πρώτα του βήματα, όταν οι κριτικοί δεν ήταν γενναιόδωροι μαζί του. Εμφανίζονται αθέατες πτυχές που εκείνος φρόντιζε να ξεχαστούν από το βιογραφικό του, όπως ότι είχε ξεκινήσει την καριέρα του ως σχεδιαστής επίπλων και χαλιών, και κάποιες άλλες πιο περίεργες, όπως ότι ενώ είχε περάσει την ηλικία των 40 ετών, συνοδευόταν από την νταντά του.