«Οι ήρωες συναντιούνται, όπως οι θεατές»

Με την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη επέλεξε να ταξιδέψει για πρώτη φορά στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου ο Γιώργος Νανούρης. Αν και η παράσταση ήταν προγραμματισμένη να παρουσιαστεί το περσινό καλοκαίρι, ανεβαίνει το πρώτο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου στη μετάφραση του Γιώργου Ιωάννου. Ο Γιώργος Νανούρης επιλέγει να συναντηθεί ξανά με τη Λένα Παπαληγούρα, τον Μιχάλη Σαράντη, αλλά και με τη Χάρη Αλεξίου, η οποία επιστρέφει στο θέατρο στην πρώτη της εμφάνιση στην Επίδαυρο. Ο Νίκος Ψαρράς, ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος, η Κίττυ Παϊταζόγλου κι ένας εξαμελής χορός συμπληρώνουν το καστ της φιλόδοξης παραγωγής. Η τραγωδία βάζει στον πυρήνα της ερωτήματα όπως τι σημαίνει να είσαι εξόριστος ή ξένος και πώς ξεφεύγει ο άνθρωπος από το παρελθόν και τη μοίρα του. Μέσα από τα συντρίμμια του Πελοποννησιακού Πολέμου, σε μια περίοδο κρίσης, ζωντανεύει σήμερα για να εξυμνήσει το μεγαλείο της αδελφικής αγάπης και τις αξίες που βλέπει να χάνονται.

Γιατί επιλέξατε την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» ως πρώτη σκηνοθετική δουλειά στην Επίδαυρο;

Γιώργος Νανούρης: Είναι ένα έργο που το είχαμε επιλέξει από πέρυσι αλλά λόγω του κορωνοϊού ακυρώθηκε το ανέβασμα. Το επέλεξα αφενός γιατί είναι από τα λιγότερο γνωστά. Δεν είναι πολύ γνωστή η υπόθεσή του όπως με τα υπόλοιπα έργα που λίγο-πολύ όλοι ξέρουμε τι συμβαίνει. Αφετέρου, μ’ αρέσει πάρα πολύ η ιστορία κι αυτά που πραγματεύεται. Μάλιστα, μετά τον Covid προέκυψαν και κάποια πράγματα που κάπως δένουν συγκυριακά. Πιστεύω ότι και οι ρόλοι της Ιφιγένειας και του Ορέστη ταιριάζουν με τη Λένα και τον Μιχάλη και ήθελα πολύ να κάνουμε κάτι μαζί σ’ αυτήν την πρώτη μου φορά στην Επίδαυρο.

Η σκηνοθετική σου προσέγγιση ποια είναι;

Γ.Ν.: Είναι πολύ απλή, μινιμαλιστική. Θέλω λίγο να θυμίζει την εικόνα που έχουμε για τις παραστάσεις της αρχαίας τραγωδίας τη δεκαετία του 1930. Θα έλεγα ότι είναι πολύ «κανονική» αλλά θέλω να πιστεύω πολύ ουσιαστική. Εμένα μ’ ενδιαφέρει ο κόσμος να ακούσει καλά το έργο, να το καταλάβει, να μπει μέσα στην παράσταση και να συγκινηθεί. Γιατί έχει πάρα πολλές στιγμές συγκίνησης και ελπίζω να καταφέρουμε να τις αποδώσουμε και να τις περάσουμε στον θεατή.

Λένα Παπαληγούρα, ποια είναι η Ιφιγένεια που βλέπεις ως χαρακτήρα σ’ αυτό το έργο;

Λένα Παπαληγούρα: Με συγκινεί πάρα πολύ αυτό το έργο γιατί είναι αρκετά μυστηριώδες και το ανακάλυπτα όσο ασχολιόμουν μαζί του. Οσο ασχολείσαι και μπαίνεις σε αυτό είναι σαν να σου αποκαλύπτεται. Με συγκινεί πολύ γιατί τα δύο βασικά του πρόσωπα πληρώνουν για αμαρτίες που δεν διέπραξαν οι ίδιοι, για προγονικά αμαρτήματα. Ειδικά το πρόσωπο της Ιφιγένειας πληρώνει ενώ είναι εντελώς αθώο. Θυσιάστηκε από μικρή ηλικία χωρίς να φταίει και οδηγήθηκε στη Χώρα των Ταύρων προκειμένου να εξευμενίσει τη θεά που την έσωσε και είναι αναγκασμένη να κάνει ανθρωποθυσίες. Μιλάμε για έναν περίπλοκο χαρακτήρα γύρω από τον οποίο υπάρχει μια παρερμηνεία. Για χρόνια, τουλάχιστον στο δικό μου μυαλό, είναι ταυτισμένη με την αδυναμία ενώ στην πραγματικότητα είναι μια πολύ δυνατή γυναίκα. Το λέει και το όνομά της άλλωστε. Νομίζω ότι σ’ αυτό το έργο είναι πολύ πολύπλευρος αυτός ο χαρακτήρας. Το δεύτερο στοιχείο που με κινητοποιεί είναι αυτή η αριστοτεχνικά γραμμένη αναγνώριση των δύο αδελφών που δεν θα μπορούσε παρά στην εποχή που ζούμε να συνοδεύεται με μια αγκαλιά. Νιώθω λοιπόν ότι κάθε φορά που ξεκινάει η παράσταση, θέλω να μπω και να αγκαλιάσω τον Μιχάλη. Εχω τη φαντασία ότι μαζί με εμάς, αγκαλιάζεται κι όλος ο κόσμος που ενάμιση χρόνο τώρα δεν μπορεί να αγκαλιάσει τους δικούς του ανθρώπους. Νιώθω ότι έτσι κι αυτά τα πρόσωπα είναι αποκομμένα από ανθρώπους και συναισθήματα και ξαφνικά χρειάζεται ο ένας τον άλλον ώστε να μπορούν να αρχίσουν να σκέφτονται, να δρουν και πραγματικά μ’ έναν τρόπο καταφέρνουν να οδηγηθούν προς την ελευθερία.

Μιχάλη Σαράντη, εσύ πώς προσεγγίζεις τον Ορέστη;

Μιχάλης Σαράντης: Αντιλαμβάνομαι όσο δουλεύουμε πάνω στο κείμενο ότι αυτή η ιστορία μέσα σ’ όλη τη δύσκολη χρονιά ήταν ένα σποράκι που κάπως μεγάλωνε μέσα στο κεφάλι μου. Ο Ορέστης για μένα ζει μια άλλου τύπου Οδύσσεια. Περνάει από διάφορα σε πολύ μικρή ηλικία. Αν και, κατ’ εντολή του Απόλλωνα, σκοτώνει τη μητέρα του, δεν παύει να είναι η μητέρα του. Αυτό το πλάσμα κυνηγημένο από τις Ερινύες και γυρνώντας πάνω κάτω την Ελλάδα, κάπως προσπαθεί να βρει τη λύτρωση. Μπορεί οι θεοί συνεχώς να είναι αυτοί που τον οδηγούν αλλά η πράξη είναι δική του, είναι μητροκτόνος. Οπότε τον πετυχαίνουμε χωρίς να το γνωρίζει, στο τελευταίο στάδιο του μεγάλου του ταξιδιού. Που ευτυχώς ή δυστυχώς, είναι η στιγμή που θ’ αρχίσει να λυτρώνεται. Είναι η τελευταία φουρτούνα αυτών των ηρώων πριν από την αρμονία.

Αντιμετωπίζοντας το έργο ως μεγάλο κείμενο, τι κρατάτε για τον εαυτό σας;

Μ.Σ.: Εγώ σε πρώτη φάση κρατάω τη συνάντηση όλων αυτών των ανθρώπων. Αυτή η πράξη, αυτό που πάμε να κάνουμε, όλοι μαζί στην Επίδαυρο και μετά σε περιοδεία σε όλη την Ελλάδα, σηματοδοτεί ξανά μια γιορτή. Είναι μια γιορτή στην οποία θα βάλουμε τα καλά μας και θα περιμένουμε τους θεατές να έρθουν να μας δουν. Θα τους περιμένουμε κι εμείς με αγωνία για να δουν τι έχουμε φτιάξει. Εχουμε περάσει κι εμείς τόσα πολλά που πλέον τα πράγματα κάπως επανασυστήνονται. Σε σχέση με το έργο, επειδή έχω κι εγώ τρεις αδελφές, κάθε φορά που αγκαλιάζω τη Λένα είναι σαν να αγκαλιάζω και τις τρεις αδελφές μαζί. Οταν θίγονται αυτές οι σχέσεις που είναι αδελφικές, είναι κάπως πιο λεπτά πράγματα για τα οποία δεν μιλάμε και πολύ. Γιατί αυτού του είδους η αγάπη είναι και λίγο δεδομένη, που δεν είναι όμως κιόλας γιατί πρέπει να τη χτίζεις, να τη διαμορφώνεις. Είναι πολύ συγκινητικό έργο σε σχέση με αυτό το πεδίο.

Γ.Ν.: Οι ήρωες ξανασυναντιούνται έπειτα από τόσον καιρό που ήταν ο καθένας μόνος του, όπως ήμασταν κι εμείς έπειτα από τόσον καιρό που ήμασταν όλοι κλεισμένοι στα σπίτια μας. Βγαίνουμε πια και συναντάμε τ’ αδέλφια μας, που μπορεί να είναι τα βιολογικά μας αδέλφια αλλά και οι φίλοι μας οι αγαπημένοι, οι συνάδελφοί μας. Ολη αυτή η συνάντηση που κάνουμε εμείς μεταξύ μας, θα γίνει με τους θεατές. Γιατί με τη Λένα εμείς κάναμε παράσταση σε streaming, χωρίς όμως θεατές και για πρώτη φορά είδαμε πώς είναι να ετοιμάζεις κάτι, να κάνεις πρεμιέρα και να ξέρεις ότι δεν θα έρθει κανείς. Αυτό ήταν πολύ σκληρό για μας και άγριο, οπότε τώρα έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία το ότι δεν θα έρθει το κοινό να δει εμάς αλλά να το δούμε κι εμείς επιτέλους. Κι όλη αυτή η επιστροφή γίνεται με την Επίδαυρο.

Λ.Π.: Για μένα αυτό είναι ίσως που πρέπει να κρατήσουμε. Οτι η δουλειά μου ξαναπήρε αυτή τη φλόγα του ενθουσιασμού που είχα στην αρχή. Αυτό το να σκέφτομαι ότι κάθε ωραία συνάντηση είναι ευλογία, είναι δώρο και καθόλου αυτονόητο. Και κάθε μέρα που περνάει πρέπει να την αξιοποιούμε και να τη σεβόμαστε.

Στο ερώτημα τι σημαίνει να είσαι ξένος, που μπαίνει στην παράσταση, τι απάντηση δίνετε;

Λ.Π.: Για μένα ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μιλάμε για τη σωτηρία της Ιφιγένειας. Ομως ένας σύγχρονος θεατής αναρωτιέται τι σόι σωτηρία είναι αυτή που σε οδηγεί να κάνεις ανθρωποθυσίες. Και μετά τι σόι σωτηρία είναι η άλλη που αντί να σε στείλει στο Αργος με τον αδελφό σου που επιθυμείς να βρεις και βρήκες έπειτα από τόσα χρόνια, σε στέλνει ιέρεια σε άλλη περιοχή όπου είσαι «καταδικασμένη» να ζήσεις μέχρι να πεθάνεις. Και τελικά τι είδους σωτηρία είναι αυτή που σ’ ένα έργο που μιλάει για την ανθρώπινη βούληση, διέπεται για μία ακόμα φορά από έναν θεό. Ολο αυτό για μένα έχει μια μεγάλη ειρωνεία.

Μ.Σ.: Για μένα το έργο βάζει το τι σημαίνει να είσαι ξένος ακόμα και στο σήμερα σε σχέση με μια χώρα που είναι δική σου. Με την έννοια του τι σημαίνει να μην αγαπάς, να προτάσεις τη βία αντί για την καλοσύνη. Τι σημαίνει να προτάσεις το κακό αντί για το καλό. Δυστυχώς αυτές τις μέρες είμαστε όλοι ταραγμένοι από πράγματα που συμβαίνουν παγκοσμίως. Για μένα πλέον τίθεται θέμα τι σου είναι ξένο και τι οικείο σε σχέση με την καλή σου και την κακή σου πλευρά. Οι άνθρωποι όλοι, δυστυχώς, έχουμε μια τάση προς το καλό και μια ροπή προς το κακό. Θέλω να πιστεύω ότι το θέατρο, οι συναντήσεις και οι σχέσεις που δημιουργούνται και πάνω στη σκηνή κι εκφράζονται στο κοινό, έχουν μια τάση να ρέπουν προς το καλό. Ολα αυτά που συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό, εμένα με ταράζουν σε βαθμό υπαρξιακό και λέω πως ευτυχώς κάνω μια δουλειά που μπορώ να επανασυστήνω και να επιβεβαιώνω ότι το καλό μπορεί να υπάρξει, η αγάπη και ο σεβασμός μπορούν να υπάρξουν. Το να φτιάξεις ένα πράγμα από το μηδέν και να θέλεις να παρουσιαστεί με αγάπη και καλοσύνη, με κάνουν να νιώθω πως όσο κακό υπάρχει, άλλο τόσο καλό υπάρχει. Γιατί θέλω να είμαι υπέρ του καλού.

info

«Ιφιγένεια η εν Ταύροις» στις 2, 3 και 4 Ιουλίου στις 21.00 στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου (είσοδος 15-70 ευρώ, προπώληση tickets.aefestival.gr)